Samotność u osób starszych - badania z 2023 r. | Skutki, związki z chorobami, recepta na samotność - specjalista radzi | Uniwersytety Trzeciego Wieku i inne sposoby walki z samotnością - Śląski Uniwersytet Medyczny źródłem informacji

Niemal połowa dorosłych Polaków coraz częściej czuje, że brakuje jej towarzystwa. Z raportu Instytutu „Pokolenia” z 2022 r. „Poczucie samotności wśród dorosłych Polaków” wynika, że aż 53% dorosłych Polaków cierpi na samotność, aż 35% osób nie ma nikogo, do kogo mogłaby się zwrócić o pomoc.

Kolejne badania z 2023 r. pokazały, że 26% osób w wieku 80+ często lub prawie zawsze odczuwa osamotnienie. Pandemia COVID-19 odegrała w tym także znaczącą rolę, na samotność popandemiczną cierpi 25% Europejczyków - można przeczytać na stronie Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

- Samotność jest trudna do jednoznacznego zdefiniowania. Według najnowszych aktualnych definicji sprowadza się ona do ograniczenia kontaktu z innymi ludźmi, niskiego poziom wsparcia społecznego, czy też odseparowanie od społeczeństwa. U osób starszych samotność może powodować negatywne skutki zarówno psychiczne jak i somatyczne, dlatego bardzo ważne jest, aby seniorzy nie czuli się samotni - wyjaśnia lek. Szymon Florek z Zakładu Psychoprofilaktyki Katedry Psychiatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. 

U samotnych starszych osób mogą częściej rozwijać się zaburzenia funkcji poznawczych. Rozmaite badania wykazały także związek poczucia samotności z różnymi zaburzeniami snu, ale również z depresją, dusznicą bolesną, otępieniem, cukrzycą typu 2, czy wreszcie zapaleniem stawów. 

Czy zatem recepta na samotność w ogóle istnieje? A może warto zastanowić się nad tym, jak możemy z nią walczyć?

- Naturalnym elementem takiej walki jest integracja z lokalną społecznością, która łączy osoby podzielające te same pasje i zainteresowania. Możemy tutaj wymienić koła gospodyń, czy też te związane z fotografią. Oczywiście tego typu „kół zainteresowań” jest mnóstwo, ale… co zrobić w sytuacji kiedy senior zwyczajnie nie wypisuje się w żadne działające w rejonie jej zamieszkania?- pyta specjalista i dodaje: - Dobrym pomysłem jest wtedy zainteresowanie się wszelkimi spotkaniami tzw. „kół emerytów”, które działają zarówno w większych miastach, jak i wsiach. Zazwyczaj program aktywności dla seniorów jest bardzo różnorodny i obejmuje z jednej strony prelekcje dotyczące różnych obszarów życia, jak i z drugiej strony - wycieczki do ciekawych miejsc - wylicza specjalista.

Ekspert dodaje, że mimo zaawansowanego wieku warto korzystać z możliwości uczenia się i oferty tzw. Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Należy na nie patrzeć nie tylko przez pryzmat zdobywania wiedzy, ale głównie utrzymywania kontaktów towarzyskich.

-  W tym miejscu warto również wspomnieć o niezwykle popularnych w obecnych czasach uniwersytetach trzeciego wieku. Bardzo wiele uczelni wyższych posiada w swoich strukturach specjalne jednostki, które zajmują się właśnie prowadzeniem zajęć dla seniorów. Oczywiście w tym miejscu na pierwszy plan wysuwa się chęć dowiedzenia się czegoś ciekawego, czerpania wiedzy, zdobywania nowych umiejętności. Nie  należy zapominać jednak o pozostałych walorach takich zajęć jakimi są spotkania z innymi osobami tworząca okazje do wymiany poglądów i zainteresowań - proponuje Szymon Florek.

Jakie są badania nad samotnością?

Badania prowadzone przez Instytut „Pokolenia” w 2022 roku wykazały, że 53% dorosłych Polaków doświadcza samotności, a 35% nie ma osoby, do której może się zwrócić o pomoc. W 2023 roku kolejne analizy ujawniły, że 26% osób w wieku 80+ często lub prawie zawsze czuje się samotnych.

Jakie choroby powoduje samotność?

Samotność zwiększa ryzyko zaburzeń funkcji poznawczych, depresji, bezsenności, dusznicy bolesnej, otępienia, cukrzycy typu 2 oraz zapalenia stawów. Wpływa negatywnie zarówno na zdrowie psychiczne, jak i fizyczne.

Jakie są przyczyny samotności osób starszych?

Najczęstsze przyczyny to utrata partnera, ograniczona mobilność, przejście na emeryturę, słaby kontakt z rodziną oraz brak sieci społecznych. Wpływ ma również pandemia COVID-19, która zwiększyła izolację seniorów.

Jak samotność wpływa na osoby starsze?

U osób starszych samotność prowadzi do pogorszenia nastroju, obniżenia sprawności umysłowej, a nawet skrócenia długości życia. Z czasem może prowadzić do depresji i pogłębienia chorób przewlekłych.

Czym różni się samotność od izolacji społecznej?

Samotność to subiektywne poczucie braku bliskości, natomiast izolacja społeczna to faktyczny brak kontaktu z innymi ludźmi. Osoba może być otoczona ludźmi, a mimo to czuć się samotna.

Jakie są sposoby walki z samotnością u seniorów?

Eksperci rekomendują integrację z lokalną społecznością — udział w kołach gospodyń, klubach seniora, spotkaniach tematycznych lub Uniwersytetach Trzeciego Wieku. Regularny kontakt z innymi zmniejsza ryzyko depresji i poprawia samopoczucie.

Czym jest „samotność popandemiczna”?

To stan emocjonalny i społeczny, który pojawił się po okresie izolacji spowodowanej pandemią COVID-19. Według danych aż 25% Europejczyków nadal cierpi na trwałe poczucie osamotnienia po tym doświadczeniu.

Jakie instytucje pomagają seniorom walczyć z samotnością?

Pomoc oferują lokalne ośrodki pomocy społecznej, kluby seniora, organizacje pozarządowe oraz Uniwersytety Trzeciego Wieku, które łączą naukę z aktywnością towarzyską.

Dlaczego nauka w późnym wieku zmniejsza poczucie samotności?

Udział w zajęciach edukacyjnych umożliwia rozwój intelektualny i kontakt z ludźmi o podobnych zainteresowaniach. Wspólna aktywność stymuluje mózg i tworzy naturalne więzi społeczne.

Czy samotność można leczyć?

Choć samotność nie jest chorobą w klasycznym sensie, można ją skutecznie łagodzić poprzez terapię, aktywność społeczną i wsparcie psychologiczne. W wielu krajach powstają programy zdrowotne traktujące ją jak realne zagrożenie dla zdrowia publicznego.