Rząd kładzie nacisk na walkę ze skutkami pandemii

Jednym z głównych priorytetów Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 będzie walka ze skutkami epidemii COVID-19 i lockdownu. Rząd ma dofinansować programy zajmujące się leczeniem uzależnień, otyłości czy przeciwdziałania depresji i samobójstwom. Efektem pandemii jest narastające zjawisko otyłości.

Obowiązujące od początku kwietnia Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Narodowego Programu Zdrowia (NPZ) na lata 2021-2025, duży nacisk kładzie na leczenie skutków pandemii COVID-19. Będzie to w najbliższych latach cel strategiczny rządu, który zamierza dofinansowywać projekty związane z leczeniem otyłości, uzależnień czy depresji. 

Rząd przewiduje dalekosiężne skutki pandemii COVID-19 na zdrowie populacji. Jak podaje Rada Ministrów choroba ta przyczyniła się do największego kryzysu zdrowotnego w Rzeczypospolitej Polskiej po zakończeniu II wojny światowej. W Narodowym Planie Zdrowia rząd wskazał jakie zadania będzie realizował w ciągu najbliższych czterech lat aby zniwelować skutki epidemii. Zadania wynikające z realizacji NPZ rząd sfinansuje z budżetu Państwa. W ustawie budżetowej zabezpieczył na ten cel na 2021 r. prawie 87 mln. Natomiast na kolejne lata, jak w wskazane jest w rozporządzeniu, środki zaplanuje  z uwzględnieniem racjonalnych potrzeb NPZ i możliwości finansowych zarówno budżetu państwa, jak i właściwych funduszy celowych. 

1. Walka na nadwagą i otyłością

Lista priorytetów wskazana w Narodowym Planie Zdrowia jest wskazana dość ogólnie, ale jednym z zadań rządu ma być realizowanie prozdrowotnej polityki fiskalnej sprzyjającej walce z nadwagą i otyłością. 

To jest priorytet powtórzony z Narodowego Planu Zdrowia na lata 2016-2020. Jego realizacja sprowadziła się m.in. do tego, że od stycznia 2021 r. został wprowadzony podatek cukrowy. Zgodnie z nim producenci słodkich napojów czy napojów alkoholowych tzw. małpek, płacą dodatkowy podatek do NFZ. Wyższa zaś cena tych produktów miała skłonić konsumentów aby rzadziej po nie sięgali. Z danych jakie przekazała centrala NFZ Polityce Zdrowotnej, wynika że od początku roku do Funduszu wpłynęło 151 mln zł z podatku cukrowego. Pieniądze te mają pójść na świadczenia zdrowotne. 

Problem z nadwagą i otyłością narasta.Zapewne pogłębiła go pandemia i lockdowny, gdyż praca zdalna przy komputerze, zamknięcie siłowni i stres spowodowany epidemią, doprowadził do tego, że wielu Polaków zaczęło mniej się ruszać a więcej jeść. Wzrosło zainteresowanie usługami bariatrycznymi. 

Już przed epidemią nie było dobrze. Zgodnie z raportem „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania” z 2018 r. zbyt wysoka masa ciała cechuje 58,8 proc. mężczyzn i 41,1 roc. kobiet w Polsce, a otyłość odpowiednio 11,2 proc. i 11,3 proc. Lekarze-zakaźnicy, także nieoficjalnie przyznają, że zgony osób hospitalizowanych w szpitalach z powodu COVID-19 dotyczą najczęściej osób otyłych.

Otyłość zaś przyczynia się do coraz częstszej zapadalności na cukrzycę. W 2018 r. w Polsce było 2,9 mln dorosłych chorych na cukrzycę, w tym 1,3 mln mężczyzn i 1,6 mln kobiet. Już w 2016 r. rząd obiecywał rodzinom z przynajmniej dwoma otyłymi osobami pomoc zespołów terapeutycznych, do których miałby kierować lekarz rodzinny. Na razie nic z tego nie wyszło. 

Na otyłość zapadają też coraz to młodsze rocznik. Rząd zapowiadał wprowadzenie dla nich w ponda rok temu refundowanych bilansów 40-latka. Na razie jednak nic z tych zapowiedzi nie wyszło. 

 2. Profilaktyka uzależnień

Drugim z priorytetów określonych przez rząd w NPZ ma być edukacja zdrowotna i profilaktyka uzależnień w tym od alkoholu, tytoniu, narkotyków czy smartfonów. Epidemia COVID- 19 i zdalne nauczanie przez szkoły decyzją rządu, zapewne też mają wkład w to uzależnienie pogłębione w 2020 r. Chodzi konkretnie o uzależnienie behawioralne np. od telefonu, z którego jak alarmują nauczyciele, młodzi ludzie korzystają zamiast słuchać zdalnych lekcji. Psychiatrzy, psychologowie wskazują, że trzeba uruchomić pomoc jak najszybciej dla młodzieży. Z tym, że konsultacja zdalna, w obliczu uzależnienia behawioralnego, mija się z celem. 

Na razie rząd w NPZ zapowiada, że upowszechni dostęp do terapeutów dla osób uzależnionych i będzie nakładał fiskalne obciążenia na marketing alkoholu czy papierosów. 

3.Promocja zdrowia psychicznego

Kolejny ważny priorytet wskazany w Narodowym Planie Zdrowia do realizacji na najbliższe lata a powiązanych z drugim, to promocja zdrowia psychicznego, w tym działania na rzecz zapobiegania zachowaniom samobójczym. 

To poważne wyzwanie, gdyż w Polsce rocznie odnotowywanych jest ponad 5 tysięcy samobójstw, z 11 tysięcy podejmowanych prób samobójczych, z uwzględnieniem wszystkich grup wiekowych. Mężczyźni stanowią 85 proc. wszystkich osób, które popełniły samobójstwa. Co ciekawe, z danych policji za 2020, nie wynka aby ze względu na pandemię, lockdown liczba samobójst wzrosła. Pozostaje na poziomie z ubiegłych lat. Niepokojące jest jednak to, że w grupie wiekowej do 18 r. ż. obserwowana jest tendencja wzrostowa wskaźnika prób samobójczych. 

Samobójstwo jest często następstwem depresji. Także u dzieci i młodzieży. Dlatego rząd już od kilku lat próbuje naprawiać system psychiatrii polskiej, która była w ostatnich latach w rozkładzie. O czym świadczy fakt, że w kraju jest zaledwie 450 psychiatrów dziecięcych. 

Reforma psychiatrii rozpoczęła się już dwa lata temu. W sierpniu 2019 r. powstał nowy model opieki, w kwietniu 2020 r. rozpoczęło działalność 138 ośrodków środowiskowej opieki, wzrosła liczba psychiatrów o 25 proc., a nakłady na psychiatrię dziecięcą wzrosły w ubiegłym roku do ponad 400 mln zł, zaś od stycznia NFZ zniósł limity w psychiatrii dziecięcej. W styczniu 2021 r. premier Mateusz Morawiecki zapowiedział, że przeznaczy dodatkowe 220 mln zł na psychiatrię, w tym m.in. na  poprawę infrastruktury poprzez remonty i unowocześnienie placówek, na co trafi 120 mln zł, czyli średnio po 3 mln zł na jeden oddział. Premier obiecał też uruchomienie bezpłatnej całodobowej infolinii dla dzieci i młodzieży

Szkopuł w tym, że  pieniądze przesunięte na psychiatrię dziecięcą miałyby być częściowo przeznaczone na co innego. Część z nich będzie pochodziło z Funduszu walki z COVID-19 a część z powstałego niedawno Funduszu Medycznego. Z tym, że pieniądze z tego ostatniego miały trafić głównie na innowacyjne terapie, w tym dla dzieci. 

 4. Walka z chorobami zakaźnymi

Czwarty punkt Narodowego Programu Zdrowia dotyczy walki z chorobami zakaźnymi. Ma on polegać głównie na przeciwdziałaniu atybiotykoodporności, likwidacji czynników rakotwórczych w miejscach pracy. Wreszcie na promocji szczepień. To ostanie zadanie  w obliczu pandemii COVID-19 jest zwłaszcza wyzwaniem dla rządu, gdyż z jednej strony nasilają się ruchu antyszczepionkowe a z drugiej cały czas w Polsce jest niedostateczna liczba szczepionek. Lekarzom rodzinnym brakuje preparatów aby wyszczepić wszystkich chętnych. Prawdopodobnie rząd ogłaszając w grudniu ubiegłego roku Narodowy Program Szczepień, zakładał nieco inny scenariusz.