Rak prostaty: Polska w ogonie Europy. Eksperci alarmują, a terapia radioligandowa daje nową nadzieję

Listopadowy Movember znów przypomina, jak poważnym wyzwaniem jest rak prostaty – najczęstszy nowotwór u mężczyzn. Jednak tegoroczne dane są szczególnie niepokojące: Polska ma najwyższą śmiertelność z powodu raka prostaty w całej Unii Europejskiej, a liczba zgonów nadal rośnie. W innych krajach UE trend jest odwrotny. To wyraźny sygnał, że pacjenci wciąż zbyt późno trafiają do specjalistów lub nie korzystają z pełnego wachlarza nowoczesnych terapii. Eksperci podkreślają jednak, że dla chorych z zaawansowanym rakiem prostaty pojawia się nowa, przełomowa opcja – terapia radioligandowa (RLT) celująca w antygen PSMA.

Podczas tegorocznego kongresu ESMO 2025 w Berlinie przedstawiono dane, które stawiają Polskę w dramatycznym świetle.

Jej zdaniem sytuacja wymaga natychmiastowych działań zarówno w obszarze profilaktyki, jak i dostępu do nowoczesnych terapii.

Ścieżka leczenia raka prostaty jest jasno zdefiniowana: wczesne stadia: chirurgia i radioterapia, choroba zaawansowana: hormonoterapia, chemioterapia, nowoczesne leki hormonalne, etap oporności: kolejne linie chemioterapii i terapii molekularnych.

Problem pojawia się, gdy rozwija się rak prostaty oporny na kastrację (CRPC), a następnie jego postać rozsiana mCRPC. Na tym etapie choroba staje się nieuleczalna, a 5-letnie przeżycia wynoszą zaledwie ok. 30%.

Terapia radioligandowa (RLT) wykorzystuje ligand rozpoznający cel na komórce nowotworowej oraz radioizotop niszczący komórki raka. W przypadku raka prostaty tym celem jest antygen PSMA, którego ekspresja w komórkach nowotworowych – zwłaszcza przerzutowych – jest bardzo wysoka.

Warunkiem zastosowania terapii jest dodatni wynik PET-PSMA, który dokumentuje ekspresję antygenu.

Badania rejestracyjne pokazały, że połączenie RLT z leczeniem standardowym wydłuża życie, opóźnia progresję i zmniejsza ryzyko powikłań kostnych, przy lepszej tolerancji niż klasyczna chemioterapia.

Jednym z liderów stosowania RLT jest Francja, gdzie działa szeroki program wczesnego dostępu.

Francuskie doświadczenia potwierdzają wyniki badań klinicznych: wydłużenie przeżycia, poprawa jakości życia i akceptowalny profil bezpieczeństwa.

Sytuacja w Polsce jest zgoła odmienna. Na papierze jesteśmy przygotowani:
– istnieją polskie rekomendacje dotyczące RLT (opublikowane w październiku 2025 r.),
– wiemy, jak kwalifikować pacjentów,
– mamy wytyczne dla konsyliów i pracowni medycyny nuklearnej,
– opracowano zasady monitorowania i bezpieczeństwa.

Tym, czego brakuje, jest refundacja terapii radioligandowej w raku prostaty.

Eksperci apelują o uruchomienie programu lekowego oraz poprawę dostępności badań PET-PSMA. Bez tego Polska będzie nadal krajem, w którym pacjenci wyjeżdżają po nowoczesne leczenie za granicę.

Lepiej zorganizowana profilaktyka, wcześniejsze wykrywanie choroby oraz dostęp do przełomowych terapii – to klucz do wyrwania Polski z końca europejskiej listy przeżyć.

Bo statystyki są brutalne, ale medycyna ma narzędzia, by je zmienić. Teraz potrzebna jest wola, by pacjenci z zaawansowanym rakiem prostaty mogli korzystać z nowoczesnej terapii tam, gdzie żyją – nie dopiero po przekroczeniu granicy.