Posłowie piszą do premiera w sprawie FASD. I przemycają apel o obowiązkową edukację zdrowotną

Sejmowa Komisja do Spraw Dzieci i Młodzieży wystosowała dezyderat do Donalda Tuska w sprawie spektrum alkoholowych zaburzeń płodowych. Posłowie podkreślają potrzebę budowy systemu wczesnej diagnozy i apelują o wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej.

Dezyderat nie został przyjęty jednogłośnie – przeciwko byli posłowie PiS, którym nie podobało się wprowadzenie do dokumentu wątku edukacyjnego.

FASD to zespół zaburzeń neurorozwojowych, wywołanych spożywaniem alkoholu przez kobiety w ciąży. Już w ciągu 30–40 minut od spożycia alkoholu przez kobietę ciężarną, etanol przenika przez łożysko do krwiobiegu płodu. Niedojrzała wątroba dziecka nie potrafi skutecznie metabolizować alkoholu, co prowadzi do jego długotrwałej obecności w organizmie rozwijającego się dziecka. Alkohol zaburza procesy podziału i różnicowania komórek, szczególnie w układzie nerwowym, mózgu, sercu oraz twarzoczaszce.

Komisja zwraca uwagę, że brak odrębnej kategorii FASD w systemie orzecznictwa edukacyjnego prowadzi do niewłaściwego dopasowania wsparcia. Rekomenduje, aby FASD stało się odrębną podstawą orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, co pozwoli lepiej dostosować programy edukacyjno-terapeutyczne i efektywnie wykorzystać środki publiczne.

W zakresie profilaktyki komisja postuluje m.in. ograniczenie promocji alkoholu, wzmocnienie edukacji zdrowotnej w szkołach oraz szkolenia dla nauczycieli, pracowników ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Ważnym elementem jest wczesna identyfikacja dzieci zagrożonych FASD, dzięki testom przesiewowym i pogłębionym wywiadom w opiece okołoporodowej.

Komisja rekomenduje również wprowadzenie refundowanej diagnostyki FASD w ramach NFZ oraz utworzenie sieci wojewódzkich ośrodków diagnostycznych, zapewniających dostęp do specjalistycznej pomocy w całym kraju. Celem jest właściwe rozpoznanie dzieci z FASD, zapewnienie im wsparcia i zmniejszenie obciążenia systemu psychiatrii dziecięcej i młodzieżowej.

Powodem braku jednomyślności był wątek edukacyjny, który wprowadzono w dezyderacie. Komisja proponuje m.in.:

Podczas posiedzeń 22 lipca i 10 września 2025 r. Komisja rozpatrzyła informacje ministrów dotyczące systemowego wsparcia dzieci z FASD i wysłuchała opinii ekspertów oraz organizacji pozarządowych. W toku dyskusji podkreślono potrzebę kompleksowych rozwiązań, które zapewnią dzieciom i rodzinom:

• dostęp do wczesnej diagnozy,

• specjalistyczne wsparcie w ochronie zdrowia i edukacji,

• adekwatne formy pomocy społecznej.

Komisja wzywa Radę Ministrów do uwzględnienia FASD w obowiązujących i projektowanych rozwiązaniach legislacyjnych w obszarach zdrowia, edukacji i polityki społecznej.

Włączenie FASD do systemu orzecznictwa

Brak odrębnej kategorii FASD prowadzi do tzw. fikcji orzeczniczej: dzieci z FASD otrzymują orzeczenia w innych kategoriach, co zniekształca obraz trudności i utrudnia właściwe wsparcie. Komisja rekomenduje:

• uznanie FASD jako odrębnej podstawy orzeczenia, równolegle do autyzmu,

• uwzględnienie funkcjonalnego opisu zasobów i deficytów dzieci,

• tworzenie Indywidualnych Programów Edukacyjno-Terapeutycznych (IPET),

• włączenie orzeczeń o FASD w kwoty potrzeb oświatowych.

Profilaktyka i edukacja

Komisja postuluje zwiększenie ograniczeń dla przemysłu alkoholowego i wzmocnienie działań edukacyjnych, w tym:

• zakaz promocji alkoholu w opakowaniach wielopakowych,

• zakaz nocnej sprzedaży alkoholu,

• całkowity zakaz promocji i reklamy alkoholu w mediach,

• włączenie edukacji zdrowotnej do przedmiotów obowiązkowych z uwzględnieniem profilaktyki FASD,

• szkolenia dla pracowników ochrony zdrowia, edukacji i pomocy społecznej,

• rozwój lokalnych świadczeń terapeutycznych, w tym wsparcia dla kobiet w ciąży z problemem alkoholu.

  Reklama

Finansowanie diagnostyki

Komisja rekomenduje wprowadzenie refundowanej diagnostyki FASD w ramach NFZ oraz utworzenie wojewódzkich ośrodków diagnostycznych spełniających kryteria:

• ujednolicone standardy diagnostyczne,

• wykwalifikowana kadra medyczna i psychologiczna,

• równomierne rozmieszczenie w miastach wojewódzkich,

• świadczenia ambulatoryjne,

• współpraca z ośrodkami pediatrycznymi,

• pilotażowy ośrodek dla dorosłych z FASD,

• współpraca z jednostkami lokalnymi i NGO w celu wdrażania zaleceń z diagnozy funkcjonalnej.

  Reklama

Dodatkowo komisja rekomenduje wprowadzenie testów przesiewowych AUDIT C w opiece okołoporodowej oraz wdrożenie profilaktyki wtórnej poprzez edukację personelu neonatologicznego i położniczego.

Komisja wzywa Radę Ministrów do niezwłocznego podjęcia działań w celu realizacji przedstawionych postulatów.