Pierwszy udany przeszczep serca w Polsce otworzył nowy rozdział w historii medycyny

5 listopada 1985 roku w Zabrzu wydarzyło się coś, co na zawsze zmieniło polską medycynę. Zespół prof. Zbigniewa Religi przeprowadził pierwszy w Polsce udany przeszczep serca. Operacja trwała nieco ponad dwie godziny, a choć pacjent przeżył zaledwie osiem dni, w historii zapisał się moment, w którym serce zaczęło bić nie tylko w ciele chorego – ale w całej polskiej transplantologii.

Czterdzieści lat temu, w realiach PRL-u, brakowało wszystkiego – sprzętu, leków, a nawet dostępu do specjalistycznej literatury. A jednak w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu narodziła się legenda.

Jak podkreśla kardiochirurg, przełomem dla transplantologii na świecie było wprowadzenie cyklosporyny – leku, który zapobiegał odrzucaniu przeszczepionych narządów. Dzięki temu przeszczep serca z eksperymentu stał się zabiegiem rutynowym.

Współtwórcą pierwszego przeszczepu serca był prof. Andrzej Bochenek, dziś konsultant ds. kardiochirurgii Grupy American Heart of Poland. Z tamtego dnia – 5 listopada 1985 roku – pamięta każdy szczegół.

Operacja trwała nieco ponad dwie godziny.

Zespół pracował w warunkach dalekich od ideału. Brakowało leków, krwi i sprzętu. Religa zwołał przez radio dawców – i przyjechało wojsko z Gliwic. Dwudziestu żołnierzy oddało krew wprost do transfuzji. Dziś taki scenariusz wydaje się nieprawdopodobny, ale wtedy ratowało to życie.

Zbigniew Religa był człowiekiem, którego nie sposób było zatrzymać. Miał charyzmę, determinację i świadomość, że aby zyskać poparcie dla swoich działań, trzeba mieć po swojej stronie ludzi i media.

To właśnie dzięki tej otwartości prasa stanęła po stronie Religi. W przeciwieństwie do jego poprzedników – prof. Jana Molla i Jana Dziatkowiaka, którzy już w 1969 roku wykonali pierwszy przeszczep serca w Polsce, ale po operacji spotkali się z ostracyzmem i zakazem dalszych prób.

Z małego ośrodka w PRL-u narodził się dziś potężny ośrodek medycyny na światowym poziomie. Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu wykonuje rocznie około 50 przeszczepów serca – w tym kilkanaście u dzieci. Najmłodszy pacjent miał zaledwie siedem tygodni, najstarszy ponad 70 lat.

Ośrodek w Zabrzu rozwija też transplantacje wielonarządowe – przeszczepy serca z wątrobą lub płucami – oraz współpracę międzynarodową, m.in. z Czechami. Dzięki temu cztery serca trafiły już do pacjentów po obu stronach granicy.

Zespół Religi stworzył fundamenty współczesnej transplantologii. Jego uczniowie rozwinęli kardiochirurgię w wielu polskich miastach – od Wrocławia i Lublina po Białystok i Rzeszów.

Religa zmarł w 2009 roku, ale jego duch wciąż unosi się nad Zabrzem. Gdyby dziś wszedł na salę operacyjną, zapewne – jak żartuje Bochenek – „uśmiechnąłby się i zaraz z kimś pokłócił”. Bo taki właśnie był: uparty, wizjonerski i zawsze krok przed innymi.