Polskie odkrycie. To właśnie może pomóc w leczeniu uzależnienia od alkoholu

W kompulsywnym poszukiwaniu alkoholu kluczową rolę może odgrywać kofilina – białko odpowiedzialne za architekturę komórek mózgowych. Takie wnioski płyną z badań zespołu prof. Katarzyny Radwańskiej z Instytutu Nenckiego PAN. Odkrycie otwiera drogę do opracowania nowych metod terapii oraz narzędzi diagnostycznych uzależnień.

Badacze przez wiele tygodni obserwowali zachowania myszy, które mogły same uruchamiać dostęp do alkoholu, uderzając nosem w drzwi otwierające pojemnik z trunkiem. Gdy dostęp został odcięty, część zwierząt spędzała dużo czasu, próbując bezskutecznie otworzyć drzwi – przejawiając tym samym silne, kompulsywne poszukiwanie alkoholu.

Analiza molekularna - jak opisuje wyniki badań PAP - ujawniła, że u tych osobników występował podwyższony poziom kofiliny – białka wpływającego na strukturę komórek nerwowych. W kolejnych eksperymentach naukowcy sztucznie manipulowali poziomem kofiliny w hipokampie, czyli obszarze mózgu odpowiedzialnym za pamięć i kontrolę zachowań. Myszy z wyższym poziomem kofiliny wykazywały większą determinację w odzyskaniu dostępu do alkoholu.

Co ciekawe, podobne wyniki uzyskano w eksperymentach z nagrodą w postaci cukru – zwiększony poziom kofiliny również nasilał motywację zwierząt do poszukiwania słodkiej nagrody.

Naukowcy sprawdzili, czy podobny mechanizm występuje u ludzi. Analiza danych z niemieckich szpitali pokazała, że pacjenci hospitalizowani z powodu zatrucia alkoholem, u których wykryto wysoki poziom kofiliny we krwi, częściej wracali do szpitala w wyniku ponownego nadużywania alkoholu.

Kofilina jest enzymem, który reguluje cytoszkielet aktynowy – wewnętrzne „rusztowanie” komórek. Jak wyjaśnia prof. Katarzyna Radwańska, struktura ta odgrywa kluczową rolę w pobudliwości neuronów i komunikacji między nimi (transmisji synaptycznej). Właśnie dlatego kofilina w hipokampie może wpływać na mechanizm poszukiwania nagrody – co teraz potwierdzono eksperymentalnie.

Zdaniem prof. Radwańskiej, zdrowa osoba potrafi powstrzymać się od poszukiwania nagrody, gdy jej zdobycie jest niemożliwe lub zbyt kosztowne. U osób uzależnionych proces ten jest zaburzony – nie potrafią one „poznawczo zaakceptować” braku nagrody. Osoby o słabszej kontroli impulsów są więc bardziej podatne na uzależnienia.

Badaczka podkreśla jednak, że kompulsywne poszukiwanie nagrody to tylko jeden z mechanizmów uzależnienia. Innym – równie ważnym – jest próba redukcji stresu za pomocą alkoholu, za którą odpowiada inny obszar mózgu – ciało migdałowate. Oznacza to, że różne osoby mogą mieć odmienne biologiczne przyczyny uzależnienia.

Zrozumienie molekularnych podstaw zachowań uzależnieniowych u zwierząt może przyczynić się do skuteczniejszego leczenia uzależnień u ludzi.

Badaczka wskazuje również na praktyczne zastosowania odkrycia. W przyszłości możliwe będzie wykonywanie testów z krwi, które pomogą prognozować, u których pacjentów ryzyko nawrotu uzależnienia jest największe. Docelowo mogłyby powstać także terapie genowe, pomagające kontrolować impulsywne zachowania i zmniejszać ryzyko nawrotów choroby.