Ochrona zdrowia kontra służba, czyli o pojęciowym, i nie tylko, sporze medyków i polityków

Wydawać by się mogło, że kwestię tę raz na zawsze rozstrzygnie przeprowadzona ponad dwie dekady temu reforma systemu. Spór jednak trwa, a wraz z nim zakorzenione w głowach wielu określenie "służba zdrowia". Szczególnie upodobały je sobie kręgi polityczne. Wiele osób sformułowań służba i ochrona zdrowia używa naprzemiennie. Z obrony określenia "służba zdrowia" zasłynął Minister Zdrowia Konstanty Radziwiłł. W kontrze od lat stają jednak medycy.

Kilka lat temu ówczesny Minister Zdrowia Konstanty Radziwiłł bronił określenia "służba zdrowia", przekonując dodatkowo, że konieczne jest przywrócenie opiece zdrowotnej charakteru misji, służby. Do dziś sformułowanie to jest szczególnie popularne wśród rządzących i polityków, a szczególnie często pojawia się w publicznej debacie na temat systemu ochrony zdrowia.

Słownik języka polskiego definiuje oba pojęcia. Służbą zdrowia określa: „Wszelkie działania mające na celu zapewnienie obywatelom opieki zdrowotnej i sanitarno-epidemiologicznej; ale również pracowników placówek medycznych.” Opieką zdrowotną jest natomiast „Zorganizowana działalność, której celem jest zapobieganie chorobom i leczenie ludzi.”

Pojęcie służby zdrowia pojawiło się już w latach 30. ubiegłego wieku, określając cały system ówcześnie działającej publicznej opieki zdrowotnej. Za sprawą reformy systemu z 1999 r.
w Polsce służba zdrowia została zastąpiona systemem ochrony zdrowia. Medycy zyskali charakter profesjonalistów, ponieważ zaczęto odchodzić od nazywania ich służbą.

Powracający wciąż problem nazewnictwa próbował jakiś czas temu rozstrzygnąć prof. Jerzy Bralczyk. Jak sam twierdzi, służba zdrowia funkcjonowała w okresie PRL. Obecnie, zdaniem językoznawcy, pojęcie to zostało jedynie w służbach mundurowych, gdzie dla pełniącego ją służba państwu była zaszczytem.

Zauważa, że określenie "służba zdrowia" może wielu nie odpowiadać, ponieważ jest spuścizną po PRL. Dziś mamy system ochrony zdrowia, wymiennie z systemem opieki zdrowotnej.

Konstanty Radziwiłł piastując urząd ministra zdrowia przekonywał, aby służba zdrowia nie była postrzegana jako alternatywa dla systemu ochrony zdrowia, ale jako misja, której realizacja wynika z m.in. konstytucji. Były szef resortu zdrowia podkreślał, że rynek świadczeń zdrowotnych nie jest rynkiem takim samym, jak inne, także zdrowie nie jest towarem takim, jak pozostałe.

Problem z pojęciem "służba zdrowia" polega także na tym, że określenie to może wciąż wywoływać zarówno pozytywnie, jak i negatywne myśli. Zapewne dlatego jednoznacznie nie deprecjonuje się tego pojęcia. Wielu osobom służba może nadal kojarzyć się
z poświęceniem i empatią, służbie wyższym celom. Praca lekarzy, pielęgniarek oraz innego personelu medycznego wymaga przecież zaangażowania i troski. Pozostałym natomiast pojęcie służby zdrowia przywodzi na myśl skojarzenia związane z wyzyskiem i poddaństwem.

Eksperci zauważają, że za używaniem pojęcia "ochrona zdrowia" przemawia argument szerszego znaczenia tego słowa, wskazujący także na popularyzowaną obecnie indywidualną odpowiedzialność każdego za własne zdrowie. Współczesną rolą personelu medycznego jest również edukowanie pacjentów, by ci samodzielnie potrafili zadbać o swoje zdrowie. W tym znaczeniu jest to praca ukierunkowana na ochronę zdrowia. Będące wciąż w użyciu sformułowanie "służba zdrowia" znacząco zawęża funkcje oraz zadania, jakie pełnią, oraz kompetencje, jakie obecnie posiadają profesjonaliści medyczni w systemie.

Medycy zwracają uwagę, że służba to też przywileje, których oni jako personel nie posiadają. A swego rodzaju misję, jaką pełnią wykonując swój zawód, zabiły utrzymujące się problemy tego sektora. Eksperci uważają, że współcześnie między świadczeniodawcami oraz świadczeniobiorcami powinna funkcjonować równowaga. Medycy nie powinni więc służyć, tylko
realizować swoje zadana możliwie najefektywniej.

Polecamy także:

NIL: większość Polaków nie wie, ile kosztuje ochrona zdrowia

Ochrona zdrowia na celowniku wyborców. Badanie IBRIS

Czy polska ochrona zdrowia doczeka się wreszcie informatyzacji?