Nie każda alergia to katar. Prof. Marcin Moniuszko: "Czujność powinny wzbudzić objawy, które powtarzają się regularnie"

Prof. Marcin Moniuszko: Z pewnością nasz układ odpornościowy w obecnych czasach został postawiony wobec nieco, a czasami zupełnie innych wyzwań niż przed tysiącem, dwustu czy stu laty. Na szczęście, w o wiele mniejszym stopniu musi stykać się z bardzo groźnymi bakteriami wywołującymi ciężkie, często śmiertelne choroby. W dużo mniejszym stopniu musi też toczyć walkę z infestacjami pasożytniczymi, które potrafiły bardzo często znacząco obniżać poziom zdrowia, a czasami doprowadzały do utraty życia. 

Reklama

W pewnym stopniu formą wypełnienia tej „wolnej przestrzeni” aktywności immunologicznej stały się elementy świata, w którym żyjemy – świata roślin i zwierząt, z którymi współistniejemy od tysięcy lat. Niestety to, co w przeszłości było neutralne dla naszego układu immunologicznego stało się dzisiaj obiektem jego nadmiernego zainteresowania i doprowadziło do rozwoju chorób alergicznych. Z drugiej strony – brak lub zmniejszona stymulacja ze strony dawnych, poważnych zagrożeń zdrowotnych sprawiła, że układ odpornościowy coraz częściej uruchamia złożoną aktywność nie tylko wobec otoczenia, ale także wobec własnych komórek i tkanek, co skutkuje wzrostem liczby chorób autoimmunologicznych.

M.M.: Za wzrost liczby chorób alergicznych, astmy, ale też chorób autoimmunologicznych w dużej mierze odpowiadają zmiany w naszym stylu życia, ale też zmiany w naszym otoczeniu, w naszym obszarze cywilizacyjnym. Nie demonizujmy jednak zdobyczy cywilizacji, pamiętajmy, że te same zmiany spowodowały, że – na szczęście – znacząco wydłużyła się długość życia, w wielu miejscach świata zniknął problem głodu, byliśmy też w stanie w doskonały sposób poradzić sobie z wieloma bardzo groźnymi chorobami wywoływanymi przez bakterie czy wirusy, które przez setki czy tysiące lat miały charakter śmiertelny. 

Z drugiej strony, ważnym czynnikiem, który również wpłynął na wzrost liczby chorób alergicznych i astmy jest zanieczyszczenie powietrza. Wiele składników smogu ma bezpośredni wpływ uszkadzający na strukturę naszych dróg oddechowych. To z kolei ułatwia penetrację alergenów do górnych i dolnych dróg oddechowych i dodatkowo wywołuje stan zapalny, który potęguje reakcje alergiczne czy astmatyczne w naszych drogach oddechowych.

Reklama

Co więcej,  w naszym otoczeniu pojawiła się bardzo duża liczba przetworzonych składników, co między innymi dotyczy naszej diety. Zmieniła się przez to struktura mikrobioty jelitowej, która pełni przecież bardzo ważną rolę w kierowaniu i stabilizacji funkcji układu immunologicznego. To również ma ogromne znaczenie w utrzymywaniu równowagi immunologicznej – a jej zaburzenia są chociażby jednym z przykładów rozwoju chorób alergicznych.

M.M.: Immunoterapia swoista jest bardzo skuteczna szczególnie w dwóch sytuacjach: w alergiach wziewnych oraz w przypadku alergii na jad błonkoskrzydłych – czyli na pszczoły i osy. To właśnie te dwie sytuacje kliniczne, w których skuteczność tej formy leczenia jest bardzo wysoka. Wyjątkowość immunoterapii polega na tym, że nie maskuje ona objawów chorób alergicznych, ale sięga do ich źródła – prowadzi do tego, że rozkojarzone tory reakcji immunologicznej, które są charakterystyczne dla alergii, ulegają swoistemu „wyprostowaniu”. Przywracana jest równowaga immunologiczna, która sprawia, że przestajemy nadmiernie reagować na składniki otoczenia, jak np. pyłki roślin czy sierść zwierząt domowych.

Reklama

Mówiąc najprościej – jest to ponowne przywrócenie reakcji immunologicznej na właściwe, zdrowe tory, zamiast tych nadmiernie pobudzonych, alergicznych.

Jeśli chodzi o ograniczenia – sytuacja jest znacznie trudniejsza w przypadku alergii pokarmowych. Immunoterapia w tym zakresie wciąż napotyka wiele problemów: jest bardziej ryzykowna, mniej bezpieczna, a skuteczność trudniejsza do przewidzenia. To jedno z wyzwań, które stoją przed światową alergologią – by opracować bezpieczniejsze formy immunoterapii dla alergii pokarmowej.

Reklama

Za to w alergii wziewnej czy na jad pszczół i osy – ograniczeń jest bardzo niewiele. Zwykle dotyczą one pacjentów z aktywnymi chorobami nowotworowymi lub aktywnymi chorobami autoimmunologicznymi. Dla większości pacjentów, u których objawy są co najmniej umiarkowane lub średnio ciężkie, zdecydowanie warto rozważyć tę formę leczenia – a nie tylko koncentrować się na leczeniu objawowym, które, choć na szczęście również bardzo skuteczne, ma krótkotrwały efekt. Za to immunoterapia sięga do źródła problemu, naprawia rozkojarzoną reakcję immunologiczną i na długie lata przywraca szlaki odpornościowe na właściwe tory.

M.M.: Rzeczywiście – te pomyłki ze strony pacjentów są szczególnie istotne w przypadku alergii wziewnej, szczególnie tej na pyłki drzew, czyli roślin, które pylą od stycznia, przez luty, marzec, kwiecień aż do maja. A więc także w okresie, który wiele osób kojarzy jako „sezon przeziębieniowy”.

Część osób, mimo, że mają w tym czasie objawy choroby alergicznej takie jak wyciek z nosa, kichanie, kaszel, duszność – nie zawsze kojarzy je z alergią czy astmą. Zamiast tego podejmują samodzielne próby leczenia infekcji, co nie tylko okazuje się nieskuteczne, ale często prowadzi do frustracji i nawrotów problemu.

Reklama

Warto uświadamiać sobie, że okresy pylenia drzew przypadają również na zimę i przedwiośnie – długo przed tym, zanim pojawi się pełna zieleni wiosna. A więc objawy alergiczne i astmatyczne mogą pojawiać się już w zimie czy wczesną wiosną – nie tylko latem, jak wiele osób błędnie zakłada.

Czujność powinny wzbudzić objawy, które powtarzają się regularnie – na przykład rok po roku – w tych samych okresach. Część pacjentów mówi wręcz: „zawsze o tej porze roku choruję dwa, trzy razy”. Często są zaskoczeni, gdy po włączeniu leczenia przeciwalergicznego czy przeciwastmatycznego objawy znikają – bo okazuje się, że nie były one skutkiem infekcji, lecz alergii. A więc po wdrożeniu leczenia objawy nie wracają, bo problem został właściwie rozpoznany i zaadresowany.