Nadciśnienie tętnicze: objawy, skutki, leczenie i profilaktyka. Jak mierzyć ciśnienie i dlaczego jest istotne? Najważniejsze informacje.

Nadciśnienie tętnicze może dotyczyć każdego z nas. Szacowana liczba chorych w Europie wynosi ok. 150 milionów, co oznacza, że co czwarta osoba w populacji choruje na nadciśnienie tętnicze. Niby o tym, że nadciśnienie jest groźne i należy je leczyć się mówi, ale gdy przeprowadziliśmy małą sondę, okazało się, że niewiele z zapytanych osób wiedziało czym jest nadciśnienie. Zatem wyjaśniamy.

Bóle głowy, zaburzenia snu, szybkie męczenie mogą wzbudzić niepokój. Jednak nadciśnienie tętnicze bardzo długo może zostać nierozpoznane, ponieważ często nie odczuwany żadnych objawów choroby, a nawet jeśli ktoś nam zasugeruje, że wartości ciśnienia tętniczego są wysokie bagatelizujemy pierwsze sygnały.

Nieleczone nadciśnienie tętnicze wpływa na uszkodzenie mózgu. Minizawały, mikrokrwawienia oraz zaniki mózgowe, powodują otępienie i mogą doprowadzić do udaru mózgu. Uszkodzeniu ulegają także naczynka w kłębuszkach nerkowych, co prowadzi do rozwoju choroby nerek. Niekorzystnym zmianom ulega również mięsień sercowy, jego duże obciążenie powoduje przerost mięśniówki, a to w efekcie prowadzi do niewydolności serca. Wszystko to jest wynikiem nadciśnienie tętniczego. 

- Co do pytania o mechanizm powstawania nadciśnienia, należy zaznaczyć, że jest to złożony proces, związany z różnymi czynnikami genetycznymi i środowiskowymi. Aktywność układu współczulnego, zmiany w naczyniach krwionośnych oraz procesy zapalne mogą przyczynić się do wzrostu ciśnienia krwi. Nadciśnienie jest raczej stanem zwiększonego ryzyka, który rozwija się stopniowo w wyniku interakcji wielu czynników – mówi prof. Aleksander Prejbisz, hipertensjolog, były prezes Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego.

Robi się to za pomocą ciśnieniomierza. Dziś najczęściej jest to urządzenie automatyczne, nie trzeba więc podczas pomiaru robić nic innego oprócz wciśnięcia guzika. Urządzenie samo wszystko sprawdza. Lekarze zalecają, by korzystać z pomiaru wykonywanego na ramieniu, a nie nadgarstku, gdyż jest dokładniejszy. Pomiar ciśnienia to zawsze dwie wartości. Ta wyższa to pomiar ciśnienia skurczowego, które towarzyszy wypychaniu krwi przez serce do tętnic, druga wartość to ciśnienie rozkurczowe, które występuje podczas rozkurczu serca. 

- Warto zauważyć, że obecnie uważa się, że im niższe ciśnienie tętnicze u osób ogólnie zdrowych, tym mniejsze ryzyko wystąpienia zawału serca, udaru mózgu, niewydolności serca i innych powikłań. Dlatego też istotne jest dbanie o optymalne ciśnienie tętnicze, czyli wartości poniżej 120 /70-80 mmHg. Osoby z takimi wartościami mają perspektywę długiego i zdrowego życia – wyjaśnia prof. Prejbisz.

- W przypadku ciśnienia krwi wyższego niż te wartości, istnieje zwiększone ryzyko powikłań zdrowotnych. Przyjęto, że wartości 140/90 mmHg i wyżej są uznawane za nadciśnienie tętnicze, co z kolei wiąże się z większym ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych – wyjaśnia prof. Prejbisz. - Jednak niezależnie od konkretnych wartości, istotne jest podejmowanie działań mających na celu kontrolę ciśnienia krwi. Zmiana stylu życia poprzez zdrowe odżywianie, regularną aktywność fizyczną, ograniczenie spożycia soli, odpowiednią ilość snu oraz unikanie stresu może istotnie obniżyć ciśnienie krwi i zahamować jego wzrost w przyszłości.

Pierwszy czynnik wpływający na wysokość ciśnienia krwi to geny. Nasz organizm dziedziczy pewien poziom ciśnienia tętniczego, który może być zwiększony lub zmniejszony w zależności od aktywności genów, które odziedziczyliśmy po naszych przodkach.

- Jeżeli krewni pierwszego stopnia, czyli rodzice lub rodzeństwo, mieli nadciśnienie tętnicze wcześnie, czyli przed 50. rokiem życia, to mamy większe ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego – mówi prof. Aleksander Prejbisz.

Druga grupa czynników ryzyka to są czynniki tzw. środowiskowe, czyli wszystko, co jest związane z naszym stylem życia.

- Od niezdrowej diety, poprzez nadmierną masę ciała, nadmierne solenie, palenie papierosów, brak aktywności fizycznej, wypijanie dużych ilości alkoholu, brak zdrowego snu, dużo stresu. To wszystko wpływa na wysokość ciśnienia tętniczego – wylicza prof. Prejbisz.

Hipertensjolog zwraca uwaga na to, że ciśnienie krwi nie jest stałe przez całe życie i wzrasta wraz z wiekiem. U kobiet, tempo wzrostu może być różne, zwykle jednak przyspiesza w okolicach menopauzy oraz w późniejszym wieku. 

- Jeżeli mamy ciśnienie np. 120/70 w wieku 20 lat, to nie będziemy mieli takiego ciśnienia do późnej starości, np. w wieku 90 lat. Rok po roku to ciśnienie będzie rosło. U kobiet do okresu menopauzy ono rośnie wolniej, ale potem przyspiesza tak samo jak u mężczyzn, i ok. 60.-70. roku życia w tempie wzrostu ciśnienia tętniczego kobiety przewyższają mężczyzn – mówi prof. Prejbisz. - Dlatego ważne jest regularne monitorowanie ciśnienia krwi, ponieważ wzrost wartości jest nieunikniony, ale można go kontrolować. Nawet jeśli odziedziczyliśmy predyspozycje genetyczne do wysokiego ciśnienia, zdrowy styl życia może spowolnić ten proces. Warto również zaznaczyć, że istnieją osoby, które nie mają genetycznych skłonności do nadciśnienia, ale ich złe nawyki życiowe mogą prowadzić do wzrostu ciśnienia wraz z wiekiem – przestrzega ekspert.

Jak mówi prof. Prejbisz, dodatkowo, w późniejszym wieku do procesu podnoszenia się ciśnienia krwi dołącza jeszcze inny czynnik - postępująca sztywność naczyń, która może być wynikiem niezdrowego stylu życia, chorób takich jak cukrzyca czy palenie tytoniu. W takich przypadkach, przede wszystkim zauważalny jest wzrost ciśnienia skurczowego, co może być szczególnie widoczne u osób starszych.

Ważne jest również, aby osoby ze względu na nadciśnienie regularnie kontrolowały swoje ciśnienie krwi, nie tylko w gabinecie lekarskim, ale także w domu, ponieważ wartości te mogą się różnić w zależności od środowiska i sytuacji.

Skoro ciśnienie tętnicze może zmieniać się w zależności od wykonywanych czynności, stresu i innych czynników, to skąd mamy wiedzieć, jakie jest nasze ciśnienie?

- To pytanie jest bardzo istotne, ponieważ zwykle nie opieramy naszej oceny na jednym pomiarze ciśnienia tętniczego danej osoby. Na przykład, jeśli w pewnym momencie mamy wynik 150/90, który nas niepokoi, a następnie wykonujemy kolejny pomiar i ponownie uzyskujemy te same wartości, należy udać się do lekarza. Niemniej jednak, musimy zachować zdrowy rozsądek i zastanowić się, ile pomiarów jest wystarczających, abyśmy mogli wiarygodnie ocenić nasze ciśnienie tętnicze. Osobie, u której podejrzewamy nadciśnienie zalecamy pomiary domowe prowadzone przez 7 dni, dwa razy dziennie po dwa razy (jeden po drugim), co daje nam łącznie 28 pomiarów. Takie podejście daje nam większe zrozumienie średniej wartości naszego ciśnienia. Innym aspektem jest ciągła rejestracja ciśnienia tętniczego przez całą dobę, która pozwala na uzyskanie około 60-70 pomiarów w ciągu 24 godzin. Jednakże, istnieje pewne ograniczenie, ponieważ rejestrujemy tylko jedną dobę, która może nie być reprezentatywna dla wszystkich dni, dlatego siedmiodniowe pomiary domowe są bardziej wszechstronne, pokazując nam ciśnienie tętnicze w różnych sytuacjach – mówi prof. Prejbisz.

- Mamy świadomość, że osoby z niższym ciśnieniem krwi, na przykład 70/50 mmHg, mogą mieć mniejsze ryzyko niż te z wartościami 120/80. Niemniej jednak, niskie wartości ciśnienia u osób chorych, na przykład z niewydolnością serca lub w podeszłym wieku, mogą być niepokojące i wskazywać na zły stan zdrowia. Warto więc zauważyć, że ocena ciśnienia krwi musi być zawsze kontekstualna i uwzględniać ogólny stan pacjenta – wyjaśnia prof. Prejbisz.

- Jeśli chodzi o leczenie nadciśnienia, standardowo rozpoczynamy je, gdy ciśnienie krwi przekracza 140/90 mmHg. Naszym celem terapeutycznym jest osiągnięcie wartości poniżej 130/80 mmHg, a w przypadku większości pacjentów zaleca się stosowanie dwóch preparatów złożonych opartych na dwóch lekach. czyli dwóch substancjach czynnych, działających na dwa różne mechanizmy ustalające wysokość ciśnienia tętniczego. Jeżeli zastosujemy dwa leki działające na dwa różne mechanizmy, to one szybciej, z zachowaniem bezpieczeństwa, pozwolą nam na obniżenie ciśnienia tętniczego. Mamy teraz dostępne tzw. preparaty złożone, czyli w jednej tabletce są dwa leki. To są długo działające leki, które skutecznie obniżają ciśnienie tętnicze, więc leczenie nadciśnienia tętniczego jest bardzo proste - jedna tabletka rano. Włączenie zmiany stylu życia, takich jak rezygnacja z alkoholu czy kontrola masy ciała, może dodatkowo obniżyć ciśnienie tętnicze nawet o kilkanaście mmHg – zachęca prof. Prejbisz.

Kryza nadciśnieniowa zwykle wiąże się z bardzo wysokim ciśnieniem krwi i w niektórych przypadkach może stanowić zagrożenie dla życia.

- Jedną z najczęstszych przyczyn jest nieskuteczne lub nieregularne leczenie nadciśnienia tętniczego – przestrzega hipertensjolog.