Misja Ax-4: Wpływ kosmosu na ludzki organizm

Polski astronauta Sławosz Uznański-Wiśniewski bierze udział w misji Ax-4 na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Załoga prowadzi tam zaawansowane badania w warunkach mikrograwitacji, które stawiają przed organizmem człowieka szereg wyzwań. Naukowcy analizują, jak kosmos wpływa m.in. na odporność, kondycję fizyczną i zdrowie psychiczne astronautów

Trwa kosmiczna ekspedycja Ax-4, w której bierze udział polski astronauta Sławosz Uznański-Wiśniewski. Od czwartku załoga przebywa na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, gdzie realizuje wcześniej zaplanowane eksperymenty naukowe oraz programy badawcze. Pobyt w przestrzeni kosmicznej wiąże się z przebywaniem w warunkach mikrograwitacji i kontrolowanego środowiska – ciśnienia, temperatury, wilgotności oraz składu powietrza. Astronauci są również wystawieni na promieniowanie, co stanowi poważne obciążenie dla organizmu. Jakie wyzwania zdrowotne wiążą się z misją w kosmosie?

Od początku ery lotów poza Ziemię kondycja zdrowotna astronautów była przedmiotem intensywnych badań. Długotrwały pobyt w przestrzeni kosmicznej stanowi istotne wyzwanie dla ludzkiego układu immunologicznego. Czynniki takie jak brak naturalnego cyklu dnia i nocy, wysiłek fizyczny, stres, a także przebywanie w sztucznie kontrolowanych warunkach wpływają na osłabienie odporności.

Cenne dane dostarczyły eksperymenty realizowane w ramach Human Research Program (HRP), w tym Twins Study. W badaniu uczestniczyli bliźniacy – Scott Kelly, który przez rok przebywał na stacji kosmicznej, oraz jego brat Mark, pozostały na Ziemi jako grupa kontrolna. Naukowcy analizowali zmiany w zakresie zdrowia fizycznego i psychicznego obu mężczyzn.

W warunkach zamkniętego środowiska, jakim jest stacja kosmiczna, drobnoustroje łatwo się rozprzestrzeniają. Stres również wpływa negatywnie na układ odpornościowy. Analizy śliny członków załóg wykazały zmiany w poziomie białek i enzymów odpornościowych, takich jak lizozym czy sIgA. Mogą one świadczyć o reakcji organizmu na stres oraz obecność mikroorganizmów.

Choć po powrocie na Ziemię nie zauważono zwiększonej podatności na infekcje, naukowcy nadal badają, czy zmiany zachodzące w kosmosie nie prowadzą do schorzeń autoimmunologicznych, takich, w których układ odpornościowy atakuje własne tkanki.

Brak ciążenia ma istotny wpływ na układ kostny i mięśniowy. Według ustaleń NASA, kości obciążeniowe tracą miesięcznie od 1 do 1,5% gęstości mineralnej. Choć ryzyko złamań nie wzrasta po powrocie na Ziemię, proces odbudowy może być długotrwały. W mikrograwitacji szybciej dochodzi również do zaniku masy mięśniowej. Regularne ćwiczenia – aerobowe i siłowe – są niezbędne do utrzymania kondycji fizycznej i psychicznej. Pomagają w zachowaniu zdrowia serca, silnych mięśni i kości, a także dobrego samopoczucia oraz sprawności umysłowej.

Mikrograwitacja powoduje również przemieszczanie się płynów ustrojowych w kierunku głowy, co może wywoływać zaburzenia widzenia. Dodatkowo, odwodnienie i nasilone wydalanie wapnia z kości zwiększają ryzyko powstania kamieni nerkowych. Promieniowanie kosmiczne także nie pozostaje bez wpływu – jego długoterminowe skutki są nadal przedmiotem intensywnych badań.

Źródło: PAP