Liczba samobójstw w Polsce spada. Reforma psychiatrii i inwestycje ratują życie?

W minionym roku po raz pierwszy od kilkunastu lat w Polsce odnotowano wyraźny spadek liczby samobójstw – poniżej symbolicznego progu 5 tys. To efekt reformy psychiatrii, rozwoju opieki środowiskowej oraz coraz lepszego dostępu do pomocy psychologicznej. Ministerstwo Zdrowia przeznacza rekordowe środki – ponad 3 mld zł – na modernizację infrastruktury psychiatrycznej. Eksperci podkreślają, że to moment przełomowy, ale równocześnie ostrzegają: skuteczna prewencja samobójstw wymaga dalszych działań systemowych, edukacyjnych i społecznych.

W 2024 roku po raz pierwszy od wielu lat nastąpił wyraźny spadek liczby samobójstw w Polsce. Jak wynika z danych Komendy Głównej Policji, w zeszłym roku odebrało sobie życie 4845 osób – to o niemal 400 mniej niż rok wcześniej, co stanowi spadek o 7,4 proc. W ciągu dekady liczba samobójstw zmniejszyła się aż o 21,4 proc. Eksperci mówią o wyraźnej zmianie trendu, ale podkreślają, że problem nadal jest poważny.

Jak zaznacza, choć wzrosła liczba prób samobójczych, szczególnie w populacji ogólnej (o ok. 6 proc.), to wśród dzieci i młodzieży tempo wzrostu wyraźnie wyhamowało – wzrost wyniósł jedynie ok. 3 proc.

Zmiana trendu nie jest przypadkowa. Kluczową rolę odgrywa reforma psychiatrii, która w ostatnich latach nabiera tempa. Zamiast koncentrować się na leczeniu szpitalnym, system opieki psychiatrycznej coraz bardziej opiera się na pomocy środowiskowej i dostępnej blisko miejsca zamieszkania.

Reforma psychiatrii tocząca się dwutorowo – osobno dla dzieci i młodzieży oraz osób dorosłych – już przynosi konkretne efekty. Od 2020 roku powstało ok. 500 ośrodków środowiskowego wsparcia dla młodych pacjentów, a w każdym województwie działa całodobowy Ośrodek Wysokospecjalistycznej Opieki Psychiatrycznej.

Dla dorosłych od 2018 roku realizowany jest pilotaż Centrów Zdrowia Psychicznego, który dziś obejmuje około połowy populacji Polski. Zgodnie z planem Ministerstwa Zdrowia, do końca 2025 roku obejmie nawet 80 proc. społeczeństwa.

Ministerstwo Zdrowia ogłosiło niedawno największy program inwestycyjny w historii polskiej psychiatrii. Kwota 3,2 miliarda złotych zostanie przeznaczona na budowę, przebudowę i doposażenie infrastruktury psychiatrycznej w całej Polsce.

Środki trafią do 53 placówek w całym kraju. 44 inwestycje otrzymają do 50 mln zł, a 9 – ponad 50 mln zł. Dzięki temu poprawią się warunki leczenia dzieci, młodzieży, dorosłych, a także pacjentów psychiatrii sądowej. Obejmą one szpitale uniwersyteckie, wojewódzkie, powiatowe i inne placówki tworzące nowe centra zdrowia psychicznego.

Poprawa infrastruktury i rozwój opieki środowiskowej to nie jedyne czynniki wpływające na spadek liczby samobójstw. Ogromne znaczenie mają działania prewencyjne, które koordynuje Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym. Z danych tej instytucji wynika, że tylko w ostatnich latach przeprowadzono ponad 700 wywiadów medialnych promujących zasady pierwszej pomocy emocjonalnej i rozpoznawania kryzysów psychicznych.

Jak podkreślają eksperci, prewencja samobójstw wymaga zaangażowania całego społeczeństwa. Szczególnie ważna jest edukacja i odpowiednie kształtowanie przekazu medialnego. W 2023 roku Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała wytyczne dla dziennikarzy na temat sposobu relacjonowania samobójstw. W Polsce podobne działania są prowadzone w ramach krajowego programu prewencji.

Ekspertka przypomina, że każdy z nas może odegrać rolę w ratowaniu życia. Wystarczy pamiętać o zasadzie 4Z: zauważyć, zapytać, zaakceptować, zareagować.

Wyraźny spadek liczby samobójstw w Polsce to efekt skoordynowanych działań: reformy psychiatrii, rozwoju wsparcia środowiskowego, rekordowych inwestycji infrastrukturalnych oraz szeroko zakrojonej prewencji suicydalnej. Choć liczby napawają nadzieją, eksperci przypominają, że każda śmierć samobójcza to tragedia, której można było zapobiec. Społeczna odpowiedzialność, edukacja i dostępność pomocy psychologicznej to filary skutecznej prewencji.

Źródła: MZ, biznes.newseria.pl/MH