Liczba ciąż patologicznych wzrosła po wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wywiad z prof. Tadeuszem Issatem

W 2020 roku urodziło się w Polsce ok. 355 tys. dzieci, najmniej od 2003 roku. Rośnie jednak liczba ciąż patologicznych - uważa dr hab. n. med. Tadeusz Issat prof. IMiD, kierownik Kliniki Położnictwa i Ginekologii Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie. Ma to związek z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Tym bardziej, dobrze wyszkolone zespoły i placówki leczące zgodnie z najwyższymi standardami są kluczowe dla życia i zdrowia dorosłych pacjentek i dzieci.

Od czasu, kiedy Pan przyszedł do Kliniki, znacząco zwiększyła się liczba porodów. Z czego to wynika?

Kieruję kliniką Ginekologii i Położnictwa od listopada 2019 roku. W IMiD odbywało się wtedy ok. 1,6 tys. porodów rocznie, a ich liczba systematycznie obniżała się. W 2020 roku wzrosła do 1,9 tys., a w 2021 r. było już prawie 2,5 tys. porodów.  W bieżącym roku spodziewamy się 2,6 tys. porodów. Pomimo kryzysu, mniejszej liczby porodów w kraju, jak i we wszystkich warszawskich szpitalach, udaje nam się od 3 lat utrzymywać krzywą wzrostową. W IMiD jest olbrzymi potencjał, który udało się nam wszystkim ciężką pracą uwolnić.

Czy wraz z rosnącą liczbą przyjętych porodów zwiększa się liczba trudnych i zagrożonych ciąż oraz wad płodu?

Tak. Liczba ciąż patologicznych obserwowanych po 20 tygodniu ciąży i okołoporodowo wzrosła w IMiD po wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym wskazań do przerwania ciąży. Trafiają do nas bardzo trudne przypadki z całej Polski. Na wzrost liczby przypadków nałożył się także rozwój pracowni diagnostycznych kliniki. Mamy wybitną kadrę lekarską, która pomaga kobietom w trudnej sytuacji. Diagnozujemy, a tam, gdzie jest to możliwe rozpoczynamy terapię wewnątrzmaciczną chorych płodów. Pracownią Wad i Terapii płodu kieruje dr Szymon Kozłowski - wybitny specjalista perinatolog, który ma w swym dorobku setki zabiegów wewnątrzmacicznych. Dołączył do naszego zespołu także dr Tomasz Roszkowski – wybitny ultrasonagrafista. Mam wrażenie, że każdy z moich kolegów na pewnym etapie swojego rozwoju zawodowego brał udział w organizowanych przez niego kursach praktycznych badań USG, które prowadzi od ponad 20 lat. Do niego, a przez to także do IMiD, kierowanych jest wiele trudnych przypadków z całej Polski.

Jak Pan ściąga takie nazwiska do swojego zespołu?

 Za najważniejsze czynniki uważam warunki, w tym atmosferę pracy, a także perspektywy rozwoju Instytutu i jego pracowników. Rozbudowujemy pracownie diagnostyczne, które ułatwiają pracę specjalistom. Do niedawna mieliśmy jedną pracownię ultrasonograficzną, a obecnie dysponujemy już trzema i czekamy na otwarcie czwartej. Staramy się pozyskiwać dotacje na nowy sprzęt, remonty i budowę nowych pomieszczeń. Niedawno IMiD uzyskał 280 mln zł dofinansowania z Funduszu Medycznego na rozbudowę i powstanie nowego budynku. Dzięki temu podniesiemy jakość opieki nad noworodkami i dziećmi. W związku z tym, że część jednostek przeniesie się do nowego budynku, zagospodarujemy zwalniane przez nie powierzchnie w budynku klinicznym. Jest to zasługa dyrekcji IMiD, która nieustannie motywuje do działania, a jednocześnie stwarza kierownikom klinik, a także zespołowi lekarskiemu, możliwość pracy w najlepszych warunkach i na najlepszym sprzęcie.

Staramy się również oferować podnoszenie kwalifikacji i dzielić się wiedzą z innymi lekarzami. Prowadzimy szkołę USG wraz z fundacją IMiD, od października zaczynamy kursy. Od nowego roku startują kursy endoskopowe. Od roku 2022 jesteśmy jednostką kształcącą przyszłych lekarzy, tj. studentów IV i V roku wydziału lekarskiego uczelni Łazarskiego.

Co oferują Państwo pacjentkom?

Po pierwsze bez względu na to czy mamy do czynienia z pacjentką ciężarną czy ginekologiczną proponujemy opiekę zgodną z najwyższymi standardami. Dodatkowo w każdym aspekcie staram się wprowadzać do opieki nad pacjentką element, który nie zawsze przynosi natychmiastowy zysk, ale w perspektywie długofalowej poprawia opiekę nad pacjentką i redukuje koszty w przyszłości dla innych oddziałów np. intensywnej terapii noworodka czy anestezjologii IMiD.

Przykładem może być Program Badań Prenatalnych. Wprowadziliśmy dla tych pacjentek wraz z badaniem USG I trymestru i oceną ryzyka wad chromosomalnych oraz z USG II trymestru, który jest tzw. badaniem anatomicznym, obligatoryjne oznaczenie PLGF (Placental Growth Factor) z krwi pacjentki. Pomiar tego białka wraz z wywiadem, pomiarami ciśnień w trakcie badania, oznaczeniem przepływów w tętnicach macicznych matki, przy użyciu specjalnych kalkulatorów służy do oceny ryzyka wystąpienia nadciśnienia tętniczego w ciąży. Pacjentki po badaniu są dzielone na grupy niskiego i wysokiego ryzyka, co pozwala w I trymestrze ciąży włączyć profilaktykę stanu przedrzucawkowego, a po USG połówkowym objąć pacjentkę ścisłą opieką w poradni. Co więcej, oferujemy również to badanie pacjentkom, które nie są w programie badań prenatalnych, a zgłaszają się na badanie II trymestru do pracowni usg. Pacjentka nie ponosi żadnych kosztów. Staramy się też maksymalnie wykorzystywać nowe technologie i wykonywać jak najwięcej zabiegów małoinwazyjnych, takich jak histeroskopia i laparoskopia. 

90 proc. zabiegów operacyjnych, od wskazań onkologicznych, po zmiany łagodne macicy czy jajników lub zabiegów w zaburzeniach statyki, wykonywanych jest w klinice metodami endoskopowymi. W 2020 roku dzięki pomocy dyrekcji udało się wygospodarować przy oddziale oddzielne pomieszczenie do stworzenia pracowni endoskopowej jednego dnia, w której wykonywane są zabiegi histeroskopii office. Pacjentka nawet nie musi wchodzić do oddziału. W pracowni znajduje się oddzielne pomieszczenie, w którym może się przygotować do zabiegu oraz pomieszczenie zabiegowe. Pacjentka po zabiegu czeka 10 minut, otrzymuje wypis i wychodzi do domu. Redukuje to stres związany z pobytem w szpitalu, a nam pozwala zwiększyć liczbę wykonywanych zabiegów. Zabiegi histeroskopii wykonuje się bez znieczulenia, a urządzenie ma średnicę 3,5 milimetra. W pierwszym roku działania pracowni takich zabiegów w Instytucie wykonaliśmy 450. W zeszłym roku było ich 700, a w tym roku zbliżymy się do 900. 

Rośnie też liczba zabiegów laparoskopowych. W zeszłym roku wzrosła liczba operacji onkologicznych w IMiD. Przeprowadziliśmy ok. 30 zabiegów usunięcia macicy metodą laparoskopową z barwieniem i pobraniem węzłów chłonnych, czyli metodą mniej inwazyjną dla pacjentek z rakiem trzonu macicy. W tym roku liczba ta będzie znacząco wyższa. A należy pamiętać, że dochodzą też operacje klasyczne ze wskazań onkologicznych w przypadku raka jajnika lub raka szyjki macicy. Wykonujemy również zabiegi w leczeniu zaburzeń statyki narządu rodnego. Jako jeden z dwóch ośrodków w Warszawie, proponujemy pacjentkom zabiegi endoskopowe w przypadku obniżania narządu rodnego – sakropeksję lub boczne podwieszenie macicy sposobem Dubissona. Takie zabiegi są potrzebne kobietom, bo przyczyniają się do natychmiastowej poprawy komfortu życia. 

Kolejnym przykładem może być badanie cytologiczne – w sumie prosta sprawa. Pacjentki jednak przyzwyczaiły się też do tego, że chodzą do ginekologa prywatnie. Że jak zapłacą za dodatkowe badania to będzie lepiej i szybciej. A nie musi tak być. Zapraszamy je do nas na kontrolne wizyty ambulatoryjne, podczas których - jeśli jest przed 30 rokiem życia - będzie miała pobraną cytologię płynną, a po 30 roku życia cytologię płynną plus badanie HPV pod kątem występowania jego 14 serotypów onkogennych. Wszystko zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Wszystko bez opłat - w ramach NFZ. Warto przypomnieć, że 95% pobieranych cytologii w Polsce to zwykła cytologia szkiełkowa, bez oznaczania nosicielstwa HPV. 

W ramach Instytutu funkcjonuje Poradnia Ginekologiczno – Położnicza. W zeszłym roku odbyło się 27 tysięcy porad. Duża część z nich to teleporady. Korzystamy z nich np. przed leczeniem czy po leczeniu. Świetnym rozwiązaniem jest telefoniczna konsultacja anestezjologiczna przed planowym leczeniem operacyjnym. Pacjentka będąc zakwalifikowana przez ginekologa do operacji, dostaje ankietę anestezjologiczną i rozmawiając z anestezjologiem uzupełnia ją. Jeśli lekarz podejrzewa dodatkowe choroby, to zleca dodatkowe badania do wykonania w oddziale albo prosi, żeby pacjentka wykonała dodatkowe konsultacje specjalistyczne - dzieje się tak w przypadku pacjentek obciążonych internistycznie.

Niestety zdarza się, że trafiają do Państwa pacjentki onkologiczne. Jak wygląda taka opieka?

Przede wszystkim będzie to opieka zgodna ze standardami. Prowadzimy poradnię onkologiczną. Wykonujemy wszystkie operacje związane z nowotworami narządu rodnego. Co więcej, rozwijamy tzw. onkofertility, czyli u pacjentek z różnych powodów czekających na leczenie onkologiczne - najczęściej z powodu raka piersi - dajemy możliwość zachowania funkcji endokrynologicznych po zakończeniu leczenia onkologicznego. Pobieramy u takich kobiet fragment jajnika, który oddawany jest do mrożenia. Po zakończeniu leczenia onkologicznego, zachowany fragment jajnika przeszczepiamy pacjentce z powrotem. Dzięki temu zachowane zostają funkcje endokrynologiczne. Na chwile obecną, jak wszędzie w Polsce samo bankowanie jest komercyjne, natomiast nie ukrywam, że czynimy starania w połączeniu z innymi ośrodkami, by stworzyć sieć oddziałów w Polsce, gdzie będzie można wykonywać zabiegi pobrania i bankowania niekomercyjnego.

Czy mają Państwo również ginekologów dla dziewczynek? To chyba temat, w o którym nie mówi się często.

Tak. Uważam, że każdy ginekolog powinien tak samo udzielać pomocy zarówno dzieciom czy nastolatkom, jak i pacjentkom dorosłym. Nie ma podspecjalizacji ginekologia dziecięca. Natomiast wiem też doskonale, że nie każdy z moich kolegów czuje się komfortowo lub jest predysponowany do tego, by takie badania lub rozmowy prowadzić. W Instytucie działa poradnia ginekologiczna dla dziewczynek. Prowadzi ja Dr Ewa Filipp i ma na tym polu olbrzymie zasługi dla pacjentek jak i dla IMiD.

Z racji tego, że IMiD jest także szpitalem z oddziałami pediatrycznymi, zdarzają się sytuacje, gdy jestem proszony o operacje dzieci i nastolatek. Są to także pacjentki kliniki onkologii dziecięcej kierowanej przez pełną energii prof. Annę Raciborską. U dzieci także trzeba myśleć o zachowaniu płodności czy funkcji hormonalnych po leczeniu onkologicznym. Najmłodszą dotychczas pacjentką onkologiczną operowaną przez nas była 5-letnia dziewczynka, z mięsakiem Ewinga kości biodrowej. Przed zastosowaniem leczenia onkologicznego - radioterapii zdecydowaliśmy o przeniesieniu jajników poza obszar naświetlań, czyli wykonaliśmy transpozycję jajników. Dzięki temu dziewczynka w przyszłości będzie miała zachowaną płodność i funkcję hormonalną jajników. Kolejny przykład z zeszłego roku: 11 letnia dziewczynka z olbrzymim mięsakiem macicy sięgającym przepony. Zastosowano u niej chemioterapię, następnie laparoskopowo usunęliśmy szczątkową zmianę w macicy wykonując jednoczasowo transpozycję jajników poza obszar miednicy mniejszej.  Dziewczynka ta po serii naświetlań obecnie normalnie funkcjonuje. 

Zmorą obecnych czasów jest niepłodność. Jej leczenie jest obecnie zepchnięte do prywatnych gabinetów i klinik.

W 2016 roku Instytut Matki i Dziecka przystąpił do programu kompleksowej ochrony zdrowia prokreacyjnego w Polsce na lata 2016-2020. Jesteśmy ośrodkiem dysponującym szerokim zapleczem klinicznym i ambulatoryjnym, w którym realizujemy kompleksowy program opieki nad niepłodną parą. Klinika Położnictwa i Ginekologii stanowi bazę do diagnostyki i leczenia stanów prowadzących do niepłodności. W jej strukturach funkcjonuje Poradnia Niepłodności, w ramach której prowadzi się niezbędną diagnostykę, planuje możliwe leczenie i monitoruje jego przebieg. W oddziale ginekologii wykonuje się diagnostykę inwazyjną i możliwe w niepłodności leczenie zabiegowe: laparoskopowe leczenie endometriozy, mięśniaków macicy, przegrody macicy. IMiD realizuje w ramach programu ambulatoryjną opiekę nad parą w poradniach takich jak: endokrynologiczna, diabetologiczna, kardiologiczna zatrudniając wybitnych specjalistów w tych dziedzinach. Dodatkowo, Zakład Genetyki Medycznej, Zakład Żywienia oraz Zakład Zdrowia Prokreacyjnego mają możliwość zapewnienia kompleksowej opieki w zakresie pozostałych, wspomnianych aspektów niepłodności małżeńskiej jak i perinatologicznej oraz poporodowej. Powstała także dzięki udziałowi w programie Poradnia Andrologiczna. Zakupiono analizator nasienia CASA. Dzięki dofinansowaniu w ramach programu wykonano niezbędny remont bloku operacyjnego, pracowni diagnostycznych i poradni niepłodności. A to wszystko bez nakładów finansowych ze strony pacjentów. W tym roku wystąpiliśmy z wnioskiem o nadanie statusu Centrum Zdrowia Prokreacyjnego w ramach realizowanego programu przez MZ.

Jakie plany ma Pan dla Kliniki na przyszły rok?

Dysponujemy kadrą 40 lekarzy, w tym 14 rezydentów. Gdy rozpoczynałem swoją pracę było w oddziale 3 rezydentów. Nacisk na standardy w pracy oraz stworzenie warunków do rozwoju wydają mi się kluczowe, by można utrzymać najlepszych i zachęcić innych do dołączenia do zespołu i nad tym ciągle pracujemy. Lekarz w Polsce na początku kariery nie ma możliwości odbywania kursów bądź staży za granicą z własnych środków, bo go po prostu na to nie stać. Gdy z czasem możliwości finansowe rosną, wielu nie ma już niezbędnej motywacji lub rezygnuje z rozwoju z uwagi na nadmiar bieżących zajęć i zobowiązań. Cieszę się, że udało mi się zorganizować roczne szkolenia dla młodych doktorów z IMiD z ultrasonografii pod patronatem FMF (fetal medicine foundation) oraz Medway Hospital pod Londynem i pozyskać na nie fundusze stypendialne, by mogli skupić się tylko na swoim rozwoju. Chcę, żeby kształcili się u najlepszych. Chciałbym - i taki mam plan na najbliższe 5 lat - żeby co roku jeden młody lekarz wyjeżdżał za granicę na stypendium. Uważam, że jest to inwestycja, dzięki której korzystają wszyscy - lekarz, pacjentka, a także IMiD, ponieważ przeszkolona osoba będzie mogła dzielić się zdobytą wiedzą z kolegami. To podejście zaszczepił we mnie mój nauczyciel Prof. Artur Jakimiuk i staram się w ramach swojej działalności postępować identycznie. To samo dotyczy kursów i szkoleń endoskopowych. Pozyskuję na rzecz swoich pracowników środki z grantów lub firm na szkolenia i udział w konferencjach. Jednocześnie chciałbym docelowo zająć się tym, w czym się specjalizuję i szkolę od lat tj. endoskopią. Będziemy organizować więcej kursów dla doktorów w trakcie specjalizacji w ramach CMKP jak i tych, którzy chcieliby zobaczyć, jak zabiegi tego rodzaju wykonują inni. Potencjał IMiD jest olbrzymi także dzięki współpracy z innymi zakładami i klinikami. Staram się go maksymalnie wykorzystać.

Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie rozpoczyna dyskusję i edukację w zakresie mobbingu wśród lekarzy. Jak Pan sobie radzi w tym zakresie? Zaobserwował Pan w Instytucie takie sytuacje? Czy środowisko medyczne LGBT, kobiety mogą czuć się niekomfortowo w Instytucie?

80% naszego zespołu lekarskiego to kobiety, położne to w 100% kobiety. W IMiD są wprowadzone przez dyrekcję stosowne procedury przeciwdziałające mobbingowi oraz odbywają się regularne szkolenia dotyczące tego problemu. Od czasu przejęcia kierownictwa nad oddziałem nie odnotowałem przypadku zgłoszenia mobbingu. Na koniec dnia najważniejsza jest dobrze wykonana praca i to jest dla mnie najważniejsze, jednak równocześnie przywiązuję dużą wagę do atmosfery w pracy. Widzę też pozytywną zmianę, jakiej w ciągu ostatnich trzech lat udało nam się dokonać w zakresie komfortu pracy. W 2019 roku dr T. Maciejewski nie będąc w wieku emerytalnym zaproponował mi objęcie kierownictwa kliniki, której szefował od 2007 roku, od 2012 pełniąc jednocześnie obowiązki dyrektora Instytutu. Byłem i nadal jestem najmłodszym kierownikiem kliniki ginekologii i położnictwa w Warszawie. Uczę się wraz z zespołem i wydaje się, że zmierzamy we właściwym kierunku. 

Do kierowanej przez Pana Kliniki 2 lata temu przeszedł z Kliniki Ginekologii i Położnictwa WUM, zarządzanej wtedy przez prof. Mirosława Wielgosia, dr. Szymon Kozłowski, specjalista perinatolog. Czy to pozwoliło uruchomić dodatkowe zabiegi?

Tak, myślę, że sam o nich opowie.

Dziękujemy za rozmowę.

Dziękuję.

Polecane: