Kanadyjski system ochrony zdrowia: powszechny, lecz obarczony kolejkami

Kanadyjski system opieki zdrowotnej pod wieloma względami uchodzi za znacznie prostszy niż model amerykański. Choć jest powszechny, nie jest doskonały. Głównym problemem są kolejki. Być może właśnie dlatego tylko 50 proc. Kanadyjczyków ocenia swój stan zdrowia jako bardzo dobry lub doskonały. Jak zatem wygląda system ochrony zdrowia w tym nieco ponad 38 mln kraju? 

Przez lata wielu Kanadyjczyków dobrze oceniało rodzimy system opieki zdrowotnej. Zwłaszcza porównując go z systemem amerykańskim, w którym bardzo długo, duże grupy osób nie posiadały żadnego ubezpieczenia zdrowotnego a ceny tamtejszych usług medycznych były bardzo wysokie. Obecnie niestety cechami charakterystycznymi kanadyjskiego systemu ochrony zdrowia są braki personelu medycznego oraz kolejki.

Podstawy funkcjonowania i sposób finansowania

Początki funkcjonującego w obecnym kształcie systemu zawdzięcza się podjętemu w latach 50 i 60 ubiegłego wieku prawodawstwu. Kanadyjski system opieki zdrowotnej jest systemem powszechnym, zdecentralizowanym, finansowanym głównie z podatków. Zgromadzone środki, rząd federalny przekazuje 10 prowincjom oraz 3 terytoriom, z których składa się kraj. Rząd federalny odpowiedzialny jest także za ustalanie standardów opieki dla kanadyjskiej opieki zdrowotnej, regulacje rynku leków oraz dostępu do opieki. Kanadyjskie ministerstwo zdrowia wchodzące w skład rządu federalnego pełni funkcje nadzorczą i pomocniczą względem władz lokalnych. Jak przekonują rządzący decentralizacja systemu pozwala na ograniczenie biurokracji i administrowanie nim możliwie blisko pacjentów i personelu. 

Kanadyjska opieka zdrowotna funkcjonuje w oparciu o 13 planów ubezpieczenia zdrowotnego. Każda z prowincji oraz każde z terytoriów posiada swój własny plan. Każdy z takich placów musi jednak spełniać podstawowe założenia ujęte w kanadyjskiej ustawie o zdrowiu, takie jak publiczne zarządzanie czy dostęp do minimalnego poziomu opieki. Ustawa nie określa, jakie świadczenia medyczne są konieczne do refundacji. Ustalenie katalogu świadczeń należy do zadań każdej z prowincji oraz każdego z terytoriów, co odbywa się we współpracy z dostawcami usług funkcjonującymi na danym terenie. Po zapewnieniu katalogu świadczeń podstawowych, władza regionalna podejmuje decyzje, czy i w jakim zakresie koszyk świadczeń podstawowych powiększy o tzw. świadczenia dodatkowe.

Każdy obywatel Kanady ma zagwarantowany dostęp do procedur tzw. medycznie niezbędnych. System zwany Canadian Medicare pokrywa około 70 proc. potrzeb zdrowotnych Kanadyjczyków. Pozostałe 30 proc. to usługi nieobjęte systemem. Szacuje się że 70 proc. Kanadyjczyków posiada dodatkowe ubezpieczenie zdrowotne, które przydaje się m.in. na pokrycie leczenia stomatologicznego, okulistycznego czy usług z zakresu rehabilitacji. Tym powszechnym, objęci są jedynie obywatele oraz osoby posiadające status stałego rezydenta.

Kanadyjski system opieki zdrowotnej nie przewiduje konkurujących ze sobą dostawców, jest to również system jednego płatnika, wyjątkowo oporny na rozwiązania rynkowe. Szpitale funkcjonujące w oparciu o stałe budżety nie są w stanie zapewnić pomocy wszystkim tego potrzebującym pacjentom, stąd powszechnie występujące ograniczenia w dostępie do świadczeń i tworzące się kolejki. O pewnych zmianach w tym zakresie poinformował niedawno rząd prowincji Ontario. Zapowiedział on, że część finansowanych powszechnie zabiegów z zakresu m.in. chirurgii zleci do realizacji prywatnym klinikom. 

Z danych za 2018 r. wynika, że całkowite wydatki Kanady na opiekę zdrowotną wyniosły 10,7 proc. PKB, przy średniej dla krajów OECD na poziomie 8,8 proc. Większość, bo 7,5 proc. stanowiły wydatki publiczne. W 2022 r. natomiast całkowite wydatki na sektor wyniosły 12,2% PKB. Jest to spadek względem roku 2020, w którym wydatki osiągnęły 13,8 proc. 

Problemem braki kadrowe i kolejki 

Z danych pochodzących z raportu Health at a Glance 2019 wynika, że w 2017 r. na 1000 Kanadyjczyków przypadało 2,7 lekarza, co stanowi wartość niższą od średniej krajów OECD, która to wynosi 3,5. Wyzwaniem jest niedobór lekarzy specjalistów, szczególnie na obszarach oddalonych od dużych aglomeracji miejskich  Problemem jest również wiek samych lekarzy. 33 proc. stanowią medycy w wieku 55 i więcej lat.

Przeprowadzone w 2022 r. badanie dotyczące problemów z krajowym systemem opieki zdrowotnej w Kanadzie wykazało, że 63 proc. badanych za największy problem, z jakim mierzy się kanadyjski system, uważa brak personelu medycznego. 47 proc. respondentów niepokoi także dostęp do leczenia i długi czas oczekiwania na poszczególne świadczenia. Zgodnie z raportem Waiting Your Turn: Waiting Times for Health Care in Canada z 2021 r., średni czas oczekiwania od momentu wystawienia skierowania przez lekarza pierwszego kontaktu a rozpoczęciem leczenia przez lekarza specjalistę wzrósł z 9,3 tygodni (1993 r.) do 25,6 (2021 r.). 

Czas oczekiwania jest różny w zależności od specjalności. I tak na rozpoczęcie leczenia onkologicznego trzeba czekać średnio 3,8 tygodnia. Bardzo długo czeka się na zabiegi z zakresu ortopedii (średnio 39 tygodni). Długi czas oczekiwania dotyczy również diagnostyki. Na USG, kanadyjski pacjent musi czekać średnio 3,9 tygodnia, na badanie tomografii komputerowej 4,3 tygodnia, na rezonans magnetyczny 10,6 tygodnia. Sytuacja ta powoduje, że duża cześć Kanadyjczyków podejmuje leczenie poza granicami swojego kraju. Funkcjonujące na rynku kanadyjskim dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne mają za zadanie pokrywać świadczenia częściowo bądź całkowicie nieobjęte planami publicznymi. Nie regulują one zatem dostępności do świadczeń finansowanych publicznie. 

Pacjent może porównać placówki i na tej podstawie wybrać szpital 

Rozwiązaniem zasługującym na uwagę jest utworzony dekadę temu system pozwalający kanadyjskiemu pacjentowi, przed podjęciem decyzji o leczeniu porównać szpitale. Platforma należy do Kanadyjskiego Instytutu Informacji Zdrowotnej, instytucji non-profit powołanej w 1994 r. Porównania podmiotów dokonuje się w oparciu o tzw. wskaźniki skuteczności opieki szpitalnej oraz wskaźniki finansowe. Przykładami takich wskaźników są m.in. współczynnik ponownych hospitalizacji po ostrych zawałach serca czy operacji wymiany stawu biodrowego. 

Źródło: mises.pl, capitalcardiology.com, commonwealthfund.org,  statista.com, oecd.org

Autor: Anna Grela-Borsa