Fale upałów a zdrowie publiczne – jak reagują ministerstwa zdrowia i klimatu w obliczu kryzysu klimatycznego

Fale upałów w Polsce stają się coraz częstszym i groźniejszym zjawiskiem, zagrażającym nie tylko samopoczuciu, ale i życiu – zwłaszcza osób starszych i przewlekle chorych. Podczas posiedzenia Podkomisji Stałej ds. Zdrowia Publicznego przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska zaprezentowali dane, analizy oraz planowane działania mające ograniczyć negatywne skutki rosnących temperatur. Czy Polska jest gotowa na gorące lata?

Podczas posiedzenia Podkomisji Stałej ds. Zdrowia Publicznego przewodnicząca Joanna Wicha wskazała:

Parlamentarzystka podkreśliła brak przepisów określających maksymalną temperaturę pracy, co jej zdaniem powinno zostać uregulowane. Zapowiedziała także, że Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej pracuje nad zmianą przepisów BHP, w tym wprowadzeniem obowiązków technicznego i organizacyjnego reagowania pracodawców na wysokie temperatury.

Z kolei przedstawiciele resortów zdrowia i klimatu szeroko omówili zarówno skutki zdrowotne fal upałów, jak i wyzwania związane z przestrzenią zurbanizowaną i zmianami klimatycznymi. Jak wskazano, wzrost liczby dni z temperaturami przekraczającymi 30 stopni Celsjusza powoduje skokowy wzrost hospitalizacji, zaostrzenia chorób przewlekłych, a także – niestety – liczby zgonów.

Reprezentant Ministerstwa Klimatu i Środowiska zaznaczył:

Tzw. miejskie wyspy ciepła, powstające w efekcie intensywnej urbanizacji i braku wentylacji przestrzennej, powodują kumulację ciepła, które nie ustępuje nawet nocą.

Resort wskazał, że samorządy mają do dyspozycji konkretne instrumenty – w tym wsparcie funduszy europejskich na adaptację miast do zmian klimatu. Priorytetem jest zwiększenie powierzchni zieleni miejskiej, budowa nawierzchni przepuszczalnych i inwestycje w błękitno-zieloną infrastrukturę.

W pierwszym szeregu działań adaptacyjnych są województwa, miasta średnie i duże, które muszą przygotować i wdrażać miejskie plany adaptacji.

Ministerstwo Zdrowia ostrzegło, że w Polsce już dziś fale upałów zwiększają śmiertelność nawet o 36 proc. Do 2040 roku może dojść do sześciokrotnego wzrostu tej liczby. Szczególnie narażone są osoby starsze, przewlekle chore, a także dzieci. 

Problem dotyczy także osób z nadciśnieniem, niewydolnością serca, cukrzycą czy alergiami. Przedstawicielka resortu podkreśliła:

Ministerstwo Zdrowia przypomina o kampaniach edukacyjnych prowadzonych przed każdą falą upałów. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia powinno się ograniczać aktywność fizyczną w godzinach szczytu ciepła, zasłaniać okna w ciągu dnia i chłodzić pomieszczenia nocą, korzystać z klimatyzacji w sposób oszczędny i odpowiedzialny, pić dużo wody i unikać alkoholu.

Jednym z najważniejszych wątków dyskusji była kwestia edukacji – zarówno dzieci i młodzieży, jak i dorosłych. Posłowie pytali o kampanie kierowane do szkół i przedszkoli. Pojawiły się też głosy krytyki wobec zbyt małego nacisku na praktyczne aspekty przetrwania fal upałów w nauczaniu nowego przedmiotu: edukacja zdrowotna.

Z kolei przedstawicielka Koalicji Klimatycznej Urszula Stefanowicz podkreśliła:

Szczególną troską objęto sytuację osób starszych i samotnych. Przewodnicząca Joanna Wicha opowiadała o osobistym doświadczeniu, gdy wezwanie pomocy dla omdlałej osoby w przestrzeni publicznej zostało zignorowane do czasu, aż ujawniła, że jest posłanką.

Pojawiły się także propozycje tworzenia klimatyzowanych „miejsc wytchnienia” w przestrzeni publicznej – w bibliotekach, urzędach, domach kultury – na wzór rozwiązań znanych z krajów Europy Południowej.

Posłanka Wicha podsumowała tę część dyskusji z charakterystyczna dla siebie swadą:

W trakcie posiedzenia poruszono także kwestie infrastrukturalne. Posłowie apelowali o międzyresortowe zalecenia dotyczące projektowania budynków użyteczności publicznej, zwłaszcza DPS-ów i szpitali, z uwzględnieniem potrzeby klimatyzacji i nawiewów:

Odrębny problem dotyczył osób w kryzysie bezdomności i pod wpływem alkoholu. Zwrócono uwagę na brak izb wytrzeźwień, co zniechęca służby do reagowania.

Postulowano odrębne posiedzenie poświęcone odbudowie systemu izb wytrzeźwień opartego na tanich, skutecznych i ratowniczo-kwalifikowanych rozwiązaniach.

Adaptacja do upałów to nie tylko wentylatory w szpitalach czy butelki z wodą – to zmiana kultury miejskiej, systemowej troski o seniorów, integracji społecznej i edukacji. W przeciwnym razie – jak ostrzegają eksperci – statystyki zgonów będą rosnąć razem ze słupkiem rtęci.