Ekspert ocenia dwa lata rządu Donalda Tuska. Więcej pieniędzy na zdrowie, ale nadal za mało

Po dwóch latach rządów koalicji rządowwej nakłady na ochronę zdrowia rzeczywiście wzrosły, jednak równocześnie pogłębił się deficyt w finansowaniu leczenia. Eksperci zwracają uwagę, że kluczowa pozostaje efektywność systemu – przede wszystkim skracanie kolejek do specjalistów – a na tym polu koalicja nie odniosła sukcesu.

Koalicja 15 października zapisała w umowie koalicyjnej zobowiązanie do zwiększania wydatków na ochronę zdrowia. Nakłady na system lecznictwa rosną procentowo każdego roku, aż do osiągnięcia poziomu 7 proc. PKB w 2027 r. W projekcie budżetu na przyszły rok zaplanowano 247,8 mld zł, czyli o 200 mln zł więcej, niż wynika z ustawowego wskaźnika.

Jednocześnie już jesienią Narodowy Fundusz Zdrowia poinformował, że w 2025 r. deficyt systemu może sięgnąć 14 mld zł. Szpitale sygnalizowały przesuwanie planowanych zabiegów z powodu opóźnień w płatnościach ze strony NFZ. W 2026 r. luka finansowa ma wzrosnąć do 23 mld zł. W październikowym piśmie Ministerstwo Zdrowia przedstawiło resortowi finansów propozycje oszczędności na poziomie 10,4 mld zł w 2026 r.

Ekspert ochrony zdrowia z Uczelni Łazarskiego dr Jerzy Gryglewicz podkreśla, że wzrost płac sprawia, iż 9-procentowa składka zdrowotna generuje coraz większe wpływy do NFZ.

Jak dodał, kluczowe jest to, jak wzrost wydatków odczuwają pacjenci, czyli czy skraca się czas oczekiwania na świadczenia.

Zwrócił też uwagę na narastające zadłużenie publicznych placówek ochrony zdrowia, a dyrektorzy szpitali mówią wprost, że sytuacja się pogorszyła.

Zdaniem eksperta największym niepowodzeniem jest brak ustawy o modernizacji szpitalnictwa. Zauważył, że kolejne wersje projektu były coraz bardziej okrojone.

Podczas grudniowego szczytu medycznego minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda wskazywała, że zmiany demograficzne wymuszają przebudowę systemu. Zachęcała szpitale do przeprofilowania działalności tak, by odpowiadała na potrzeby starzejącego się społeczeństwa. Zapowiedziała też, że konsolidacja szpitali będzie wspierana kwotą 1 mld zł z Funduszu Medycznego.

Na półmetku kadencji partie Koalicji 15 października przygotowują propozycje korekt w finansowaniu ochrony zdrowia. Wśród postulatów PSL znalazły się m.in. zmiany w sieci szpitali, przeniesienie składki chorobowej z ZUS do NFZ oraz objęcie składkami kolejnych grup zawodowych, w tym sędziów. Poseł Marek Sawicki zadeklarował otwartość na rozmowę o składkach płaconych przez rolników.

Lewica zaproponowała z kolei wprowadzenie 12-procentowego podatku zdrowotnego w miejsce składki zdrowotnej, z kwotą wolną w wysokości 30 tys. zł. Dodatkowymi źródłami finansowania miałyby być m.in. podatek tłuszczowy i akcyza na alkohol.

Premier na początku grudnia powtórzył, że składka zdrowotna nie zostanie podniesiona. Minister finansów Andrzej Domański zapowiedział jednocześnie, że nie ma też przestrzeni na jej obniżenie, a projekt zastąpienia składki nowym podatkiem nie uzyska poparcia resortu finansów.

Koalicja zapowiadała również zniesienie limitów w leczeniu finansowanym przez NFZ. Zdaniem Gryglewicza już od początku było to mało realne ze względu na sytuację finansową Funduszu. Zwrócił też uwagę, że propozycje oszczędności zakładały wprowadzenie limitów w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, co uznał za niezrozumiałe i sprzeczne z założeniami Krajowego Planu Odbudowy.

Minister zdrowia podkreślała jednak, że limity w AOS nie zostały wprowadzone, a pismo do MF miało charakter techniczny i dotyczyło rozmów o budżecie na 2026 r.

Umowa koalicyjna przewiduje także mechanizmy oddłużania szpitali oraz urealnienie wyceny świadczeń.

Dodał, że zmiany w wycenach polegały głównie na ich obniżaniu, podczas gdy na wzrost kosztów wpływa ustawa o minimalnych wynagrodzeniach w ochronie zdrowia.

Koalicja zapowiedziała również powszechny dostęp do pomocy psychologicznej i psychiatrycznej finansowanej przez państwo. Ekspert wskazał, że krokiem w tym kierunku było wpisanie porad psychologa i optometrysty do koszyka świadczeń gwarantowanych, jednak brak odpowiednich rozporządzeń uniemożliwia NFZ ich kontraktowanie.

Plany obejmowały także wzmocnienie roli podstawowej opieki zdrowotnej i rozszerzenie kompetencji innych zawodów medycznych. Gryglewicz podkreślił jednak, że kluczowa pozostaje skuteczność POZ-u – bez niej nie zmniejszy się liczba hospitalizacji ani kolejki do specjalistów.

Minister zdrowia w grudniowym podsumowaniu wskazała m.in. na nielimitowany dostęp do opieki paliatywnej i hospicyjnej, uruchomienie Krajowej Sieci Kardiologicznej oraz program „Moje zdrowie”, do którego w pół roku zgłosiło się 2 mln osób. Podkreśliła także rekordowe wydatki na refundację leków oraz inwestycje w ochronie zdrowia, w tym środki z KPO w wysokości ok. 18 mld zł.

Według danych resortu zdrowia dzięki programowi refundacji in vitro do końca listopada urodziło się ponad 8 tys. dzieci. Uruchomiono również osiem ośrodków leczenia endometriozy, a dostęp do antykoncepcji awaryjnej zapewniono w 1,4 tys. aptek. Ponad 160 tys. kobiet skorzystało z nowej, refundowanej ścieżki diagnostycznej obejmującej cytologię płynną i test HPV HR.