Eksperci ostrzegają: Kleszczowe zapalenie mózgu staje się coraz większym zagrożeniem

Eksperci zwrócili uwagę na wzrost liczby przypadków kleszczowego zapalenia mózgu (KZM) w ostatnich latach, wskazując na coraz większe zagrożenie tą chorobą. Podkreślili, że ponieważ nie ma skutecznego leku na KZM, najskuteczniejszą metodą ochrony pozostaje szczepienie, które może zapobiec poważnym konsekwencjom zdrowotnym, w tym inwalidztwu.

Podczas 8. edycji kampanii edukacyjnej „Nie igraj z kleszczem! Wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu!”, prof. Joanna Zajkowska z Kliniki Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku zwróciła uwagę na rosnącą liczbę kleszczy, które można spotkać już nie tylko w lasach, ale także w miastach.

Z danych wynika, że 90% przypadków ukąszeń kleszczy ma miejsce blisko miejsca zamieszkania – w ogrodzie, parku czy na działce. Prof. Joanna Zajkowska podkreśliła, że zmiany klimatyczne wpływają na wzrost liczby kleszczy, co prowadzi do większej liczby przypadków kleszczowego zapalenia mózgu (KZM).

Dane z Państwowego Zakładu Higieny pokazują dramatyczny wzrost zachorowań: w 2019 roku było 265 przypadków, w 2022 r. już 445, w 2023 r. – 659, a w 2024 roku – aż 793 przypadki.

Dr inż. Anna Wierzbicka, zoolog z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, podkreśliła, że kleszcze nie znikają zimą, jak niektórzy mogą sądzić. Zamiast tego, w chłodniejszych miesiącach spędzają czas w ziemi, gdzie przetrwają, dopóki temperatura nie spadnie poniżej -35°C. Dlatego podczas łagodnych zim, jak te, które mamy obecnie, kleszcze mogą być aktywne nawet w styczniu i lutym, co stanowi dodatkowe ryzyko.

Prof. Joanna Zajkowska z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku zaznaczyła, że łagodne zimy sprzyjają rozwojowi małych zwierząt leśnych, takich jak myszy, ryjówki i wiewiórki, które są głównymi żywicielami kleszczy. Brak pokrywy śnieżnej i łatwy dostęp do nasion sprzyjają ich liczebności, a tym samym i rozprzestrzenianiu się kleszczy.

Kleszcze nie tylko żyją w lasach i na łąkach – mogą przenosić się na ludzi z naszych domowych zwierząt, jak psy czy koty, a także z ptaków, które mogą mieć gniazda na balkonach. Prof. Joanna Zajkowska podkreśliła, że szybkie usunięcie kleszcza może chronić nas przed boreliozą.

Kleszczowe zapalenie mózgu rozwija się, gdy kleszcz przekroczy barierę skóry i wprowadzi wirus do organizmu. Wirusy zaczynają się namnażać w skórze, a jeśli układ odpornościowy nie poradzi sobie z wirusem, rozwija się wiremia. W początkowym etapie choroby występują objawy grypopodobne, jak bóle mięśni i gorączka. W większości przypadków objawy ustępują po tygodniu. Jeśli wirus dostanie się do układu nerwowego, mogą wystąpić objawy neurologiczne, takie jak bóle głowy i gorączka.

Jeśli infekcja rozwinie się, może prowadzić do poważnych komplikacji, w tym porażeń, np. porażenia splotu barkowego, które skutkuje brakiem ruchomości w stawie barkowym. W najcięższych przypadkach KZM prowadzi do niewydolności oddechowej, jak miało to miejsce w przypadku pani Katarzyny, której choroba spowodowała niedowład kończyn i problemy z mową.

Eksperci podkreślili, że na KZM najbardziej narażone są dzieci, osoby starsze (po 65. roku życia) oraz osoby przyjmujące leki na choroby autoimmunologiczne. Jednak każdy, niezależnie od wieku, może doświadczyć poważnego przebiegu tej choroby.

Niestety, na kleszczowe zapalenie mózgu nie ma leczenia przyczynowego, co sprawia, że szczepienie przeciwko wirusowi KZM jest podstawą. Prof. Joanna Zajkowska podkreśliła, że szczepionka jest nie tylko bezpieczna, ale i bardzo skuteczna w ochronie przed tym groźnym wirusem. Dodatkowo, nawet łagodny przebieg KZM może prowadzić do długofalowych problemów, takich jak bóle głowy czy trudności z koncentracją, dlatego warto się zaszczepić.

Zapraszamy do przeczytania naszego wywiadu z prof. Joanną Zajkowską na temat kleszczy.