Edukacja zdrowotna: Ordo Iuris krytykuje edukację seksualną, a młodzi domagają się rzetelnej wiedzy

W planach lekcji roku szkolnego 2025/2026 pojawia się edukacja zdrowotna, nieobowiązkowy przedmiot zastępujący dotychczasowe wychowanie do życia w rodzinie (WDŻ). Dzisiaj pod MEN odbyły się dwie konferencje: Fundacji GrowSPACE i Fundacji UNAWEZA, apelująca, by nie wypisywać dzieci z zajęć, oraz koalicji organizacji sprzeciwiających się reformie "Ratujmy szkołę", z udziałem przedstawiciela Ordo Iuris, ostrzegającej przed „seksualizacją” i wzywającej do rezygnacji z zajęć. Spór jest głośny. Kto ma rację?

Edukacja zdrowotna zastępuje WDŻ i ma charakter fakultatywny. Rezygnację składa rodzic lub pełnoletni uczeń na piśmie. Wymiar: 1 godzina tygodniowo. Zasady organizacji analogiczne do WDŻ.
Kuratoria przypominają, że oświadczenia o rezygnacji należy składać od 1 do 25 września br.; ten tryb nie wstrzymuje startu zajęć 1 września i nie zmienia faktu, że przedmiot jest z założenia nieobowiązkowy. Zajęcia nie są oceniane i nie wpływają na promocję do następnej klasy.

Program obejmuje 11 bloków: wartości i postawy, zdrowie fizyczne, zdrowie psychiczne, odżywianie, aktywność, bezpieczeństwo w sieci, profilaktykę uzależnień, zdrowie środowiskowe; dojrzewanie w szkołach podstawowych, a w ponadpodstawowych system ochrony zdrowia. Zdrowie seksualne jest jednym z 11 elementów, a nie osią całego przedmiotu.

Przedstawiciele Fundacji GrowSPACE i Fundacji UNAWEZA mówili o gotowości szkół do prowadzenia zajęć, obsadzie etatów, ale przede wszystkim o potrzebach młodych.

W kolejnych wystąpieniach akcentowano wymiar profilaktyczny przeciwdziałanie dezinformacji, budowanie kompetencji do podejmowania decyzji zdrowotnych.

Młodzi apelowali również o samodzielne sprawdzanie podstawy programowej, zamiast polegania na skrótach krążących w sieci.

Fundacja UNAWEZA już w 2023 roku opublikowała raport, w którym w którym młodzi ludzie oddali głos. Blisko 1/3 młodych ludzi w Polsce w wieku 10 do 19 lat jest zagrożona kryzysem psychicznym i pilnie powinna skonsultować się ze specjalistą zdrowia psychicznego. Blisko 1/3 uczniów biorących udział w badaniu zadeklarowała, że ma problemy ze snem, zadeklarowała że odchudza się samodzielnie, że potrzebuje wsparcia, którego nie osiąga na terenie szkoły. Młodzi ludzie czują dużą potrzebę korzystania z pomocy, a przede wszystkim rzetelnej wiedzy. Te dane od lat zwracają uwagę na potrzebę systemowej profilaktyki i potrzebę wprowadzenia rzetelnej i ciekawej dla młodych edukacji w szkole.

Obóz krytyczny skupia uwagę opinii publicznej na wątku seksualności, pomijając szeroki zakres programu. Po stronie koalicji „Ratujmy szkołę” wybrzmiała narracja tożsamościowa i ostrzeżenia przed rzekomą „seksualizacją”.

Radca prawny Marek Puzio, Instytut Ordo Iuris, w swoim wystąpieniu podkreślał, że istotnym elementem edukacji zdrowotnej jest edukacja seksualna:

Te tezy stoją w sprzeczności z literalnym zapisem podstawy programowej, w której „zdrowie seksualne” jest jednym z wielu modułów, a cele i wymagania sformułowano w języku profilaktyki i adekwatności do wieku. Dokumenty nie zawierają sformułowań o „inicjacji”.

W polskiej debacie dorośli często zawężają rozmowę do wątku seksualności. Młodzi proszą o szersze spojrzenie, o lekcje i udział w kampaniach, które dotyczą ich codzienności: lęku, bezsenności, presji, FOMO. Chcą programów, które uczą mówić „nie”, rozpoznawać sygnały uzależnień (także cyfrowych), korzystać z pomocy i nawigować system ochrony zdrowia. Taki szeroki koszyk MEN wpisało do rozporządzenia, a Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE) publikuje materiały i wsparcie wdrożeniowe dla szkół.

Zgodnie z podstawą programową edukacji zdrowotnej program łączy wartości i postawy, zdrowie psychiczne obejmujące dobrostan, stres, relacje i proszenie o pomoc, zdrowie fizyczne i aktywność, odżywianie i pierwszą pomoc, profilaktykę uzależnień w tym cyfrowych oraz bezpieczeństwo online, zdrowie środowiskowe i zdrowie społeczne, elementy systemu ochrony zdrowia w szkołach ponadpodstawowych, moduł dojrzewania w szkołach podstawowych, a także zdrowie seksualne jako jedną z części. To 11 spójnych bloków, które razem mają wzmacniać kompetencje życiowe uczniów.

Przepisy dopuszczają prowadzenie zajęć przez nauczycieli z kwalifikacjami z edukacji zdrowotnej lub pokrewnych, takich jak biologia, WF, przyroda czy WDŻ, a także psychologów z przygotowaniem pedagogicznym. Możliwa jest współrealizacja zajęć, a MEN i ORE zapewniają wsparcie metodyczne. Ważnym zadaniem jest równa dostępność między regionami oraz jasna komunikacja do rodziców: co jest w programie, jak działa rezygnacja w terminie 1–25 września i gdzie znaleźć materiały w ZPE, ORE i na stronach MEN.

Dwie konferencje pokazały dwa języki: dorosłych skupionych na wycinku programu i młodych, którzy mówią o pełnej edukacji zdrowotnej. W dobie kryzysu zdrowia psychicznego i rosnących ryzyk uzależnień lekcje uczące dbałości o siebie i innych nie są luksusem. Są potrzebą. Program jest szeroki, przedmiot nieobowiązkowy, a decyzja po stronie rodziców i uczniów. Reszta to już polityka i nasze dorosłe lęki.