Długowieczność Polaków: „Geny odpowiadają w 20–50% za długość naszego życia”

45 proc. Polaków chce przeżyć co najmniej 80 lat, ale niemal połowa nie potrafi ocenić, czy ich styl życia sprzyja długowieczności. Najnowsze badania pokazują wyraźny rozdźwięk między aspiracjami a codziennymi nawykami. Ekspert tłumaczy, co naprawdę decyduje o długości i jakości życia.

Co w większym stopniu przesądza o tym, jak długo żyjemy – codzienne wybory dotyczące diety i aktywności fizycznej czy biologiczne dziedzictwo zapisane w naszym DNA? Coraz więcej danych wskazuje, że udział czynników genetycznych może być istotniejszy, niż przez lata zakładano. Analizy opublikowane na łamach „Science” sugerują, że ponad połowa zmienności związanej z długowiecznością może wynikać z uwarunkowań genetycznych. To wynik nawet dwukrotnie wyższy niż w poprzednich szacunkach. Badacze zaznaczają jednak wyraźnie, że większa rola genów nie oznacza marginalizacji stylu życia – przeciwnie, nadal pozostaje on kluczowym, modyfikowalnym elementem wpływającym na zdrowie i ryzyko przedwczesnej śmierci.

Wcześniejsze modele zakładały, że geny odpowiadają za około 20–25 procent długości życia, natomiast pozostała część zależy przede wszystkim od czynników środowiskowych i codziennych nawyków, takich jak sposób odżywiania, poziom aktywności fizycznej czy ekspozycja na stres i zanieczyszczenia.

Długowieczność Polaków staje się jednym z najważniejszych tematów współczesnej debaty o zdrowiu publicznym. Z jednej strony aż 45 proc. badanych deklaruje, że chciałoby przeżyć minimum 80 lat, a 24 proc. – tak długo, jak to będzie możliwe. Z drugiej strony codzienne wybory zdrowotne wielu osób stoją w sprzeczności z tymi aspiracjami.

Blisko co trzecia osoba w Polsce prowadzi siedzący tryb życia, co piąta często sięga po wysoko przetworzoną żywność, a znaczna część społeczeństwa śpi krócej niż zalecane minimum.

Jednocześnie tylko 23 proc. Polaków uważa, że ich obecny styl życia sprzyja długowieczności, a aż 48 proc. nie potrafi tego ocenić. Co więcej, jedynie 10 proc. deklaruje pełne poczucie kontroli nad własnym zdrowiem i aspiracyjną długością życia.

To pokazuje wyraźny rozdźwięk między marzeniem o długim życiu a świadomością i praktyką codziennych nawyków, które realnie wpływają na zdrowe starzenie się.

Analiza kluczowych elementów, takich jak aktywność fizyczna, dieta i sen, ujawnia duże zróżnicowanie postaw. Niemal 31 proc. Polaków w ogóle nie podejmuje aktywności fizycznej związanej z podwyższonym tętnem lub wykonuje ją krócej niż 30 minut tygodniowo. Tymczasem już 75 minut wysiłku o dużej intensywności tygodniowo wystarcza, by poprawić dobrostan psychofizyczny.

Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Łukasz Małek, kardiolog sportowy z Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie:

Ekspert jednoznacznie wskazuje, że fundamentem długowieczności jest regularny ruch.

W obszarze diety niemal połowa Polaków deklaruje, że stara się dokonywać korzystnych wyborów żywieniowych, ale jednocześnie kilka razy w tygodniu sięga po niezdrowe produkty. 18 proc. przyznaje, że przeważnie je niezdrowo i spożywa duże ilości przetworzonej żywności. Sen wypada relatywnie lepiej, jednak co piąty badany śpi poniżej zalecanych 7 godzin na dobę.

W debacie o długowieczności często powraca pytanie o rolę genów. 32 proc. Polaków uważa, że ma jedynie częściowy wpływ na zdrowie i długość życia, ponieważ to geny odgrywają znaczącą rolę. Kolejne 35 proc. twierdzi, że wpływ ten jest ograniczony, bo nie wszystko da się przewidzieć.

Prof. Małek precyzuje jednak znaczenie czynników biologicznych:

Z perspektywy zdrowia publicznego oznacza to, że styl życia pozostaje kluczowym, modyfikowalnym czynnikiem wpływającym na długość życia w zdrowiu. Długowieczność nie jest wyłącznie kwestią szczęścia czy biologicznego dziedzictwa, ale w dużej mierze efektem codziennych decyzji.

Długowieczność Polaków nie sprowadza się wyłącznie do liczby przeżytych lat. Aż 59% badanych obawia się utraty sprawności fizycznej i samodzielności, 52% – chorób przewlekłych, a 46% – pogorszenia pamięci i zdolności poznawczych. Jednocześnie 45% chciałoby dożyć starości w pełni sił fizycznych i umysłowych.

Ekspert podkreśla znaczenie wczesnej profilaktyki i budowania nawyków od najmłodszych lat:

Długowieczność w ujęciu naukowym oznacza więc nie tylko wydłużenie życia, lecz przede wszystkim wydłużenie okresu sprawności i niezależności. To różnica między samą długością życia a długością życia w zdrowiu.

Źródło: Huawei CBG Polska/MH