Styl życia jest ważny, ale geny też. Naukowcy o tajemnicy długowieczności

Czy o długości naszego życia decyduje to, jak jemy i ile się ruszamy, czy raczej to, co zapisane jest w DNA? Najnowsze analizy sugerują, że rola genów może być znacznie większa, niż dotąd przypuszczano. Z wyliczeń opublikowanych na łamach „Science” wynika, że ponad 50 proc. długowieczności może zależeć od genów. To nawet dwukrotnie więcej, niż wskazywały wcześniejsze szacunki. Autorzy badania podkreślają jednak, że styl życia nadal ma ogromne znaczenie.

Dotychczas sądzono, że geny odpowiadają za około 20–25 proc. długości życia, a reszta zależy głównie od środowiska i stylu życia – zwłaszcza diety oraz aktywności fizycznej.

Naukowcy z Instytutu Naukowego Weizmanna w Izraelu zwracają uwagę, że wcześniejsze badania opierały się m.in. na danych dotyczących bliźniąt i rodzeństwa żyjących w czasach, gdy długość życia w dużym stopniu skracały infekcje, brak higieny czy wypadki. W takich warunkach nawet osoby z „dobrymi genami” mogły umierać przedwcześnie.

W najnowszej analizie zastosowano model, który w większym stopniu eliminuje wpływ takich losowych czynników.

Badacze podkreślają jednak, że genetyki nie wolno traktować jak wyroku ani gwarancji. Nawet osoby z rodzinną historią długowieczności mogą skrócić swoje życie przez niezdrowy tryb życia.

Według prof. Alona geny mogą np. „ustawić” nasz potencjał na 80 lat życia. Jeśli jednak zaniedbamy zdrowie, możemy dożyć 75 lat lub mniej. Z kolei zdrowa dieta, aktywność fizyczna i profilaktyka – w tym szczepienia – mogą wydłużyć życie do 85 lat. Osiągnięcie wieku 100 lat i więcej wymaga już jednak wyjątkowo korzystnej kombinacji biologicznej.

Wpływ genów widać szczególnie w przypadku chorób przewlekłych. Niektóre warianty DNA zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych czy nowotworów, ale to, czy faktycznie się rozwiną, w dużej mierze zależy od stylu życia.

Podobnie jest z poziomem cholesterolu – kształtują go zarówno geny, jak i sposób odżywiania. Kolejny przykład to osteoporoza. Predyspozycje genetyczne mają znaczenie, ale ogromną rolę odgrywają dieta bogata w wapń i witaminę D oraz regularna aktywność fizyczna, i to już od młodych lat.

Długowieczność nie jest zapisana w jednym genie, lecz w całym ich zestawie, który wciąż nie jest w pełni poznany. Postęp badań sprawia jednak, że naukowcy coraz lepiej potrafią wskazać osoby posiadające więcej tzw. genów długowieczności.

Lepsze zrozumienie tych mechanizmów daje nadzieję, że w przyszłości uda się opracować terapie wspierające zdrowe starzenie i wydłużające życie.

Eksperci podkreślają, że równie ważne jak liczba przeżytych lat jest to, w jakiej kondycji je spędzamy. Długość życia w zdrowiu zależy od połączenia genów, stylu życia oraz dostępu do opieki medycznej.

Geny mogą dawać przewagę na starcie, ale to codzienne decyzje w dużej mierze decydują o tym, jak tę szansę wykorzystamy.