Transport medyczny - komu przysługuje i na jakich warunkach? Jakie formalności trzeba wypełnić?

Transport medyczny – jak ma znaczenie dla efektywności i skuteczności systemów ochrony zdrowia, a przede wszystkim dla dostępu pacjenta do świadczeń zdrowotnych? O szczegółowych rozwiązaniach, kto może i na jakich warunkach skorzystać z transportu medycznego pisze dla politykazdrowotna.com Michał Modro radca prawny, członek Rady Polityki senioralnej w KPRM, członek zespołu Trójstronnego przy Ministrze Zdrowia, członek Rady Dialogu Społecznego ds. Zdrowia BCC.

Znaczenie transportu we współczesnym świecie

Na przestrzeni dziejów zaszło kilka znaczących zmian w metodach i technologiach używanych do przemieszczania ludzi i rzeczy. Innowacje zazwyczaj podążają za potrzebami dystrybucyjnymi i społecznymi swoich czasów, ale w niektórych przypadkach napędzają lub przynajmniej przyczyniają się do społecznej i ekonomicznej ewolucji społeczności ludzkich[1].

Każdy kraj na świecie ma inny potencjał i dlatego ludzie nie znajdują wszystkiego, czego potrzebują do życia w lokalnej społeczności. Są zmuszeni do transportu towarów (surowców, towarów oraz informacji). Globalizacja systemu gospodarczego oraz specjalizacja poszczególnych regionów zwiększa tę potrzebę. Dlatego transport jest jednym z fundamentów (filarów) współczesnej ekonomii.

Nie inaczej sytuacja przedstawia się w ochronie zdrowia. Składa się na to wiele czynników. 

Dostępność do świadczeń zdrowotnych z punktu widzenia funkcjonowania transportu medycznego była przedmiotem badań w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Wskazane badania wskazują, że około 3,6 miliona Amerykanów nie korzysta z opieki medycznej z powodu braku transportu w danym roku. W przypadku niektórych schorzeń opieka ta jest opłacalna i skutkuje oszczędnościami kosztów opieki zdrowotnej, które przewyższają dodatkowe koszty transportu. W związku z tym stwierdzono, że istnieje ogromna szansa na osiągnięcie korzyści społecznych i poprawę jakości życia tej populacji poprzez zwiększenie jej dostępu do transportu w tym transportu medycznego[2].

Oczywiście trudno porównywać Polskę pod względem rozmieszczenia zamieszkiwania populacji pacjentów, jednak absolutnie nie można lekceważyć kwestii transportu w tym transportu sanitarnego i medycznego.

Problemy z transportem są znanymi barierami w dostępie do opieki zdrowotnej i mogą skutkować spóźnieniami oraz opóźnieniami lub brakiem opieki.

Usunięcie barier transportowych jest ważne nie tylko dla złagodzenia niekorzystnych skutków opieki zdrowotnej wśród pacjentów, ale także dla uniknięcia dodatkowych kosztów dla systemu opieki zdrowotnej[3].

Jak pokazuję liczne badania i doświadczenia, aby usunąć bariery transportowe, zalecana jest większa koordynacja między pracownikami transportu i służby zdrowia oraz wdrożenie programów, które rozszerzają dostęp do usług mobilności w opiece zdrowotnej i zwiększają świadomość pacjentów na ten temat. Zalecane jest również, aby podmioty transportowe i zdrowotne kierowały zasoby na sprawiedliwe usuwanie barier transportowych, ponieważ bariery nieproporcjonalnie obciążają młodszych dorosłych poniżej 65 roku życia zapisanych do publicznych programów ubezpieczeniowych[4].

Rekapitulując powyższe czym innym jest postrzeganie barier w dostępie do ochrony zdrowia z punktu widzenia barier w transporcie publicznym i prywatnym, a czym innym ograniczenia wynikające z organizacji transportu w systemie ochrony zdrowia.

W przypadkach, w których pacjent nie może skorzystać z transportu publicznego ze względu na stan zdrowia, a potrzebuje natychmiastowego leczenia w innej placówce leczniczej, może skorzystać z bezpłatnego transportu sanitarnego

Jeżeli natomiast pacjent jest zdolny do samodzielnego poruszania się bez stałej pomocy innej osoby, ale wymaga pomocy przy korzystaniu z transportu publicznego lub wymaga pojazdu dostosowanego do potrzeb osób z niepełnosprawnością, przysługuje mu płatny transport. Jest on częściowo płatny w przypadku leczenia:

1. chorób krwi i narządów krwiotwórczych;

2. chorób nowotworowych;

3. chorób oczu;

4. chorób przemiany materii;

5. chorób psychicznych i zaburzeń zachowania;

6. chorób skóry i tkanki podskórnej;

7. chorób układu krążenia;

8. chorób układu moczowo-płciowego;

9. chorób układu nerwowego;

10. chorób układu oddechowego;

11. chorób układu ruchu;

12. chorób układu trawiennego;

13. chorób układu wydzielania wewnętrznego;

14. chorób zakaźne i pasożytnicze;

15. urazów i zatruć;

16. wad rozwojowych wrodzonych, zniekształceń i aberracji chromosomowych.

Narodowy Fundusz Zdrowia pokrywa w takich przypadkach 40 proc. kosztów przejazdu. W innych przypadkach pacjent musi zapłacić sam pełne koszty transportu.

Lekarz musi wystawić pacjentowi skierowanie, żeby mógł skorzystać z transportu sanitarnego.

Bezpłatny transport sanitarny w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) przysługuje pacjentom w następujących sytuacjach:

1. kiedy zachodzi konieczność leczenia określonego schorzenia w innej placówce leczniczej – z wyłączeniem stanów nagłego zagrożenia zdrowia lub życia

2. dla zachowania ciągłości leczenia przez lekarza POZ.

Świadczenie obejmuje przejazd z miejsca zamieszkania pacjenta do świadczeniodawcy i z powrotem. Zasady odpłatności są takie same, jak w przypadku opisanego wcześniej transportu sanitarnego.

Skierowanie na transport sanitarny POZ wystawia lekarz podstawowej opieki zdrowotnej.

Z transportu „dalekiego” w POZ pacjent może skorzystać w następujących sytuacjach:

1. kiedy z przyczyn losowych pacjent musi skorzystać z pomocy medycznej w szpitalu za granicą, a jego stan zdrowia w momencie wypisu ze szpitala jest stabilny, ale nie pozwala na samodzielny powrót do domu – wówczas transport obejmuje przewiezienie od granicy Polski do miejsca zamieszkania pacjenta;

2. kiedy z przyczyn losowych pacjent musi skorzystać z pomocy medycznej w zagranicznym szpitalu, ale wymaga kontynuacji leczenia w kraju, a jego stan zdrowia pozwala na uzyskanie wypisu i nie ma medycznych przeciwwskazań do przewozu ambulansem – wówczas pacjentowi przysługuje transport od granicy Polski do szpitala, który jest położony najbliżej domu pacjenta i w którym możliwe jest kontynuowanie leczenia

3. kiedy z przyczyn uzasadnionych medycznie pacjent musi korzystać ze świadczeń konkretnej poradni specjalistycznej oddalonej od miejsca zamieszkania o więcej niż 120 km „tam i z powrotem”, a ogólny stan zdrowia pacjenta nie pozwala na samodzielne dotarcie do poradni - transport przysługuje wtedy z  miejsca zamieszkania pacjenta do najbliższego świadczeniodawcy, który udzieli mu świadczeń, i z powrotem;

4. kiedy pacjent musi ze względów medycznych korzystać z wysokospecjalistycznych świadczeń ambulatoryjnych, które realizowane są jedynie przez niektóre poradnie, do których odległość z miejsca jego zamieszkania przekracza 120 km „tam i z powrotem”, a jego ogólny stan zdrowia nie pozwala na samodzielny dojazd do poradni - transport przysługuje wtedy od miejsca zamieszkania do poradni i z powrotem.

Aby skorzystać z transportu sanitarnego „dalekiego” w POZ, pacjent wystąpić z wnioskiem do dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ. Wniosek taki należy złożyć w oddziale Funduszu, do którego pacjent należy. Po rozpatrzeniu wniosku dyrektor oddziału Funduszu wyda pisemnie stosowną decyzję.

W przypadku transportu związanego z leczeniem poza granicami kraju, do wniosku należy dołączyć zaświadczenie sporządzone w języku polskim, a przygotowane przez zagraniczny szpital, który realizował leczenie.

W przypadku transportu związanego z leczeniem specjalistycznym w kraju należy dołączyć do wniosku zaświadczenie z poradni specjalistycznej, która ma wykonać świadczenie.

Uwzględniając powyższe można przyjąć, że polski system ochrony zdrowia zapewnia organizację transportów w taki sposób, aby pacjent nie był ograniczony w swoim prawie dostępu do świadczeń zdrowotnych.

Co do zasady transport wynikający z konieczności zapewnienia kontynuacji leczenia jest bezpłatny. Wyłącznie w stosunku do pacjentów, zdolnych do samodzielnego poruszania się bez stałej pomocy innej osoby, ale takich, którzy wymagają pomocy przy korzystaniu z transportu publicznego lub wymagają pojazdu dostosowanego do potrzeb osób z niepełnosprawności transport odbywa się za częściową odpłatnością.

Inne ogniwa transportu w systemie ochrony zdrowia

Opisany powyżej transport w POZ nie jest jedynym dostępnym dla pacjentów. W systemie ochrony zdrowia występują również ogniwa transportu w przypadkach tzw. „nagłych – zagrożenia życia i zdrowia”. Czy taki transport jest faktycznie potrzeby i w jakiej relacji pozostaje on do świadczeń wykonywanych przez zespoły Państwowego Ratownictwa Medycznego? O tym w kolejnym artykule. 

[1] ”The seventh transport revolution and the new challenges for sustainable mobility panel” Ennio Cascetta, Ilaria Henke https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2667091723000158

[2] “Access to Health Care and Nonemergency Medical Transportation: Two Missing Links” Richard Wallace, Paul Hughes-Cromwick, […], and Snehamay Khasnabis, Volume 1924, Issue 1 https://doi.org/10.1177/036119810519240011

[3] “Transportation barriers to care among frequent health care users during the COVID pandemic”, Abigail L. Cochran, Noreen C. McDonald, Lauren Prunkl, Emma Vinella-Brusher, Jueyu Wang, Lindsay Oluyede & Mary Wolfe. BMC Public Health volume 22, Article number: 1783 (2022) https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-022-14149-x

[4] Ibidem