Czy ból twarzy, głowy i karku zaczyna się w jelitach? Rewolucyjne odkrycie polskiego naukowca, i konkretne porady

Ból przewlekły — twarzy, głowy czy karku — zwykle kojarzymy z problemami mięśni, kręgosłupa, stresem. Ale nowa praca polskich badaczy pod kierunkiem Łukasza Lassmanna otwiera zupełnie inny front walki z bólem. „Gut Bless Your Pain: Roles of the Gut Microbiota, Sleep, and Melatonin in Chronic Orofacial Pain and Depression” (Biomedicines, 2022) wskazuje, że kluczowe mogą być jelita, sen i metabolizm tryptofanu.

Jednym z punktów wyjścia jest dysbioza jelitowa (np. przy IBS, GERD, chorobie Leśniowskiego‑Crohna). Zmiany składu mikrobioty, zwiększona przepuszczalność jelit (tzw. “leaky gut”) prowadzą do przenikania komponentów bakterii, np. lipopolisacharydów (LPS), które aktywują układ immunologiczny.

Takie stany sprzyjają przewlekłemu stanowi zapalnemu, który nie pozostaje bez wpływu na układ nerwowy. 

Niewystarczający sen, sen przerywany, płytka faza snu, zaburzenia REM czy ogólna nieregularność snu znacząco pogarszają regenerację. Badania (modele eksperymentalne i obserwacyjne) potwierdzają, że deprywacja snu zwiększa wrażliwość na ból (hiperalgezja). 

Z drugiej strony "sen naprawczy" (recovery sleep) może cofnąć część tych efektów — poprawiać prog próg bólowy, regenerację. 

• Tryptofan, aminokwas dostarczany z pokarmem, może iść w różne kierunki:

  1. produkcja serotoniny — ważnej neuroprzekaźnikowej cegiełki wpływającej na nastrój, sen, m.in. pośrednio na odczuwanie bólu. Jelita mają w tej kwestii ogromną rolę. 

  2. produkcja melatoniny — hormon snu, regulator rytmu dobowego, o silnym działaniu przeciwzapalnym i neuroprotekcyjnym. Jelita wydzielają melatoninę w stężeniach wielokrotnie wyższych niż szyszynka.

     Reklama

  3. tzw. ścieżka kynureniny — w warunkach zwiększonego stanu zapalnego lub stresu tryptofan jest redystrybuowany na tę ścieżkę, prowadząc do produktów (np. chinolinianu), które mogą uszkadzać neurony, aktywować mikroglej i potęgować ból oraz ryzyko zaburzeń nastroju. 

Mikroglej to komórki odpornościowe mózgu. W normalnych warunkach wspierają homeostazę, reagują na urazy, infekcje. 

Ale przy przewlekłym stanie zapalnym: nadmierna aktywność mikrogleju prowadzi do nadprodukcji cytokin prozapalnych, zaburzenia neuroprzekaźnictwa (np. zwiększona glutaminergia, obniżona funkcja GABA), co w konsekwencji może powodować nadmierną wrażliwość na ból (centralna sensitizacja) oraz pogorszenie nastroju, depresję.

Można to zobrazować tak:

1. Jelita → dysbioza / stan zapalny

2. Sen złej jakości / brak snu → pogorszenie regeneracji, stres

3. Zmiana metabolizmu tryptofanu: mniej serotoniny i melatoniny, więcej produktów kynureniny

4. Aktywacja mikrogleju → wzrost stanów zapalnych w mózgu, wrażliwość na ból, zaburzenia nastroju

5. Ból + stres + depresja → pogarszanie snu i zwiększanie problemów jelitowych

Ta pętla może się nakręcać, jeśli nie zostaną podjęte interwencje.

Źródło Lassmanna i wsp. wskazuje także konkretne możliwości działania:

• Probiotyki („psychobiotyki”) — wspomaganie odbudowy mikrobioty, redukcja przepuszczalności jelit, wpływ również na zmniejszenie lęku i depresji. 

• Kwasy tłuszczowe omega‑3 — działanie przeciwzapalne, wspieranie mikrobioty, ochrona bariery jelitowej, obniżanie stanu zapalnego w mózgu.

• Krótkie łańcuchy tłuszczowe (SCFA) — produkty fermentacji błonnika, ważne dla funkcjonowania mikrogleju, poprawy bariery jelitowej i regulacji odporności.

• Melatonina — poza regulacją rytmu dobowego i poprawą snu, ma działanie przeciwzapalne, neuroprotekcyjne. W badaniach randomizowanych wykazano, że suplementacja melatoniną może zmniejszać ból w przypadku bólów mięśni twarzy i TMD.

  Reklama

• Osoby z przewlekłą chorobą jelit (IBS, choroby zapalne jelit, GERD)

• Osoby cierpiące na zaburzenia snu, niedostateczną ilość snu, czują się niewyspane, mają przerywany sen

• Pacjenci z przewlekłym bólem twarzy, głowy, karku, np. z TMD (temporomandibular disorders)

• Osoby z objawami depresji lub lęku, które mogą być związane z powyższymi problemami