Na czerniaka choruje coraz więcej osób. NFZ: liczba zachorowań wzrosła o 300 procent

Z powodu czerniaka umiera w Polsce co roku blisko 1,4 tys. osób – alarmuje Narodowy Fundusz Zdrowia. W ciągu ostatnich 30 lat zapadalność na ten nowotwór skóry wzrosła aż o 300 procent. Mimo dynamicznego wzrostu liczby zachorowań, rośnie też dostępność nowoczesnego leczenia, a lekarze przypominają, że kluczowe znaczenie ma samokontrola i profilaktyka.

Czerniak to jeden z najbardziej agresywnych nowotworów skóry – rozwija się szybko i wcześnie daje przerzuty. Jak podaje NFZ, w Polsce z powodu czerniaka co roku umiera około 1,4 tys. osób. Zapadalność na ten nowotwór wzrosła w ciągu trzech dekad aż trzykrotnie.

Nowotwór wywodzi się z melanocytów – komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny, czyli barwnika skóry. Choć najczęściej pojawia się na skórze, może też rozwinąć się w jamie ustnej, na błonach śluzowych, a nawet w oku.

Szczególne ryzyko zachorowania dotyczy osób o jasnej karnacji, z rudymi lub blond włosami, niebieskimi oczami, licznymi piegami i znamionami. Zagrożenie zwiększają też oparzenia słoneczne w dzieciństwie, częste przebywanie na słońcu (ponad godzinę dziennie), korzystanie z solarium oraz przypadki czerniaka w rodzinie.

NFZ przypomina, że kluczowe znaczenie ma samokontrola. Raz w miesiącu warto dokładnie obejrzeć skórę i sprawdzić, czy nie pojawiły się podejrzane zmiany. Pomaga w tym zasada ABCDE:

• A (Asymmetry) – asymetria znamienia

• B (Borders) – postrzępione, nierówne brzegi

• C (Color) – zmienność kolorów

• D (Diameter) – średnica większa niż 6 mm

• E (Evolution) – zmiana kształtu, koloru, pojawienie się krwawienia, świądu lub uwypuklenia

Od 2021 roku pacjenci z czerniakiem mogą korzystać z innowacyjnego programu lekowego. Umożliwia on dostęp do immunoterapii i terapii celowanej, w tym leczenia mutacji w genie BRAF – zarówno dla dorosłych, jak i młodzieży od 12. roku życia.

Między styczniem a majem 2025 roku z programu skorzystało 3,3 tys. pacjentów, a NFZ wydał na ten cel ponad 190 milionów złotych. Od lipca 2024 roku refundowany jest również lek dla pacjentów z czerniakiem błony naczyniowej oka – w ramach osobnego programu.

Profilaktyka czerniaka zaczyna się od unikania nadmiernego promieniowania UV. Podstawą jest codzienne stosowanie kremów z filtrem – najlepiej SPF 30–50+, zwłaszcza u dzieci, osób starszych, z jasną karnacją oraz tych przyjmujących leki fotouczulające. Warto chronić nie tylko skórę, ale też usta i oczy.

NFZ podkreśla, że więcej informacji o czerniaku i jego profilaktyce można znaleźć w Poradniku Pacjenta na stronie Funduszu. Wcześnie wykryty czerniak może być całkowicie wyleczalny – ale tylko wtedy, gdy nie przegapimy pierwszych sygnałów ostrzegawczych.