Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami – jak działa i komu pomaga nowy program?

W 2025 roku ruszył przełomowy projekt – Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami, który ma na celu zapewnienie równego dostępu do informacji i usług dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Dzięki wsparciu Funduszy Europejskich powstała ogólnopolska sieć wsparcia, oferująca m.in. tłumaczenia PJM, transkrypcję mowy, materiały w Braille’u i alternatywne metody komunikacji. To realny krok w stronę równości i włączenia społecznego, czytamy na portalu Infor.pl.

Rok 2025 przyniósł ważną zmianę dla ponad 14 proc. obywateli Polski – osób z niepełnosprawnościami. W styczniu ruszył długo oczekiwany, systemowy projekt pod nazwą Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami, którego celem jest likwidacja barier w porozumiewaniu się i zapewnienie równego dostępu do informacji. Projekt prowadzony przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych przy wsparciu Polskiego Związku Głuchych i Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną jest jedną z najambitniejszych inicjatyw w dziedzinie komunikacji dostępnej.

Realizacja przedsięwzięcia wpisuje się bezpośrednio w ducha Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, ratyfikowanej przez Polskę w 2012 roku. Dokument ten definiuje niepełnosprawność jako zjawisko wynikające z interakcji między osobą a otoczeniem – z jego fizycznymi i społecznymi barierami.

Jak tłumaczy Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, centrum ma zapewniać kompleksowe wsparcie w zakresie komunikacji dla osób, które na co dzień napotykają przeszkody uniemożliwiające im samodzielne funkcjonowanie w przestrzeni społecznej, edukacyjnej czy zawodowej.

Wśród beneficjentów projektu są osoby niesłyszące, słabosłyszące, niewidome, głuchoniewidome, osoby z niepełnosprawnością intelektualną, zaburzeniami psychicznymi, osoby używające wspomagających technologii komunikacyjnych (AAC) czy też potrzebujące tekstów łatwych do czytania i rozumienia (ETR).

Jak czytamy w dokumentacji projektu, Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami ma funkcjonować do końca 2027 roku, ale jego infrastruktura – w tym centralny HUB w Warszawie oraz 16 regionalnych ośrodków – zostanie utrzymana na stałe.

Na realizację projektu przeznaczono niemal 220 milionów złotych, z czego ponad 181 milionów to środki pochodzące z Funduszy Europejskich. To znaczący impuls rozwojowy, który – jak deklarują twórcy projektu – ma przyczynić się do zmiany nie tylko technologicznej, ale również społecznej.

Wśród zadań realizowanych w ramach Centrum znajduje się m.in. świadczenie usług tłumaczeń Polskiego Języka Migowego (PJM), transkrypcji mowy na tekst, przygotowanie materiałów w alfabecie Braille’a, tłumaczenia SKOGN (Systemu Komunikacji Ogólnej Językowo-Naturalnej), wsparcie alternatywnych metod komunikacji AAC czy opracowanie treści w wersji ETR.

Szczególną uwagę poświęcono szkoleniom specjalistów. Centrum inwestuje w rozwój kompetencji tłumaczy PJM i SKOGN, a także ekspertów z zakresu AAC i ETR. Dzięki temu osoby korzystające z usług mogą liczyć na empatyczną i profesjonalną obsługę, która zrozumie ich potrzeby i dostosuje sposób komunikacji do indywidualnych możliwości.

Kolejnym istotnym elementem jest rozwój aplikacji wspierających komunikację. Projekt zakłada stworzenie rozwiązań integrujących m.in. czat tekstowy, wideotłumaczenia, technologie brajlowskie czy transkrypcję mowy w czasie rzeczywistym. Część tych usług będzie dostępna zdalnie dla użytkowników z całej Polski.

Zgodnie z zapowiedziami, miesięczne zapotrzebowanie na usługi Centrum szacuje się na 500–1200 zleceń. Użytkownicy mogą korzystać z tłumaczeń PJM (w tym także całodobowej usługi alarmowej), transkrypcji mowy, tłumaczeń dokumentów na alfabet Braille’a czy usług przewodników SKOGN.

Usługi stacjonarne świadczone są w regionalnych centrach i obejmują m.in. tłumaczenia PJM i SKOGN na potrzeby urzędów, placówek medycznych czy pracodawców. Rejestracja i zamówienie usług odbywa się przez aplikację, a wsparcie realizowane jest we wskazanym terminie.

Jednym z osobnych modułów programu jest rozszerzone wsparcie dla osób niewidomych i słabowidzących. Jak podkreślono w dokumentacji, „celem jest zwiększenie dostępności informacji poprzez konwersję treści na alfabet Braille’a, przygotowanie plików do odczytu przez syntezatory mowy oraz nagrań lektorskich”.

Wsparcie świadczone będzie zarówno przez centralę w Warszawie, jak i w oddziałach terenowych. Szacunkowy koszt tego zadania to 2 miliony złotych – czyli około 1 proc. całkowitych kosztów bezpośrednich projektu.

Nowy projekt rządowy nie tylko realizuje postanowienia Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami, ale też odpowiada na realne potrzeby obywateli. Jego multidyscyplinarność – obejmująca komunikację migową, tekstową, foniczną, brajlowską i alternatywną – sprawia, że nikt nie powinien czuć się wykluczony z przestrzeni publicznej, cyfrowej czy społecznej.

Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami to nie tylko infrastruktura. To przede wszystkim konkretne wsparcie, realna zmiana i symboliczny sygnał, że dostępność nie jest przywilejem – lecz prawem.

Źródło: Infor.pl/MH