Autonomia polityki zdrowotnej w UE, cyfrowa transformacja systemów ochrony zdrowia oraz rosnące ryzyko marginalizacji finansowania zdrowia w nowym budżecie unijnym – to główne wątki debaty ekspertów i decydentów podczas spotkania Instytutu Zdrowia THINKTANK. Kluczowy głos w dyskusji zabrał eurodeputowany Adam Jarubas, wskazując na fundamentalne zmiany zachodzące w Brukseli. Politykazdrowotna.com jest partnerem medialnym Instytutu.

Jednym z najważniejszych sygnałów płynących z Brukseli jest instytucjonalne wzmocnienie polityki zdrowotnej. Jak podkreślił Adam Jarubas, od stycznia 2025 r. Komisja Zdrowia Publicznego (SANT) funkcjonuje jako pełnoprawna komisja legislacyjna.

To – jak zaznaczył – przełom, który oznacza odejście od traktowania zdrowia jako dodatku do polityki środowiskowej.

– Zdrowie przestało być „młodszym bratem” innych polityk i stało się autonomicznym priorytetem – wskazał europoseł.

Nowy status komisji przełożył się na tempo prac legislacyjnych. Wśród najważniejszych projektów Jarubas wymienił:

• wdrażanie Europejskiej Przestrzeni Danych Zdrowotnych (EHDS),
• rewizję prawa farmaceutycznego,
• prace nad Critical Medicines Act.

EHDS ma – jak podkreślano – stać się „cyfrowym paliwem” dla medycyny, ale jednocześnie wymaga od państw członkowskich szybkiego dostosowania systemów krajowych.

Ważnym elementem unijnej agendy jest także odbudowa bezpieczeństwa lekowego. Dyskusja podczas THINKTANK pokazała, że problem zależności od Azji – zwłaszcza Chin i Indii – jest coraz bardziej palący.

Eksperci zwracali uwagę, że:

• Europa jest silnie uzależniona od importu substancji czynnych (API),
• produkcja jest rozproszona i niekonkurencyjna kosztowo,
• polityki klimatyczne mogą dodatkowo osłabiać sektor farmaceutyczny.

W tym kontekście Critical Medicines Act ma być próbą odbudowy europejskiego potencjału produkcyjnego, także z udziałem Polski.

Jednocześnie pojawił się postulat bardziej strategicznego podejścia do polityki lekowej – nie tylko w wymiarze regulacyjnym, ale także przemysłowym i bezpieczeństwa państwa.

Drugim kluczowym tematem, na który zwrócił uwagę Adam Jarubas, są negocjacje Wieloletnich Ram Finansowych UE na lata 2028–2034.

– Rosnące wydatki na obronność nie mogą wypchnąć zdrowia z budżetu Unii – podkreślił.

Szczególne emocje budzi koncepcja Europejskiego Funduszu Konkurencyjności (ECF), który ma finansować innowacje. Istnieje jednak ryzyko, że:

• projekty biomedyczne przegrają z sektorem zbrojeniowym,
• finansowanie zdrowia stanie się niestabilne,
• Europa straci konkurencyjność wobec USA i Chin.

Kluczowym postulatem jest tzw. ring-fencing, czyli zagwarantowanie stałych środków na innowacje medyczne.

Z perspektywy krajowej jednym z głównych wyzwań jest wdrażanie unijnych regulacji – szczególnie w obszarze danych zdrowotnych i cyfryzacji.

Uczestnicy narady w kontekście wyzwań w administracji wskazywali na:

• konieczność tworzenia nowych instytucji i struktur,
• napięcia między resortami (zwłaszcza w zakresie finansowania),
• ograniczone zasoby kadrowe.

Jednocześnie Polska realizuje szeroki program cyfryzacji ochrony zdrowia, finansowany m.in. z KPO – o wartości ok. 4 mld zł.

Wśród kluczowych projektów są:

• centralna rejestracja wizyt,
• rozwój systemów danych medycznych,
• integracja platform takich jak P1,
• cyfrowe narzędzia w diagnostyce i opiece specjalistycznej.

Jak podkreślano, skala inwestycji daje szansę na „skok technologiczny”, ale wymaga sprawnej implementacji.

Systemowe słabości: brak kadr i rozproszenie kompetencji

Wdrożenia nowych regulacji ujawniają także strukturalne problemy systemu:

• niedobór specjalistów,
• trudności w nadzorze i kontroli,
• brak jasnego podziału kompetencji między instytucjami.

Dodatkowym wyzwaniem jest konieczność współpracy międzynarodowej, w tym potencjalne zaangażowanie Polski w inicjatywy WHO dotyczące wykorzystania AI w zdrowiu.

Niewykorzystany potencjał: miliardy „leżą na ulicy”

W trakcie debaty mocno wybrzmiał również temat efektywności wydatków.

Eksperci wskazywali, że:

• poprawa adherencji (stosowania się do zaleceń terapeutycznych) mogłaby przynieść miliardowe oszczędności,
• nawet połowa pacjentów z nadciśnieniem przestaje przyjmować leki po roku,
• lepsze wykorzystanie istniejących terapii mogłoby znacząco ograniczyć hospitalizacje.

Postulowano powrót do koncepcji:

• płacenia za efekt terapeutyczny (value-based healthcare),
• wzmocnienia opieki farmaceutycznej,
• lepszego wykorzystania danych w ocenie skuteczności leczenia.

Zdrowie jako element bezpieczeństwa państwa

Wnioski ze spotkania THINKTANK są jednoznaczne: zdrowie przestaje być wyłącznie sektorem społecznym, a staje się elementem bezpieczeństwa – zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim.

Dotyczy to:

• bezpieczeństwa lekowego,
• odporności systemów ochrony zdrowia,
• zdolności do reagowania na kryzysy (wojenne i epidemiologiczne),
• konkurencyjności gospodarczej.

Jak podkreślił Adam Jarubas, bez stabilnego finansowania i skutecznych mechanizmów wdrażania unijnych regulacji „autonomia strategiczna Europy w obszarze zdrowia pozostanie tylko na papierze”.