Asystencja osobista: asystent poda leki i zmierzy cukier, ale dopiero w 2027 r.

Jesienią 2025 r. do Sejmu trafi projekt ustawy o asystencji osobistej. Start programu przesunięto na 2027 r.; rząd zapowiada jednolity, finansowany z budżetu model dostępny w całym kraju. Co się zmieni w katalogu czynności asystenta, zasadach nadzoru i limitach godzin oraz jakie będą skutki dla osób potrzebujących wsparcia, POZ i samorządów, wyjaśniamy poniżej.

Resort skierował projekt nowej ustawy na Stały Komitet RM po korektach redakcyjnych i doprecyzowaniu przepisów. Nowe brzmienie zakłada wejście w życie „pierwszego dnia miesiąca przypadającego w 14. miesiącu od ogłoszenia”, co realnie oznacza rok 2027, poza przepisami wdrożeniowymi, które wejdą wcześniej. Powodem jest m.in. konieczność zbudowania centralnego systemu teleinformatycznego do obsługi świadczenia.

Nowa wersja projektu nie tylko porządkuje brzmienie przepisów, lecz także precyzuje katalog 13 czynności możliwych po przeszkoleniu asystenta. Wprost wymieniono m.in. pomiar podstawowych parametrów zdrowotnych, podawanie leków, opatrywanie odleżyn oraz obsługę wybranych urządzeń medycznych. Zmieniono też finansowe ramy pracy asystenta, stawki godzinowe rosną do 49–55 zł brutto, a składka OC ma być potrącana z wynagrodzenia asystenta. Jednocześnie wzmacnia się nadzór nad jakością: kontrola kompleksowa co 6 miesięcy na poziomie powiatu i przeglądy u realizatorów przez wojewodę.

Projekt przewiduje ponadto rozwiązania organizacyjne kluczowe dla jego działania: wprowadzenie centralnego systemu teleinformatycznego do obsługi świadczenia, a także doprecyzowanie koordynacji. Jeden koordynator będzie odpowiadał maksymalnie za 60 osób. Te elementy mają ograniczyć rozproszenie organizacyjne i ułatwić rozliczanie usługi w całym kraju.

Skorygowano również limity godzin wsparcia w pierwszych latach obowiązywania ustawy. W 2027 r. ma to być 200 godzin miesięcznie, w 2028 r. 220 godzin, a docelowe 240 godzin dopiero od 2029 r.. To korekta względem wcześniejszej propozycji 220 godzin w 2027 r.

Resort proponuje również etapowe schodzenie z udziału kosztów obsługi po stronie samorządów w miarę dojrzewania systemu. To realnie wyznacza tempo dojścia do pełnych parametrów usługi i powinno być uwzględnione w lokalnych planach kadrowych i budżetowych, by w przyszłości mogło spełniać potrzeby w zakresie asystencji osobistej.

Z perspektywy ochrony zdrowia opóźnienie startu ustawy oznacza jeszcze co najmniej jeden rok „mostu” programowego i konieczność przygotowania integracji asystencji z codzienną pracą POZ, poradni specjalistycznych i zespołów geriatryczno-rehabilitacyjnych. Katalog czynności medycznych po instruktażu i wzmocniony nadzór tworzą podstawę, by AOON stała się elementem bezpieczeństwa klinicznego, a nie tylko usługą opiekuńczą. Warunkiem będzie spójne wpięcie asystencji w Elektroniczną Dokumentację Medyczną i jasne ścieżki kontaktu między koordynatorem AOON a lekarzem prowadzącym tak, by ułatwić dojazdy na wizyty, przygotowanie do teleporad, organizację badań kontrolnych i ciągłość farmakoterapii.

Asystencja to nie tylko pomoc w czynnościach dnia codziennego takich jak zakupy, dojazdy, kontakt z instytucjami. To narzędzie włączania osób z niepełnosprawnościami do życia społecznego: ułatwia edukację, pracę, korzystanie ze świadczeń zdrowotnych i rehabilitacji. Dziś działa głównie w formie czasowych projektów samorządów i NGO, z ograniczoną liczbą godzin i niepewnym finansowaniem. Model ustawowy ma to ujednolicić i sfinansować z budżetu państwa.

Jak informuje „Dziennik Gazeta Prawna”, ustawa o asystencji osobistej wejdzie później, ale w bardziej dopracowanym kształcie: z enumeratywnym katalogiem czynności, wyższymi stawkami, określoną odpowiedzialnością za OC i silniejszym nadzorem. Kluczowe będzie, by rok 2026 wykorzystać na „uszczelnienie mostu” między programami a ustawą i przygotowanie szpitali, POZ i samorządów do pracy w nowym modelu tak, by 2027 r. przyniósł nie tylko formalny start systemu, lecz realną zmianę w dostępie i jakości wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami.

Źródło: MRPiPS /Gazeta Prawna/Infor/DD