Asystencja osobista jako fundament systemu wsparcia – apel Fundacji Avalon o ustawowe uregulowanie

W Polsce ponad 5 mln osób z niepełnosprawnościami nadal nie ma ustawowo zagwarantowanego dostępu do asystencji osobistej – kluczowej formy wsparcia, która w innych krajach Unii Europejskiej stanowi podstawę niezależnego życia. Fundacja Avalon apeluje do rządu o natychmiastowe działania legislacyjne i zapowiada protest pod Kancelarią Premiera, domagając się uchwalenia ustawy, która zapewni godne i równe warunki życia wszystkim obywatelom.

Obecnie dostęp do asystencji osobistej w Polsce istnieje tylko tam, gdzie lokalne samorządy postanowiły się jej podjąć – i to w bardzo ograniczonym zakresie. Tysiące osób, które potrzebują realnej pomocy, zostały pozostawione same sobie. Fundacja Avalon, jedna z największych organizacji wspierających osoby z niepełnosprawnościami w Polsce, od 2023 roku organizuje Miesiąc Walki z Dyskryminacją Osób z Niepełnosprawnościami. Tegoroczna kampania koncentruje się na jednym, bardzo konkretnym postulacie – uchwaleniu ustawy o asystencji osobistej do 2026 roku. W ten sposób Polska miałaby szansę realnie dostosować swoje prawo do Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, którą ratyfikowała już w 2012 roku.

Asystencja osobista to nie opieka, ale indywidualne wsparcie osoby z niepełnosprawnością w realizowaniu codziennych czynności. Dzięki temu osoby z niepełnosprawnościami mogą aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym, edukacyjnym i zawodowym. Co istotne, to także narzędzie umożliwiające członkom ich rodzin powrót na rynek pracy – obecnie często są zmuszeni do rezygnacji z zatrudnienia, by zapewnić najbliższym podstawową pomoc. Brak ustawy oznacza, że dostęp do usług asystenckich zależy od miejsca zamieszkania i decyzji lokalnych władz, a nie od realnych potrzeb obywateli. Takie nierówności pogłębiają społeczne wykluczenie i zmniejszają szanse na samodzielność tysięcy osób w całej Polsce.

Bez ustawowej regulacji usługi asystencji osobistej są rozproszone, niedofinansowane i nieefektywne. Często brakuje jasno określonych zasad dotyczących liczby godzin wsparcia, kwalifikacji asystentów, a także finansowania tych usług. Dodatkowym problemem jest brak integracji tej formy pomocy z systemem ochrony zdrowia i pomocy społecznej – co skutkuje nieefektywnym wykorzystaniem zasobów i przeciążeniem placówek medycznych. Systemowa asystencja osobista mogłaby znacząco odciążyć szpitale, domy pomocy społecznej oraz placówki opieki długoterminowej. Osoby z niepełnosprawnościami nie musiałyby szukać wsparcia tam, gdzie ono nie powinno być potrzebne – w placówkach medycznych – tylko otrzymywałyby je w środowisku lokalnym, zgodnie z zasadą niezależnego życia.

Pomimo licznych apeli środowisk osób z niepełnosprawnościami rząd i parlament przez lata ograniczały się do doraźnych programów i projektów pilotażowych. Jednym z nielicznych kroków w stronę uregulowania tematu był projekt ustawy o asystencji osobistej, który został skierowany pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów (SKRM).

Tymczasem w wielu krajach Unii Europejskiej asystencja osobista jest elementem systemu wsparcia społecznego. W Szwecji funkcjonuje od lat jako prawo podmiotowe – osoba z niepełnosprawnością ma prawo do określonej liczby godzin asysty miesięcznie, finansowanej z budżetu państwa. Słowenia czy Austria również mają uregulowania ustawowe, dzięki którym osoby z niepełnosprawnościami mogą samodzielnie decydować o wyborze asystenta i zakresie pomocy. Unia Europejska w swoich dokumentach i strategiach, w tym w Europejskiej Strategii na Rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030, podkreśla, że państwa członkowskie powinny rozwijać dostęp do usług wspierających niezależne życie – w tym właśnie asystencję osobistą. Polska, mimo ratyfikacji Konwencji ONZ, wciąż nie spełnia tych standardów.

Fundacja Avalon apeluje do obywateli i decydentów: czas na zmianę. Czas na ustawę, która zapewni osobom z niepełnosprawnościami realną niezależność, a ich rodzinom ulgę i szansę na normalne życie. W ramach Miesiąca Walki z Dyskryminacją Osób z Niepełnosprawnościami organizacja zachęca do podpisania apelu na stronie internetowej Fundacji oraz do wzięcia udziału w ogólnopolskim proteście. 13 maja o godzinie 11:00 pod Kancelarią Prezesa Rady Ministrów w Warszawie spotkają się osoby z niepełnosprawnościami, ich bliscy i sojusznicy, aby wspólnie domagać się uchwalenia ustawy o asystencji osobistej. „Dla praw. Dla równości. Dla wolności.” – to hasło tej społecznej mobilizacji, która może być początkiem prawdziwego przełomu.

Źródło: Fundacja Avalon

Więcej nt. znajdziesz tutaj