Czy osoby z niepełnosprawnością potrzebują większej niezależności? Jest nowy projekt ustawy

Nowa ustawa o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami pozwoli na łatwiejszy dostęp do wsparcia w codziennym życiu. Dzięki indywidualnie dopasowanej pomocy i możliwości wyboru asystenta, osoby z niepełnosprawnościami zyskają większą niezależność i szansę na aktywność zawodową. To krok ku równości, eliminacji barier i lepszej integracji w społeczeństwie.

Projekt Ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami to krok w stronę systemowego rozwiązania problemów, z jakimi borykają się osoby wymagające intensywnego wsparcia. Zgodnie z założeniami, celem ustawy jest stworzenie stabilnych warunków dostępu do tej formy wsparcia, która umożliwia osobom z niepełnosprawnościami realizację prawa do niezależnego życia.

Usługa asystencji osobistej polega na indywidualnym wsparciu w codziennych czynnościach, które osoby z niepełnosprawnościami nie są w stanie wykonać samodzielnie. Wprowadzenie tej formy wsparcia pozwala na pełne uczestnictwo tych osób w życiu społecznym oraz zawodowym. Przeszkodą w dotychczasowym systemie był brak systemowych rozwiązań i uzależnienie dostępu do asystencji od lokalnych programów. Wprowadzenie ustawy ma na celu uporządkowanie tego obszaru i zapewnienie stabilności świadczenia usług w całym kraju.

1. Brak systemowych regulacji
   Dotychczasowe rozwiązania, takie jak Program Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej, nie zapewniały ciągłości i powszechności wsparcia. Usługi były dostępne jedynie w ramach konkursów lub programów regionalnych, co prowadziło do nierówności w dostępie do nich. Zgodnie z raportem Najwyższej Izby Kontroli (2023), konieczne jest wdrożenie systemowego podejścia, które pozwoli na równy dostęp do asystencji w każdym regionie Polski.

2. Realizacja zobowiązań międzynarodowych
   Jako sygnatariusz Konwencji ONZ o Prawach Osób z Niepełnosprawnościami, Polska ma obowiązek zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami możliwości prowadzenia niezależnego życia w społeczności lokalnej. Wprowadzenie asystencji osobistej jest jednym z kluczowych elementów realizacji tego prawa, co wielokrotnie podkreślały międzynarodowe instytucje.

   Reklama

3. Zgodność z krajowymi strategiami
   Projekt ustawy wpisuje się także w realizację celów zapisanych w Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030, w tym w zakresie deinstytucjonalizacji wsparcia. Chodzi o odejście od instytucjonalnych form pomocy na rzecz bardziej elastycznych i dostosowanych do indywidualnych potrzeb rozwiązań.

Wprowadzenie asystencji osobistej przyniesie korzyści zarówno osobom z niepełnosprawnościami, jak i ich rodzinom. Osoby wymagające intensywnego wsparcia będą miały możliwość decydowania o swoim życiu codziennym, co z kolei przyczyni się do ich większej niezależności i aktywności społecznej. Usługa ta pomaga również w integracji zawodowej, pozwalając osobom z niepełnosprawnościami pełnić rolę zawodową, która w przeciwnym razie byłaby dla nich nieosiągalna.

Z danych z I kwartału 2024 roku wynika, że w Polsce żyje ponad 1,18 miliona osób z niepełnosprawnością, a ich potrzeby wsparcia są zróżnicowane. Osoby wymagające intensywnej asystencji, często przez całą dobę, mają ograniczony dostęp do odpowiednich usług. Brak systemowego wsparcia oraz uzależnienie od programów finansowanych z Funduszu Solidarnościowego utrudniają dostęp do pomocy i ograniczają stabilność wsparcia.

Wprowadzenie ustawy o asystencji osobistej to odpowiedź na istniejące problemy oraz krok w kierunku realizacji krajowych i międzynarodowych zobowiązań. Zgodnie z założeniami, od 2025 roku usługa ta ma stać się dostępna w całej Polsce, co umożliwi osobom z niepełnosprawnościami pełniejsze uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym. Projekt ustawy odpowiada na potrzeby zarówno osób z niepełnosprawnościami, jak i ich rodzin, a także stanowi odpowiedź na problemy związane z brakiem stabilności systemu wsparcia.

Jednym z ważnych efektów wprowadzenia asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami będzie zwiększenie aktywności zawodowej kobiet, które obecnie pełnią rolę opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Ustawa daje im możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub zatrudnienia się jako asystentki osób z niepełnosprawnością. Dzięki elastycznemu wymiarowi godzin, który waha się od 30 do 240 godzin miesięcznie, kobiety będą mogły pogodzić pracę z obowiązkami opiekuńczymi.

Projekt Ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami ma na celu stworzenie systemu, który zapewni powszechny dostęp do usług asystencji osobistej, dostosowanych do indywidualnych potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Wprowadzenie tego systemu opiera się na kilku kluczowych założeniach i rozwiązaniach, które mają umożliwić skuteczną realizację tego celu.

1. Precyzyjne dopasowanie usługi do potrzeb odbiorcy
W ramach projektu, usługi asystencji osobistej będą dostępne na podstawie systemu oceny potrzeb, który uwzględnia indywidualne wymagania osób z niepełnosprawnościami. System ten obejmie m.in. wywiad w miejscu zamieszkania, obserwację oraz formularz samooceny, który pomoże ustalić liczbę godzin wsparcia, odpowiednie dla danej osoby. W ten sposób możliwe będzie dokładne dopasowanie wsparcia do rzeczywistych potrzeb, z uwzględnieniem takich kwestii jak np. trudności w komunikacji czy potrzeba wsparcia w codziennych czynnościach.

2. Swoboda wyboru świadczeniodawcy i asystenta
Osoba z niepełnosprawnością będzie miała prawo wyboru podmiotu świadczącego usługę (np. organizacji pozarządowej, powiatu, czy też samodzielnego zarządzania asystencją) oraz asystenta, co zapewni jej większą kontrolę nad procesem wsparcia. W przypadku wyboru pośrednictwa organizacji lub powiatu, osoba będzie mogła wybrać asystenta spośród przynajmniej dwóch dostępnych kandydatów.

3. Wymagania dla asystentów osobistych
Aby zapewnić odpowiednią jakość usług, projekt zakłada wprowadzenie systemu szkoleń i weryfikacji kompetencji dla asystentów osobistych. Będą oni zobowiązani do posiadania odpowiednich kwalifikacji, które będą kontrolowane przez odpowiednie instytucje. Ponadto, organizacje pozarządowe świadczące usługi będą musiały przejść certyfikację dotyczącą jakości realizacji usług, a sam system będzie nadzorowany przez wojewodów oraz Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.

4. System finansowania i kontroli
Usługi będą finansowane w sposób eliminujący nadużycia i optymalizujący koszty. Każdy z realizatorów usług (powiaty, organizacje pozarządowe, osoby samozarządzające asystencją) będzie rozliczany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie informacji przekazywanych w systemie informatycznym. Dodatkowo, planowane jest wprowadzenie systemu monitorowania rozliczeń, co pozwoli na kontrolę prawidłowości wydatkowania środków publicznych.

5. Indywidualizacja wsparcia
Usługa asystencji osobistej będzie w pełni zindywidualizowana. Na podstawie oceny potrzeb osoba z niepełnosprawnością otrzyma odpowiednią liczbę godzin wsparcia oraz zostaną dostosowane stawki dla asystentów, uwzględniając szczególne potrzeby użytkownika (np. potrzeba specjalistycznej komunikacji). Istnieje również możliwość zmiany decyzji w przypadku zmiany potrzeb osoby z niepełnosprawnością.

6. Proces przyznawania usługi i odwołania
Osoba z niepełnosprawnością, po złożeniu wniosku, będzie poddana ocenie przez wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Na tej podstawie zostanie wydana decyzja administracyjna określająca prawo do usługi. W przypadku zmiany potrzeb, osoba z niepełnosprawnością będzie mogła ponownie wystąpić o dostosowanie wymiaru usługi. Od decyzji będzie można się odwołać, a w przypadku zmiany oceny potrzeby wsparcia, możliwe będzie przeprowadzenie powtórnej oceny przez zespół specjalistów.