Antybiotykooporność rośnie szybciej niż powstają leki. Badaczki alarmują o globalnym zagrożeniu

Antybiotykooporność to jedno z największych zagrożeń zdrowia publicznego na świecie, które może wyprzedzić rozwój medycyny. Bakterie lekooporne rozprzestrzeniają się nie tylko w szpitalach, ale także w środowisku, m.in. przez ścieki i rolnictwo. Eksperci podkreślają, że racjonalne stosowanie antybiotyków i monitoring środowiska są kluczowe, by ograniczyć skalę problemu.

Antybiotykooporność to zdolność bakterii do przetrwania działania leków, które wcześniej skutecznie je zwalczały. Jak podkreśla w rozmowie z PAP prof. Ewa Korzeniewska, „jest dziś jednym z najpoważniejszych wyzwań w kontekście zdrowia publicznego na świecie”.

Problem narasta bardzo szybko – bakterie uodparniają się szybciej, niż powstają nowe leki. To sprawia, że lekarze coraz częściej sięgają po tzw. antybiotyki ostatniej szansy.

Dane są alarmujące. W 2019 roku zakażenia wywołane przez bakterie oporne na antybiotyki spowodowały globalnie aż 1,27 mln zgonów, a w kolejnych milionach przypadków przyczyniły się do śmierci pacjentów.

Prognozy są jeszcze bardziej niepokojące. Bez zdecydowanych działań liczba ofiar może znacząco wzrosnąć w najbliższych dekadach.

Problem dotyczy również naszego kraju. Polska należy do państw o wysokim zużyciu antybiotyków, co przekłada się na rosnącą lekooporność bakterii.

Jak zaznacza prof. Ewa Korzeniewska, skutkiem są „tysiące zgonów rocznie”, związanych z infekcjami trudnymi do leczenia.

Zjawisko oporności jest naturalne i wynika z ewolucji drobnoustrojów. Jednak – jak wyjaśnia prof. Monika Harnisz – dziś proces ten jest znacznie przyspieszony.

Dodatkowo bakterie mogą przekazywać sobie geny oporności, co przyspiesza rozprzestrzenianie problemu.

Badania pokazują, że bakterie lekooporne trafiają do środowiska przede wszystkim przez:

- ścieki,

- obornik stosowany w rolnictwie.

Co więcej, naukowczynie wykryły antybiotyki i geny oporności nawet w roślinach, m.in. w korzeniach i liściach pietruszki, co oznacza ryzyko przenikania do łańcucha pokarmowego.

Szczególnie niebezpieczne są ścieki szpitalne, które zawierają wysokie stężenia bakterii opornych i antybiotyków. Badania prowadzone we współpracy z blisko 70 szpitalami w Polsce wykazały obecność patogenów odpornych na karbapenemy, czyli antybiotyki ostatniej szansy.

Prace zespołu wpisują się w koncepcję One Health, która łączy zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska.

Prof. Ewa Korzeniewska współtworzyła publikację „Towards One Health action for addressing antimicrobial resistance in the age of polycrisis”, opublikowaną w 2026 roku w czasopiśmie Nature Sustainability.

Badania obejmują analizę ścieków, gleby, wód oraz roślin, a także dróg przenoszenia zanieczyszczeń do żywności.

Jak ograniczyć antybiotykooporność?

Ekspertki podkreślają, że kluczowe znaczenie mają konkretne działania:

- racjonalne stosowanie antybiotyków,

- skracanie czasu hospitalizacji,

- przestrzeganie zasad higieny,

- monitoring środowiskowy, w tym analiza ścieków.

Nowe regulacje unijne wprowadzają obowiązek kontroli oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w ściekach, co może poprawić system wczesnego ostrzegania.

Zdaniem badaczek wciąż jest szansa na spowolnienie problemu. Wymaga to jednak szybkich i skoordynowanych działań.

Jak ostrzega prof. Ewa Korzeniewska: