Alternatywne terapie autyzmu nie działają. Naukowcy: nie można opierać się na jednym badaniu

Alternatywne terapie zaburzeń ze spektrum autyzmu cieszą się ogromnym zainteresowaniem wśród rodziców i dorosłych w spektrum. Najnowszy, kompleksowy przegląd badań opublikowany w prestiżowym czasopiśmie „Nature Human Behaviour” pokazuje jednak jednoznacznie: żadna z tych metod nie ma solidnych podstaw naukowych potwierdzających skuteczność, a wiele z nich nie było nawet ocenianych pod kątem bezpieczeństwa.

Zaburzenia ze spektrum autyzmu wiążą się z trudnościami w komunikacji, rozumieniu emocji i intencji innych osób, reagowaniu na nadmiar bodźców oraz funkcjonowaniu w nowych sytuacjach. W poszukiwaniu poprawy jakości życia osoby autystyczne i ich bliscy często sięgają po terapie określane jako komplementarne, alternatywne i integracyjne. Wcześniejsze badania wskazywały, że nawet do 90 proc. osób w spektrum przynajmniej raz w życiu korzystało z tego typu metod.

Międzynarodowy zespół naukowców postanowił sprawdzić, na ile te praktyki mają rzeczywiste oparcie w dowodach naukowych. Badacze przeanalizowali 248 metaanaliz obejmujących kilkaset badań klinicznych z udziałem ponad 10 tys. osób. Przegląd dotyczył 19 typów interwencji, w tym terapii z udziałem zwierząt, akupunktury, ziołolecznictwa, muzykoterapii, probiotyków oraz suplementów diety, takich jak witamina D, melatonina czy kwasy tłuszczowe omega-3.

Autorzy publikacji zwracają uwagę, że popularność alternatywnych terapii autyzmu często wynika z nadziei na poprawę bez ryzyka skutków ubocznych. Jednocześnie podkreślają, że brak niepożądanych efektów nie może zastępować dowodów skuteczności. Prof. Richard Delorme, współautor badania, wyjaśniał, dlaczego rygorystyczna metodologia jest kluczowa:

Zamiast analizować pojedyncze prace, zespół badawczy skupił się na metaanalizach, czyli opracowaniach łączących wyniki wielu badań klinicznych. Takie podejście pozwala ocenić pełny zakres dostępnych dowodów i ograniczyć ryzyko wyciągania mylących wniosków na podstawie pojedynczych, często niewielkich prób.

Analiza wykazała, że choć w przypadku niektórych metod pojawiały się sygnały potencjalnych korzyści, zdecydowana większość alternatywnych terapii autyzmu opierała się na dowodach niskiej lub bardzo niskiej jakości. Oznacza to wysokie ryzyko błędu i brak wiarygodności wyników. Co szczególnie niepokojące, mniej niż połowa analizowanych interwencji była oceniana pod kątem akceptowalności, tolerancji lub możliwych działań niepożądanych.

Na ten problem zwracał uwagę prof. Samuele Cortese z University of Southampton, który podkreślał znaczenie całościowego spojrzenia na dane:

Najlepiej przebadaną interwencją wśród analizowanych metod była farmakoterapia oksytocyną. Mimo największej liczby danych i ich relatywnie najwyższej jakości, nie wykazano istotnej skuteczności tej terapii w łagodzeniu podstawowych objawów autyzmu u dzieci ani dorosłych. Jedyny odnotowany wyjątek dotyczył niewielkiej poprawy zachowań powtarzalnych u dorosłych, przy umiarkowanej jakości dowodów. Oksytocyna była jednocześnie jedną z nielicznych metod, dla których dość dobrze oceniono bezpieczeństwo stosowania.

Kwasy tłuszczowe omega-3 oraz inne wielonienasycone kwasy tłuszczowe również często pojawiały się w badaniach. Wyniki wskazywały jednak na niewielki lub żaden wpływ na objawy autyzmu. Choć dane sugerowały brak istotnych działań niepożądanych, nie potwierdzono również klinicznie znaczących korzyści.

Niektóre metody, takie jak muzykoterapia, terapie z udziałem zwierząt czy określone formy aktywności fizycznej, w części analiz wykazywały duże efekty statystyczne. Autorzy badania zaznaczyli jednak, że opierały się one na bardzo niskiej jakości dowodów, najczęściej pochodzących z małych badań o wysokim ryzyku błędu. W większości tych przypadków nie oceniano w ogóle bezpieczeństwa ani potencjalnych działań niepożądanych, co uniemożliwia formułowanie wiarygodnych rekomendacji.

Melatonina była jedną z nielicznych substancji, dla których odnotowano potencjalną skuteczność, ograniczoną jednak do poprawy jakości i długości snu u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Również w tym przypadku jakość dowodów była niska, a wyniki nie pozwalały na jednoznaczne wnioski kliniczne ani na uznanie tej interwencji za sprawdzoną terapię wspomagającą.

Podsumowując wyniki przeglądu, autorzy stwierdzili, że żadna z popularnych alternatywnych terapii autyzmu nie ma solidnych podstaw naukowych potwierdzających skuteczność w leczeniu podstawowych lub towarzyszących objawów zaburzeń ze spektrum autyzmu. Jednocześnie wiele z tych metod może wiązać się z różnymi, nie zawsze rozpoznanymi zagrożeniami.

Z myślą o osobach w spektrum oraz ich rodzinach badacze przygotowali ogólnodostępną i bezpłatną platformę internetową, na której prezentowany jest aktualny stan wiedzy naukowej dotyczącej poszczególnych interwencji. Ma ona pomóc w podejmowaniu świadomych decyzji opartych na dowodach, a nie na obietnicach pozbawionych naukowego potwierdzenia.

Źródło: PAP/MH