Nowe świadczenie w AOS: testy na wapń i fosforany zyskują status gwarantowanego badania

Prezes AOTMiT wydał rekomendację nr 202/2025, w której pozytywnie ocenił kwalifikację oznaczenia wapnia i fosforanów w moczu jako świadczeń gwarantowanych w AOS. Badania mają być wykorzystywane w diagnostyce i monitorowaniu zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz chorób endokrynologicznych, w tym rzadkiej choroby XLH.

Prezes Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) zarekomendował zakwalifikowanie oznaczenia stężeń wapnia oraz fosforanów w moczu jako świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). Rekomendacja dotyczy diagnostyki i monitorowania chorób endokrynologicznych oraz zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej. Decyzja została zawarta w Rekomendacji, podpisanej przez Daniela Rutkowskiego, Prezesa AOTMiT.

Choć wniosek pierwotnie obejmował populację pediatryczną leczoną w poradniach endokrynologii dziecięcej i diabetologii dziecięcej, Agencja podkreśliła, że badania nie są specyficzne wyłącznie dla dzieci. W efekcie świadczenie zostało zarekomendowane dla populacji ogólnej, zarówno dzieci, jak i dorosłych. Jak wskazano w dokumencie, „oznaczenie stężeń wapnia oraz fosforanów w moczu nie są badaniami specyficznymi dla populacji pediatrycznej”.

Oznaczenia wapnia i fosforanów w moczu mają ugruntowaną pozycję kliniczną i są stosowane m.in. w diagnostyce:

• zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej,

• chorób przytarczyc,

• niedoczynności przysadki,

• chorób nerek i kamicy nerkowej,

• krzywicy,

• hipofosfatemii sprzężonej z chromosomem X (XLH).

Agencja podkreśla, że żadne inne badanie, w tym oznaczenia we krwi, nie pozwala ocenić wydalania wapnia i fosforu przez nerki.

Badania wapnia i fosforanów w moczu są już finansowane w ramach programu lekowego B.151 „Leczenie chorych na hipofosfatemię sprzężoną z chromosomem X (XLH)”. Są one obligatoryjne zarówno na etapie kwalifikacji pacjenta, jak i monitorowania leczenia burosumabem. AOTMiT wyraźnie zaznacza, że rekomendacja nie oznacza usunięcia tych badań z programu lekowego. Jak wskazano:

W analizie podkreślono, że nie istnieją klinicznie równoważne alternatywne technologie diagnostyczne. Oznaczenia wapnia i fosforanów w surowicy krwi nie dostarczają informacji o ich wydalaniu z moczem, co ma kluczowe znaczenie w wielu jednostkach chorobowych.

NFZ wskazał jednocześnie, że dotychczas badania były rozliczane niezależnie od materiału diagnostycznego, co sprawia, że nowa kwalifikacja ma częściowo charakter porządkowy.

Według szacunków AOTMiT łączny koszt dla płatnika publicznego może wynieść około 100 tys. zł rocznie. W analizie szczegółowej wskazano:

• 61,4–69,8 tys. zł rocznie dla oznaczeń wapnia,

• 35,8–40,7 tys. zł rocznie dla oznaczeń fosforanów.

Z kolei według Karty Świadczenia Opieki Zdrowotnej (KŚOZ) koszt może być niższy i wynosić około 18–24 tys. zł rocznie.

Z danych Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) wynika, że w 2021 roku oznaczenia wapnia i fosforu wykonano u 466 tys. pacjentów, z czego populacja pediatryczna stanowiła niespełna 5%. W 2024 roku liczba pacjentów wzrosła do 768 tys., przy udziale dzieci na poziomie 4%. Analiza wskazuje na łagodny trend wzrostowy w liczbie wykonywanych badań.

Eksperci kliniczni pozytywnie ocenili zasadność finansowania badań w AOS. Wskazywali jednak na potencjalne wyzwania organizacyjne, w tym trudności w pobraniu materiału u najmłodszych dzieci oraz ryzyko czasowego wzrostu liczby zlecanych badań po wprowadzeniu ich do koszyka świadczeń gwarantowanych.

Rekomendacja została przygotowana na zlecenie ministra zdrowia i stanowi podstawę do dalszych decyzji legislacyjnych. Ostateczne włączenie badań do wykazu świadczeń gwarantowanych będzie zależeć od decyzji resortu zdrowia. Jak podkreśla Prezes AOTMiT, kwalifikacja oznaczeń wapnia i fosforanów w moczu może poprawić dostępność diagnostyki w AOS i uporządkować dotychczasową praktykę rozliczeniową w systemie ochrony zdrowia.