Zakaz jednorazowych e-papierosów i aromatów: chaos prawny, zagrożenie dla rynku czy szansa dla zdrowia?

Projekt ustawy zakazującej sprzedaży jednorazowych e-papierosów oraz stosowania aromatów innych niż tytoniowy w woreczkach nikotynowych budzi coraz większe kontrowersje. Choć Ministerstwo Zdrowia przekonuje, że nowe przepisy mają chronić zdrowie młodzieży i przeciwdziałać uzależnieniom nikotynowym, niektóre organizacje branżowe, związki zawodowe i przedstawiciele biznesu ostrzegają przed chaosem legislacyjnym, wzrostem szarej strefy i utratą tysięcy miejsc pracy. Inni chcą ostrych zakazów i sankcji.

W politykazdrowotna.com pisaliśmy o rozległych uwagach instytucji państwowych do projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych:

Tymczasem projekt został przekazany do konsultacji publicznych i swoje stanowiska zgłosiły organizacje branżowe, związki zawodowe i przedstawiciele biznesu. Zdaniem niektórych projekt w obecnej formie może przynieść skutki odwrotne do zamierzonych, osłabiając legalny rynek, utrudniając działania kontrolne i narażając budżet państwa na straty.

Ale organizacje reprezentujące zdrowie publiczne są za natychmiastowym zakazem i zaostrzeniem sankcji karnych, nawet do 8 lat więzienia za obrót zakazanymi produktami.

Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców jednoznacznie krytykuje projekt ustawy jako zbyt daleko idącą ingerencję w swobodę działalności gospodarczej.

Jego wprowadzenie oznaczałoby de facto wyeliminowanie z rynku całej legalnej branży – alarmuje RMiŚP. W piśmie do Ministerstwa Zdrowia Rzecznik podkreśla, że projekt narusza zasadę proporcjonalności oraz stabilności otoczenia prawnego.

Przypomina też, że zmiany tej skali powinny być poprzedzone rzetelną analizą skutków regulacji i konsultacjami z mikro- i małymi przedsiębiorstwami, które stanowią trzon branży. Rzecznik ostrzega również, że wprowadzenie zakazu może zachwiać zaufaniem przedsiębiorców do stabilności systemu prawnego w Polsce.

Federacja Związków Zawodowych Pracowników Przemysłu Tytoniowego ostrzega, że zakaz sprzedaży całej kategorii produktów – w tym aromatyzowanych woreczków nikotynowych – może doprowadzić do masowych zwolnień i zatrzymania inwestycji przemysłowych w Polsce.

Krytyczny jest też głos NSZZ "Solidarność":

Związkowcy wskazują, że jeszcze niedawno państwo wprowadziło akcyzę na woreczki nikotynowe, traktując je jako legalny segment rynku, a obecnie dąży do ich całkowitej eliminacji. Taka zmienność polityki budzi obawy o przyszłość całego sektora i sygnalizuje brak konsekwencji w działaniach regulacyjnych.

Z kolei Amerykańska Izba Handlowa w Polsce (AmCham) wyraża poparcie dla celu zdrowotnego, ale podkreśla poważne zagrożenia związane z niespójnością prawa.

Z kolei Związek Pracodawców Branży Vapingowej (ZPBV) alarmuje, że zakaz może przynieść odwrotne skutki niż deklarowane. Według organizacji, aż 88 proc. użytkowników e-papierosów deklaruje, że aromaty smakowe pomogły im rzucić tradycyjne papierosy.

ZPBV podkreśla również, że obowiązująca od lipca wysoka akcyza (40 zł od sztuki) praktycznie wyeliminowała legalną sprzedaż e-papierosów jednorazowych. W połączeniu z planowanym zakazem handlu działania te doprowadzą – zdaniem przedsiębiorców – do całkowitej marginalizacji legalnych producentów.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) krytykuje projekt ustawy za sprzeczność z kodeksem postępowania karnego oraz niewykonalność techniczną. Wiceprezes UOKiK Daniel Mańkowski wskazuje, że przekazywanie informacji o podejrzeniu nieprawidłowości do Inspekcji Handlowej zamiast do prokuratury stoi w sprzeczności z obowiązującym prawem. Urząd podkreśla też, że laboratoria Inspekcji Handlowej nie mają odpowiednich zasobów do badania e-papierosów i konieczne byłyby kosztowne inwestycje oraz procedury akredytacyjne.

Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) również wskazuje na konieczność zachowania spójności z równolegle procedowaną ustawą o nadzorze nad produktami (UC45).

Poniesienie kosztów budowy zaplecza laboratoryjnego przez budżet państwa byłoby nieefektywne – pisze główny inspektor sanitarny Paweł Grzesiowski.

GIS proponuje, by kwestie kontroli jakości i nadzoru zostały uregulowane w ramach jednej, horyzontalnej ustawy, co zapewni klarowność i efektywność systemu.

Polskie Towarzystwo Zdrowia Publicznego (PTZP) zdecydowanie popiera zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów.

To kategoria stworzona specyficznie dla młodzieży – ze smakami typu wata cukrowa czy guma balonowa – przekonuje prezes PTZP prof. Andrzej M. Fal.

Również Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH wyraża poparcie dla restrykcyjniejszych rozwiązań,, jednak podkreśla potrzebę wyrównania opłat i kar dla wszystkich wyrobów około tytoniowych.

Obie instytucje zwracają jednak uwagę na konieczność rozszerzenia katalogu objętych regulacją produktów – w tym e-papierosów wielorazowych oraz innych nośników smakowej nikotyny – oraz skrócenia vacatio legis.

To niewykorzystanie szansy na rzeczywistą poprawę zdrowia publicznego – ocenia PTZP, postulując również kontrolę sprzedaży online, koncesjonowanie punktów sprzedaży i lepszą definicję substancji zakazanych.

Czy projekt rzeczywiście ochroni zdrowie młodych Polaków, czy raczej zlikwiduje legalny rynek i zepchnie konsumentów do podziemia? Ustawę wciąż czekają prace legislacyjne i konsultacje, ale tempo i skala krytyki sugerują, że łatwego konsensusu nie będzie. Z jednej strony mamy obawy o utratę kontroli nad rynkiem i rozwój nielegalnego obrotu, z drugiej – potrzebę ochrony najmłodszych przed uzależnieniem. Ostateczny kształt ustawy może zdecydować o przyszłości całego segmentu rynku nikotynowego w Polsce.