Choroba Hashimoto - objawy, dieta, leczenie

Dlaczego ludzie chorują na Hashimoto? Jakie są objawy choroby Hashimoto? Jak leczyć i żyć z Hashimoto? Do jakiego specjalisty udać się na konsultację? M.in. o tym rozmawiamy z prof. Tomaszem Bednarczukiem, Kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Endokrynologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Autoimmunizacyjne choroby tarczycy należą do najczęstszych chorób autoimmunizacyjnych u człowieka. Choroba Hashimoto jest z kolei najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w krajach o prawidłowej podaży jodu. Występuje u około 5% dorosłych kobiet i około 1% mężczyzn.

Choć częstość występowania choroby Hashimoto zwiększa się u osób starszych, to jednak może wystąpić w każdym wieku. Choroba Hashimoto i inne autoimmunizacyjne choroby tarczycy występują często u członków jednej rodziny.

Ponadto częściej stwierdzana jest u pacjentów z innymi chorobami autoimmunizacyjnymi (np. cukrzycą typu 1, celiakią, reumatoidalnym zapaleniem stawów, bielactwem).

Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe limfocytowe zapalenie tarczycy, należy do autoimmunizacyjnych chorób tarczycy.

Oprócz choroby Hashimoto, do autoimmunizacyjnych chorób tarczycy zalicza się szereg innych jednostek, m. in. chorobę Gravesa i Basedowa, niebolesne (ciche) zapalenie tarczycy czy poporodowe zapalenie tarczycy. Podłożem wszystkich chorób autoimmunizacyjnych tarczycy jest nieprawidłowe pobudzenie układu immunologicznego przeciwko własnej tarczycy i powstanie autoprzeciwciał przeciwtarczycowych.

Jednakże obraz kliniczny poszczególnych chorób jest bardzo różnorodny. Charakterystycznymi objawami choroby Gravesa-Basedowa są: nadczynność tarczycy, wole naczyniowe i orbitopatia tarczycowa (wytrzeszcz, zajęcie tkanek miękkich oczodołu). Niebolesne (ciche) zapalenie tarczycy i poporodowe zapalenie tarczycy należą do destrukcyjnych zapaleń tarczycy o podłożu autoimmunizacyjnym; te zapalenia typowo przebiegają z przejściową nadczynnością tarczycy, przejściową niedoczynnością tarczycy, po których następuje samoistny powrót do prawidłowej czynności tarczycy. Zaś charakterystycznymi objawami choroby Hashimoto są wole i/albo niedoczynność tarczycy.

Niestety przy chorobie Hashimoto jest wiele pytań, na które nie znamy dokładnej odpowiedzi. Istnieje wiele hipotez na ten temat. Może to być związane z czynnikami genetycznymi czy immunomodulującym wpływem estrogenów lub ciąży. 

Niestety kryteria rozpoznania choroby Hashimoto nie są jednoznacznie ustalone i budzą pewne kontrowersje oraz wiele nieporozumień. Większość polskich ekspertów uznaje, że o rozpoznaniu decyduje stwierdzenie u chorego: (i) podwyższone stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych (przeciwko tyreoperoksydazie i/lub przeciwko tyreoglobulinie) oraz (ii) występowanie typowych objawów klinicznych (wole lub niedoczynność tarczycy).  Charakterystyczny obraz USG (echostruktura miąższu tarczycy niejednorodna, o obniżonej echogeniczności) może pełnić funkcje pomocnicze w rozpoznaniu. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie powinno się rozpoznawać choroby Hashimoto jedynie na podstawie zwiększonego stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych albo obrazu USG.

Przewlekłe zapalenie tarczycy w przebiegu choroby Hashimoto powoli (przez lata) niszczy tarczycę, prowadząc do zmniejszenia produkcji hormonów i rozwoju niedoczynności tarczycy. Niestety obecnie nie posiadamy skutecznej metody (potwierdzonej w badaniach klinicznych) leczenia przewlekłego zapalenia autoimmunizacyjnego, które zahamowałoby proces niszczenia tarczycy. Z tego powodu, leczenie choroby Hashimoto skupia się na leczeniu niedoczynności tarczycy, czyli na przyjmowaniu brakujących hormonów tarczycy.

Osobiście wydaje mi się że są trzy główne przyczyny:

• Po pierwsze, kryteria rozpoznania choroby Hashimoto nie są często przestrzegane i różne choroby autoimmunizacyjne tarczycy są wrzucane do jednego worka - choroby Hashimoto. Z tego powodu, pacjenci szukający informacji w Internecie mogą dostawać różne (często sprzeczne) informacje z różnych źródeł dotyczące różnych chorób.
•  Po drugie,  „konwencjonalna medycyna oparta na faktach” (z ang. Evidence-based medicine) ma do zaoferowania bardzo niewiele. Trudno zaakceptować fakt, że w XXI wieku nie potrafimy zahamować przewlekłego zapalenia w tarczycy i możemy jedynie zaproponować leczenie substytucyjne brakujących hormonów tarczycy. W wielu chorobach autoimmunizacyjnych dokonał się wielki postęp w terapii. W chorobie Hashimoto niestety jeszcze nie. W związku z tym,  pacjenci mogą odczuwać dużą frustrację i poszukują pomocy w leczeniu dietetycznym, w stosowaniu różnych suplementów, albo w różnych metodach medycyny naturalnej. Nie podważam możliwości, że różne te terapie mogą być skuteczne w wybranych grupach chorych, ale należy pamiętać, że ich efekt nie został jednoznacznie udowodniony w rzetelnych badaniach klinicznych.
• Po trzecie, niektóre możliwe objawy niedoczynności tarczycy, jak np. ciągłe zmęczenie, obniżony nastrój i zaburzenia koncentracji są bardzo niespecyficzne, czyli występują często w ogólnej populacji i w przebiegu innych chorób. Nie zawsze te objawy są spowodowane tylko niedostateczną produkcją hormonów tarczycy i należy przeprowadzić diagnostykę w kierunku innych przyczyn. 

Tego nie powiedziałem. W każdym przypadku należy starać się indywidualizować leczenie i dobrać najwłaściwszą terapię dla poszczególnych chorych. U podstawy choroby Hashimoto leży zaburzenie układu odpornościowego. Tak więc musimy się starać, żeby układ ten wrócił do „równowagi”. To co możemy zrobić, to prowadzić  ogólnie przyjęty „zdrowy styl życia” w skład którego wchodzi m. in. „zdrowa”, zróżnicowana, pełnowartościowa dieta, regularny wysiłek fizyczny, odpowiedni wypoczynek i sposoby radzenia sobie ze stresem.  

Ponadto u chorych z chorobą Hashimoto mogą współwystępować inne choroby autoimmunizacyjne, w tym celiakia (choroba trzewna). Wówczas dieta bezglutenowa jest podstawowym leczeniem.

Choroba Hashimoto nie wyklucza współwystępowania nietolerancji laktozy – wówczas wskazane jest ograniczenia zawartości laktozy w diecie. Odnośnie suplementów, najwięcej badań dotyczy stosowania selenu. Dotychczasowe wyniki sugerują że stosowanie preparatów selenu może zmniejszyć stężenie przeciwciał przeciwtarczycowych, ale ich wpływ na zahamowanie przebiegu zapalenia nie został potwierdzony.

• Choć niezmiernie trudne w obecnym systemie ochrony zdrowia, opieka nad pacjentami, w tym z chorobą Hashimoto powinna być holistyczna. Należy zwrócić uwagę na różne czynniki które mogą wpływać na przebieg i objawy choroby oraz na jakość życia chorych. 

• Należy zwrócić uwagę na możliwość współwystępowania innych chorób autoimmunizacyjnych.  Wspólnie z chorym należy ustalać indywidualny plan leczenia.

• Dalszy rozwój leków immunomodulujących i immunosupresyjnych może także przynieść postęp w leczeniu autoimmunizacyjnego leczenia w tarczycy.

W żaden sposób nie zostało udowodnione, jakoby wybuch elektrowni atomowej w Czarnobylu przełożył się na zwiększoną zachorowalność na autoimmunizacyjne choroby tarczycy w Polsce.  

W krajach Europy Zachodniej większość chorych z niedoczynności tarczycy, jest leczona przez lekarzy rodzinnych. Tak też powinno być w Polsce. . Istnieją jednak grupy chorych które powinny być pod stała albo okresową opieką specjalistyczną. Skierowania do poradni endokrynologicznej wymagają m. in. pacjenci z:

• zespołami niedoczynności wielogruczołowej (np. współistnienie autoimmunizacyjnej niedoczynności tarczycy i niedoczynności kory nadnerczy);
• ciężkimi chorobami współistniejącymi (np. choroba wieńcowa, niewydolność serca);
• trudnymi w leczeniu przypadkami niedoczynności tarczycy (w tym nieustępowanie objawów, które mogą być związane z niedoczynnością tarczycy albo trudności w normalizacji stężenia hormonów tarczycy w surowicy) oraz
• dzieci oraz kobiety z chorobą Hashimoto planujące ciążę albo w  ciąży.