4,7 mln Polaków może chorować na nerki. Większość o tym nie wie

Przewlekła choroba nerek pozostaje jednym z najpoważniejszych, a jednocześnie zbyt późno rozpoznawanych problemów zdrowotnych w Polsce. Największe wyzwania dotyczą pacjentów w zaawansowanych stadiach choroby, gdy potrzebne są dializy, przygotowanie do przeszczepienia nerki, stały nadzór specjalistyczny i koordynacja wielu świadczeń. Wizyta ambasadora USA Thomasa Rose’a w ośrodku DaVita Polska stała się okazją do rozmowy nie tylko o jakości dializoterapii, ale także o zmianach potrzebnych w organizacji opieki nefrologicznej w Polsce.

Przewlekła choroba nerek (PChN) przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo, dlatego wielu pacjentów trafia do systemu zbyt późno. Szacuje się, że w Polsce PChN może dotyczyć około 4,7 mln osób, przy czym większość pacjentów pozostaje niezdiagnozowana.

Problem nie kończy się na rozpoznaniu choroby. U pacjentów w późnych stadiach PChN rosną potrzeby kliniczne, organizacyjne i społeczne. Chorzy często wymagają opieki wielospecjalistycznej, w tym nefrologa, diabetologa, kardiologa, dietetyka, psychiatry lub psychologa, chirurga naczyniowego i fizjoterapeuty. Brak koordynacji oznacza dłuższą drogę do leczenia, większe ryzyko powikłań i większe obciążenie dla pacjenta oraz jego rodziny.

Ambasador Stanów Zjednoczonych w Polsce Thomas Rose odwiedził ośrodek dializ DaVita Warszawa-Kasprzaka. Wizyta była okazją do rozmów z zespołem klinicznym i pacjentami leczonymi dializami. Jednym z tematów były wyzwania systemowe związane z organizacją opieki nad pacjentami z przewlekłą chorobą nerek, szczególnie w zaawansowanych stadiach.

DaVita Polska wskazuje, że rozwój opieki nefrologicznej w Polsce jest widoczny zwłaszcza na etapie leczenia zachowawczego. Nadal jednak największe obciążenie organizacyjne dotyczy pacjentów z zaawansowaną chorobą nerek. Podczas spotkania wskazano potrzebę lepszej integracji opieki pomiędzy POZ a specjalistyczną nefrologią, optymalizacji ścieżki transplantacyjnej, premiowania jakości leczenia i efektów klinicznych oraz rozwoju zintegrowanych modeli dializoterapii.

Jednym z najważniejszych postulatów jest wprowadzenie opieki koordynowanej dla pacjentów w późnych stadiach PChN. Ośrodek dializ powinien odpowiadać nie tylko za samą procedurę dializy, ale także za organizację leczenia i koordynację dostępu do specjalistów.

Jak wynika z opracowania „Aktualny stan leczenia nerkozastępczego w Polsce - 2024”, w Polsce regularnie dializowanych jest prawie 21 tys. osób w 275 stacjach dializ. W zaawansowanej PChN dializa ratuje życie, ale nie powinna być jedynym punktem odniesienia dla organizacji systemu. Potrzebne jest wcześniejsze przygotowanie pacjenta do leczenia nerkozastępczego, sprawna kwalifikacja do transplantacji, opieka nad dostępem naczyniowym, monitorowanie jakości leczenia i regularna ocena doświadczeń pacjentów.

Obecnie potrzeba około 15 miesięcy na właściwe przygotowanie pacjenta do uzyskania statusu osoby aktywnie oczekującej na przeszczepienie nerki na Krajowej Liście Osób Oczekujących. To pokazuje, że problemem nie jest wyłącznie dostępność procedury transplantacyjnej, ale cała organizacja drogi pacjenta do przeszczepienia.

Wśród postulatów znalazły się także zmiany dotyczące kadr i organizacji pracy stacji dializ. DaVita wskazuje m.in. na potrzebę konsultacyjnego systemu pracy nefrologa w stacji dializ, aktualizację regulacji dotyczących lekarzy innych specjalizacji, rozszerzenie zawodów medycznych dopuszczonych do realizacji usług dializoterapii oraz podniesienie kompetencji pielęgniarek w procesie leczenia.

W dializoterapii deficyt personelu, brak elastycznych regulacji i niedostosowanie wycen do realnych kosztów mogą utrudniać stabilną organizację leczenia i utrzymanie wymaganych standardów bezpieczeństwa. Pacjent dializowany jest zwykle pacjentem wielochorobowym, wymagającym powtarzalnych świadczeń, stałej kontroli i szybkiej reakcji na powikłania.

Dr hab. n. med. Szymon Brzósko, dyrektor medyczny DaVita Polska, zwrócił uwagę, że diagnostyka i leczenie pacjentów z PChN powinny być traktowane jako element dobra publicznego.

Kolejnym postulatem jest wprowadzenie systemu jakości w leczeniu PChN i dializoterapii. Wskazano m.in. monitorowanie wybranych wskaźników klinicznych, publiczne raportowanie wyników medycznych do płatnika publicznego oraz regularny pomiar satysfakcji pacjentów z wykorzystaniem zwalidowanych narzędzi PROM i PREM.

To ważny kierunek, bo w późnych stadiach PChN system ochrony zdrowia powinien oceniać nie tylko liczbę wykonanych świadczeń. Znaczenie mają także wybrane wskaźniki kliniczne, bezpieczeństwo terapii, doświadczenia pacjentów, dostęp do transplantacji i zdolność pacjenta do dalszej pracy lub nauki.

Wizyta ambasadora USA w ośrodku dializ zwróciła uwagę na międzynarodowy wymiar współpracy i wymiany doświadczeń. Dla polskiej nefrologii kluczowe pozostaje jednak pytanie: czy system ochrony zdrowia będzie potrafił odejść od finansowania pojedynczych procedur do modelu, który lepiej prowadzi pacjenta przez późne stadia przewlekłej choroby nerek.