Usunięcie jajowodów zmniejsza ryzyko raka jajnika o blisko 80 proc.

Operacja usunięcia jajowodów, wykonywana przy okazji rutynowych zabiegów ginekologicznych, może zmniejszyć ryzyko raka jajnika o prawie 80 proc. – wynika z badania opublikowanego w „JAMA Network Open”. Chodzi o tzw. oportunistyczną salpingektomię, rozwijaną od lat w Kanadzie. To jak dotąd najmocniejsze dowody, że profilaktyka raka jajnika może być skuteczna, bezpieczna i szeroko dostępna.

Rak jajnika pozostaje najgroźniejszym nowotworem ginekologicznym pod względem śmiertelności. W samej Kanadzie co roku diagnozuje się go u około 3100 kobiet, z czego około 2000 pacjentek umiera. Brak wiarygodnych badań przesiewowych sprawia, że choroba jest zwykle wykrywana w zaawansowanym stadium, gdy możliwości leczenia są ograniczone.

Oportunistyczna salpingektomia (OS) polega na usunięciu jajowodów podczas innych planowych operacji ginekologicznych, takich jak histerektomia lub podwiązanie jajowodów. Kluczowe jest to, że jajniki pozostają nienaruszone, dzięki czemu zachowana zostaje produkcja hormonów, a ryzyko wcześniejszej menopauzy nie wzrasta.

Metoda została opracowana przez naukowców z University of British Columbia, BC Cancer oraz Vancouver Coastal Health, po odkryciu, że większość najgroźniejszych nowotworów jajnika ma swój początek w jajowodach, a nie – jak wcześniej sądzono – w samych jajnikach. Kolumbia Brytyjska jako pierwsza na świecie wprowadziła OS do praktyki klinicznej w 2010 roku.

Nowe badanie przeprowadzone w ramach Ovarian Cancer Observatory objęło dane zdrowotne ponad 85 000 kobiet, które przeszły operacje ginekologiczne w Kolumbii Brytyjskiej w latach 2008–2020. Porównano częstość występowania surowiczego raka jajnika u kobiet po OS oraz u pacjentek, które miały podobne zabiegi, ale bez usunięcia jajowodów.

Wyniki są jednoznaczne. Kobiety, które przeszły oportunistyczną salpingektomię, miały o 78 proc. mniejsze ryzyko rozwoju surowiczego raka jajnika, czyli najczęstszego i najbardziej agresywnego podtypu tej choroby. Co więcej, w rzadkich przypadkach zachorowań po OS nowotwory miały mniej agresywny przebieg biologiczny.

Pokazuje ono, jak ta stosunkowo prosta zmiana w praktyce chirurgicznej może mieć głęboki i ratujący życie wpływ.

Wcześniejsze badania wykazały, że OS jest bezpieczna, nie obniża wieku wystąpienia menopauzy i jest opłacalna dla systemów ochrony zdrowia. Dzięki temu metoda zyskuje coraz szersze poparcie środowisk medycznych.

Obecnie w Kolumbii Brytyjskiej około 80 proc. histerektomii i procedur podwiązania jajowodów obejmuje już usunięcie jajowodów. Organizacje medyczne w 24 krajach na świecie rekomendują OS jako strategię profilaktyki raka jajnika. Zdaniem ekspertów jej globalne wdrożenie mogłoby zapobiec tysiącom zachorowań rocznie.

Kanada idzie o krok dalej. Kolumbia Brytyjska rozszerzyła stosowanie OS także na rutynowe operacje jamy brzusznej i miednicy, wykonywane przez chirurgów ogólnych i urologów. Projekt ten jest wspierany przez rząd prowincji oraz organizację Doctors of BC i może jeszcze bardziej zwiększyć skalę profilaktyki.