Układ lekowy. Latkowski oskarża. Naczelna Izba Aptekarska grozi sądem

Wartym 54 mld złotych polskich rynkiem aptecznym rządzą wielkie hurtownie leków wspierane przez samorząd aptekarski – tak wynika z oskarżycielskiego materiału Sylwestra Latkowskiego. Naczelna Izba Aptekarska odrzuca te zarzuty i zapowiada pozew sądowy wobec dziennikarza.

Sylwester Latkowski – dziennikarz śledczy, dokumentalista, który zasłynął kilkoma mocnymi artykułami i reportażami. Przedstawił m.in. prawdziwe oblicze działalności znanego sopockiego klubu Zatoka Sztuki.

Naczelna Izba Aptekarska – samorząd zawodowy, organizacja zawodu zaufania publicznego. Izbą kieruje Naczelna Rada Aptekarska, na czele której od 2004 roku stoi Marek Tomków.

„Apteka dla aptekarza” – potoczne określenie ustawy, która weszła w życie w 2017 roku. Jej celem było uporządkowanie rynku aptecznego. Wskazuje, że nowo powstające apteki mogą otwierać tylko farmaceuci lub spółki farmaceutów.

Prawo to powstało w odpowiedzi m.in. na masowe powstawanie nowych aptek, a jednocześnie miało zatrzymać koncentrację rynku przez sieci aptekarskie. Regulacja miała zapobiegać przejmowaniu aptek przez sieci.

Obecnie jeden podmiot może mieć do czterech aptek w całym kraju. Ustawa dotyczyła nowych zezwoleń, więc istnieją podmioty, które mają ich więcej. Każdą nową aptekę może prowadzić tylko farmaceuta lub farmaceuci w ramach spółek osobowych.

W 2023 r. ustawa została znowelizowana – zakazano m.in. przejęcia apteki przez osobę, która wchodzi w skład organów spółki posiadającej zezwolenie na prowadzenie hurtowni farmaceutycznej lub zajmującej się pośrednictwem w obrocie produktami leczniczymi.

Tyle trzeba wiedzieć, żeby zrozumieć, czego dotyczy najnowsza afera w świecie aptekarskim.

Opinie o zasadzie „apteka dla aptekarza” są podzielone. Jedni uważają, że to zbyt duże ograniczenie, inni mówią, że przepisy przynoszą pozytywne skutki.

W lutym tego roku Naczelna Izba Aptekarska przedstawiła raport, z którego wynika, że od 2017 r. wydano 630 nowych zezwoleń na prowadzenie apteki, a zamyka się ich dwa razy mniej niż przed wejściem w życie ustawy.

[news;1759906]

Trzeba też wiedzieć, że sprawa ma kilka znaczeń – po pierwsze finansowych. Na koniec 2024 roku wartość rynku aptecznego szacowana była na 54 mld zł, co oznacza wzrost o ponad 11 proc. rok do roku.

PEX PharmaSequence wylicza, że tylko we wrześniu tego roku wartość sprzedaży w polskich aptekach wyniosła blisko 5,4 mld zł – o 13,7 proc. więcej niż rok wcześniej. Z tej analizy wynika, że przeciętna placówka wygenerowała sprzedaż na poziomie 437,5 tys. zł (o 15,1 proc. więcej r/r).

Drugą kwestią jest dostęp do aptek. O ile w dużych miastach nie ma z tym większego problemu, to w małych miejscowościach i na wsiach często aptek po prostu nie ma.

Zgodnie z najnowszą analizą Instytutu Finansów Publicznych z października tego roku:

Raport wskazuje, że w Polsce działa 11 171 aptek ogólnodostępnych i 1 103 punkty apteczne (łącznie 12 274). Na 100 tys. ludności przypada 30 aptek – to mniej niż średnia w UE, gdzie wskaźnik wynosi 33,2.

Kilka miesięcy temu samorządowcy wystąpili do Ministerstwa Zdrowia o zmianę przepisów i wskazali (na podstawie danych Rządowego Rejestru Aptek i GUS), że nawet 2 miliony osób ma utrudniony dostęp do leków. Chodzi głównie o małe miejscowości – problem dotyczy ponad 400 gmin w Polsce, a ponad 100 nie posiada nawet punktów aptecznych.

W styczniu tego roku Najwyższa Izba Kontroli zaczęła badać rynek apteczny. We wrześniu wydała komunikat, w którym czytamy o licznych nieprawidłowościach w kwestii „działania organów państwa dla zapewnienia dostępności produktów leczniczych i legalności obrotu nimi”.

W odpowiedzi GIF zapewnił, że współpracuje z NIK i „nie zostały poczynione ustalenia wskazujące na istotne nieprawidłowości, które miałyby znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa lekowego państwa”.

GIF zaprzeczył także, jakoby doszło do jakichkolwiek niewłaściwych zachowań, a w sprawie zawiadomienia do prokuratury dotyczącego jednego z pracowników zapowiedział:

To pokazuje, że sprawa aptek i tego rynku w Polsce to gorący temat. Kolejne wątki dokłada Sylwester Latkowski.

Dziennikarz opublikował w sieci dwuczęściowy reportaż na temat aptek, rynku i NIA. Latkowski wprost mówi o „układzie lekowym w Polsce” i oskarża firmy produkujące oraz handlujące lekami o pełną dominację na rynku.

Tłumaczy, że o ile rynek aptek ma rynkowe ograniczenia, to sprzedaż hurtowa leków jest zdominowana przez trzy największe podmioty (70 proc. rynku), z których największy to Neuca – z 30-procentowym udziałem.

Na stronie firmy można przeczytać:

Firma podaje, że w 2024 r. zanotowała prawie 400 mln zł zysku EBITDA, a zysk netto przekroczył 170 mln zł.

To pokazuje, że mówimy o ogromnych pieniądzach. I właśnie to – jak podkreśla Latkowski – jest istotą problemu. Nie chodzi mu jednak tylko o hurtownie i apteki, ale także o działanie państwowych urzędów i samorządu aptekarskiego.

Mariusz Kisiel, prezes Związku Aptek Franczyzowych, w materiale mówi wprost, że aptekarze boją się o swoje interesy i możliwość prowadzenia aptek, które mogą być zamykane wskutek decyzji urzędników.

Twierdzi, że „niewygodni” aptekarze nie są dopuszczani do rynku lub są z niego eliminowani.

Podkreśla, że trzeba wesprzeć rynek detaliczny, aby mógł przeciwstawić się wielkim hurtowniom i np. negocjować lepsze ceny.

Rozmówcy Latkowskiego twierdzą, że pozycję wielkich hurtowni wspiera Naczelna Izba Aptekarska oraz jej prezes, Marek Tomków.

W materiale Latkowskiego pojawia się oskarżenie:

To miałoby wskazywać na konflikt interesów. Anonimowy rozmówca zarzuca Tomkowowi, że bardziej zajmuje się interesami hurtowni niż aptek i ich właścicieli.

W swoim materiale Sylwester Latkowski odwiedził siedzibę NIA, ale nie udało mu się z nikim porozmawiać.

Rzecznik Izby, Konrad Madejczyk, w rozmowie z nami tłumaczy, że treści materiału są nierzetelne, oparte na kłamstwach i pomówieniach formułowanych przez „osoby o zerowej wiarygodności i wątpliwej moralności”.

Rzecznik podkreśla, że to osoby, które od dawna próbują podważać zaufanie do samorządu aptekarskiego i które same „mają poważne problemy z wiarygodnością”.

Odpowiada też na pytania o rzekomą współpracę biznesową prezesa Tomkowa z firmą Neuca:

Madejczyk stanowczo sprzeciwia się również zarzutom, że samorząd aptekarski blokuje otwieranie nowych aptek. Takie stwierdzenia nazywa „elementami manipulacji medialnej”.

Zapowiada również: