"To zbyt daleko idące uprawnienia" – samorząd lekarski krytycznie o propozycji dla pielęgniarek zaawansowanej praktyki

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej poparło ideę rozszerzenia kompetencji doświadczonych pielęgniarek w podstawowej opiece zdrowotnej, ale skrytykowało część zapisów projektu przygotowanego przez Ministerstwo Zdrowia. Zdaniem lekarzy niektóre proponowane uprawnienia, jak ordynowanie leków psychotropowych, wystawianie zwolnień czy stwierdzanie zgonów, wykraczają poza rolę pielęgniarki. Samorząd lekarski apeluje o zachowanie zasad bezpieczeństwa pacjentów i jasne uregulowanie prawnych podstaw nowej funkcji.

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej (NRL) odniosło się do projektu opracowanego przez Zespół ds. określenia obszarów zaawansowanej praktyki pielęgniarek przy Ministerstwie Zdrowia. Dokument zakłada wprowadzenie nowego stanowiska – pielęgniarki zaawansowanej praktyki w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ). Funkcję tę mogłyby pełnić osoby z tytułem magistra pielęgniarstwa, specjalizacją z pielęgniarstwa rodzinnego oraz co najmniej siedmioletnim doświadczeniem zawodowym, z czego pięć lat w POZ. Dodatkowo przewidziano egzamin kwalifikacyjny potwierdzający kompetencje.

Samorząd lekarski nie sprzeciwia się samej idei. Jak zaznaczono w stanowisku, rozwiązanie to „może przyczynić się do poprawy dostępności, jakości i efektywności świadczeń zdrowotnych w podstawowej opiece zdrowotnej”, a także zapewnić lepszą opiekę pacjentom starszym i przewlekle chorym.

NRL zwraca jednak uwagę, że pojęcie „zaawansowanej praktyki” w ogóle nie występuje w obowiązujących przepisach. Ani ustawa o podstawowej opiece zdrowotnej, ani ustawa o działalności leczniczej nie definiują takiej roli. Lekarze apelują więc, by najpierw stworzyć ramy prawne, w których zawód pielęgniarki zaawansowanej praktyki mógłby funkcjonować – wraz z określeniem, kto i na jakich zasadach będzie nadawał uprawnienia do posługiwania się tym tytułem.

Najwięcej zastrzeżeń NRL wzbudziły konkretne propozycje z części dokumentu dotyczącej zadań zawodowych pielęgniarek zaawansowanej praktyki. Szczególnie pkt 3, który przewiduje możliwość ordynowania przez pielęgniarki leków zawierających substancje czynne, w tym środki odurzające z grupy III N i substancje psychotropowe z grupy IVP. „Propozycja ta jest zbyt daleko idąca, środki odurzające i substancje psychotropowe powinny być ordynowane przez lekarza” – zaznaczono w stanowisku.

Krytycznie oceniono także pkt 11, który przyznawałby pielęgniarkom prawo do stwierdzania zgonu i wystawiania karty zgonu. NRL przypomina, że czynność ta „jest domeną lekarzy”, a projekt ustawy o działalności leczniczej z 9 października 2025 r. przewiduje, że takie uprawnienia będą przyznane wyłącznie im.

Zastrzeżenia pojawiły się również wobec pkt 12, który dawałby pielęgniarkom możliwość wystawiania zwolnień lekarskich (L4) do 5 dni. Lekarze wskazują, że obecnie prawo to przysługuje wyłącznie lekarzom, dentystom, felczerom i starszym felczerom, zgodnie z ustawą o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa.

Prezydium pozytywnie oceniło natomiast te zapisy, które dotyczą współpracy między pielęgniarkami a lekarzami w ramach zespołów POZ. W punktach 6, 7 i 9 dokumentu zaproponowano, by pielęgniarki mogły diagnozować wybrane stany chorobowe, monitorować leczenie i kierować pacjentów na leczenie specjalistyczne – jednak pod nadzorem lub we współpracy z lekarzem.

Zdaniem NRL takie rozwiązanie może realnie poprawić funkcjonowanie podstawowej opieki zdrowotnej, odciążyć lekarzy i zwiększyć dostępność świadczeń, zwłaszcza dla pacjentów z chorobami przewlekłymi i seniorów.

NRL odniosła się również do załącznika, w którym określono zakres badań, jakie mogłaby zlecać pielęgniarka zaawansowanej praktyki. Samorząd uważa, że zlecanie badań laboratoryjnych i obrazowych powinno dotyczyć jedynie pacjentów z już rozpoznanymi chorobami przewlekłymi, a nie pacjentów pierwszorazowych.

Ponadto negatywnie oceniono pomysł, by pielęgniarki mogły wystawiać zlecenia na badania tomografii komputerowej (TK) i endoskopię, które – zdaniem lekarzy – powinny pozostać w gestii lekarza.

W swoim stanowisku Naczelna Rada Lekarska podkreśla, że wspiera rozwój kompetencji pielęgniarek, ale domaga się jasno określonych granic. Z jednej strony widzi w tym szansę na odciążenie systemu i lepszą opiekę nad pacjentami, z drugiej – ostrzega przed nadmiernym przesuwaniem kompetencji lekarskich na inne zawody medyczne.

Zaawansowana praktyka w podstawowej opiece zdrowotnej – jak wskazuje samorząd – może być wartościowym rozwiązaniem, ale wymaga solidnych podstaw prawnych i rozsądnego określenia zakresu obowiązków.