To nie mit – kawa może zmniejszać ryzyko demencji. Ale tylko jeden jej rodzaj działa

Kawa z kofeiną a ryzyko demencji – to temat najnowszego, dużego badania kohortowego obejmującego 131 821 osób obserwowanych nawet przez 43 lata. Naukowcy analizowali zależność między spożyciem kawy, herbaty a funkcjami poznawczymi oraz częstością występowania demencji. Wyniki pokazują, że umiarkowane spożycie napojów zawierających kofeinę może wiązać się z niższym ryzykiem demencji i lepszymi wynikami poznawczymi.

Badanie objęło 131 821 uczestników z dwóch znanych amerykańskich kohort: Nurses’ Health Study (NHS) oraz Health Professionals Follow-up Study (HPFS). Obserwacja trwała maksymalnie 43 lata, a mediana wyniosła 36,8 lat. W tym czasie odnotowano 11 033 przypadki demencji.

Po uwzględnieniu czynników zakłócających naukowcy wykazali, że wyższe spożycie kawy z kofeiną było istotnie związane z niższym ryzykiem demencji. W porównaniu najwyższego i najniższego kwartyla spożycia odnotowano 141 vs 330 przypadków na 100 000 osobolat, a współczynnik ryzyka wyniósł 0,82 (95% CI, 0,76–0,89).

Autorzy podkreślili: „Wyższe spożycie kawy z kofeiną było istotnie związane z niższym ryzykiem demencji.”

Analizowano również funkcje poznawcze, zarówno subiektywne, jak i obiektywne. Subiektywne pogorszenie funkcji poznawczych (skala 0–7, przypadki ≥3) występowało rzadziej u osób pijących więcej kawy z kofeiną – 7,8% vs 9,5%, współczynnik rozpowszechnienia 0,85 (95% CI, 0,78–0,93).

W kohorcie NHS przeprowadzono także telefoniczne testy neuropsychologiczne, w tym TICS (Telephone Interview for Cognitive Status). Osoby z najwyższego kwartyla spożycia kawy miały wyższy średni wynik TICS (różnica 0,11 punktu; 95% CI, 0,01–0,21).

Związek z globalnym poznaniem był słabszy i nie osiągnął istotności statystycznej (P = 0,06).

W badaniu wyraźnie rozróżniono kawę z kofeiną i kawę bezkofeinową, czego często brakowało w poprzednich analizach.

Wyniki pokazują, że spożycie kawy bezkofeinowej nie było istotnie związane z ryzykiem demencji ani z poprawą funkcji poznawczych. To sugeruje, że kluczową rolę może odgrywać właśnie kofeina.

Podobne, korzystne zależności zaobserwowano w przypadku spożycia herbaty. Analiza dawka–odpowiedź wykazała nieliniowe odwrotne powiązania między spożyciem herbaty a ryzykiem demencji oraz subiektywnym pogorszeniem funkcji poznawczych.

Najsilniejsze efekty obserwowano przy umiarkowanym spożyciu:

około 2–3 filiżanek kawy z kofeiną dziennie,

około 1–2 filiżanek herbaty dziennie.

Autorzy podsumowali: „Większe spożycie kawy i herbaty zawierającej kofeinę wiązało się z niższym ryzykiem demencji i nieco lepszymi funkcjami poznawczymi, przy czym związek ten był najwyraźniejszy przy umiarkowanym spożyciu.”

W analizie uczestniczyły osoby bez nowotworu, choroby Parkinsona i demencji na początku badania.

NHS (n = 86 606 kobiet, lata 1980–2023)

HPFS (n = 45 215 mężczyzn, lata 1986–2023)

Średni wiek na starcie wynosił 46,2 lata w NHS i 53,8 lat w HPFS. Spożycie kawy i herbaty oceniano co 2–4 lata przy użyciu zweryfikowanych kwestionariuszy.

To jedno z największych i najdłuższych badań analizujących spożycie kawy a ryzyko demencji. Dane sugerują, że umiarkowane spożycie kawy z kofeiną i herbaty może wiązać się z niższym ryzykiem demencji oraz lepszymi funkcjami poznawczymi.

Jednocześnie wyniki nie potwierdzają ochronnego efektu kawy bezkofeinowej. Badanie ma charakter obserwacyjny, więc nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego, ale dostarcza silnych argumentów do dalszych analiz nad wpływem kofeiny na zdrowie mózgu.