Szczury w miastach to nie tylko kłopot sanitarny. Mogą przenosić śmiertelne infekcje

Szczury to niepozorni, ale bardzo niebezpieczni sąsiedzi. Ich obecność może prowadzić do poważnych chorób – od historycznie znanej dżumy po współczesne infekcje, takie jak leptospiroza czy hantawirus. Niektóre z nich mogą skończyć się śmiercią, jeśli nie zostaną szybko rozpoznane i leczone.

Szczury od wieków towarzyszą ludziom, żyjąc blisko naszych domów i korzystając z resztek jedzenia. Choć wyglądają niegroźnie, w rzeczywistości są nosicielami wielu groźnych chorób. Jedną z najpoważniejszych była dżuma – tzw. „czarna śmierć” – która w średniowieczu zabiła dziesiątki milionów ludzi w Europie. Epidemia z lat 1348–1352 spowodowała śmierć około 50 milionów osób, a w niektórych miejscach zmarło nawet 80% mieszkańców.

Jak tłumaczą eksperci, pchły żyjące na szczurach przenosiły bakterię wywołującą dżumę z gryzoni na ludzi. Polska w tamtym czasie została oszczędzona w większym stopniu niż Zachód, co przypisuje się działaniom Kazimierza Wielkiego – kazał on zamknąć granice i wprowadził kwarantannę wewnętrzną. To właśnie z tego okresu pochodzi określenie "kwarantanna" – z włoskiego "quarantena", czyli czterdzieści dni izolacji.

Dzięki antybiotykom i lepszej higienie dżuma dziś występuje rzadko, głównie w Azji i Afryce, a liczba zachorowań nie przekracza kilkuset rocznie. Jednak szczury wciąż są zagrożeniem – mogą przenosić wiele innych chorób, które bywają trudne do rozpoznania i groźne dla zdrowia.

Wśród chorób przenoszonych przez szczury są m.in.: tyfus plamisty, leptospiroza, histoplazmoza, tularemia, hantawirusy, wścieklizna, dur brzuszny, borelioza i tzw. szczurza gorączka. Do zakażenia może dojść przez ugryzienie, kontakt z moczem, śliną lub odchodami szczura, a także przez wdychanie kurzu zanieczyszczonego ich wydalinami.

• Tyfus plamisty, wywoływany przez riketsje, objawia się gorączką, bólami głowy, mięśni i wysypką. Pojawiają się także dreszcze, nudności, kaszel i czasem zaburzenia świadomości.
• Hantawirusy mogą prowadzić do ciężkich chorób nerek i płuc. Początkowe objawy przypominają grypę, ale u niektórych pacjentów dochodzi do ostrych zaburzeń funkcji nerek, jaskry czy konieczności dializ.
• Wścieklizna przenoszona przez ślinę szczura jest niemal zawsze śmiertelna, jeśli nie poda się szczepionki przed pojawieniem się objawów.
• Tularemia może rozwinąć się nawet po kontakcie z kurzem zawierającym kilka komórek bakterii. Objawy to wysoka gorączka, bóle mięśni i stawów, a czasem także owrzodzenia skóry.
• Borelioza to choroba wywoływana przez bakterie Borrelia burgdorferi – szczury mogą być nosicielami zakażonych kleszczy.
• Histoplazmoza to infekcja grzybicza układu oddechowego. U zdrowych osób zwykle przebiega łagodnie, ale u osób z obniżoną odpornością może być poważna.
• Szczurza gorączka objawia się gorączką, bólami stawów i wysypką, a w ciężkich przypadkach może prowadzić do zapalenia wsierdzia, płuc, mięśnia sercowego czy mózgu. Śmiertelność sięga nawet 10%.
• Leptospiroza, czyli choroba Weila, to zakażenie wywołane przez bakterie obecne w szczurzym moczu. Powoduje wysoką gorączkę, światłowstręt, bóle mięśni i może prowadzić do uszkodzenia nerek, wątroby czy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Gryzonie te świetnie odnajdują się w miejskich warunkach – kanalizacji, piwnicach, podwórkach czy w miejscach składowania odpadów. Klęski żywiołowe, wojny i chaos organizacyjny sprzyjają ich rozmnażaniu. Szczególnie przyciągają je łatwo dostępne resztki jedzenia i woda.

Aby ograniczyć ryzyko kontaktu z tymi niebezpiecznymi gryzoniami, warto:

• przechowywać żywność w szczelnych pojemnikach,

• nie zostawiać jedzenia ani wody na wierzchu,

• utrzymywać czystość w kuchni, garażu, piwnicy i na podwórku,

• regularnie sprzątać i dezynfekować zagrożone miejsca.

  Reklama

W razie ugryzienia lub podejrzenia kontaktu z zakażonym szczurem należy natychmiast zgłosić się do lekarza.

Na dużą skalę stosuje się trutki i pułapki, ale niektóre środki, jak fosforek glinu lub magnezu, są wyjątkowo niebezpieczne – w kontakcie z wilgocią wydzielają toksyczny fosforowodór (PH₃). Ich stosowanie wymaga ostrożności i wiedzy.