Szczepionka przeciwko wirusowi HIV. Skutki uboczne utrudniają rozwój nowej technologii

Jedna z najbardziej oczekiwanych szczepionek natrafiła na niewielką, choć poważną w konsekwencjach przeszkodę. W badaniach na szczepionkę przeciwko wirusowi HIV naukowcy mierzą się z działaniami niepożądanymi u bardzo wysokiego setka biorców.

Poszukiwania szczepionki przeciwko wirusowi HIV od popularyzacji powszechnie już stosowanej technologii w szczepionkach COVID-19 - szczepień mRNA - nabierają tempa i naukowcy chwalą się już pierwszymi sukcesami. Jednak do komercjalizacji szczepień, badacze muszą rozwiązać istotny problem. Choć przeszkoda może wydawać się niewielka, to niesie ona poważne konsekwencje w opóźnieniu większych badań niezbędnych do wykazania, że eksperymentalne szczepienia działają.

W małych testach bezpieczeństwa i odporności innowacyjnej strategii szczepień, która opiera się na serii zastrzyków informacyjnego RNA (mRNA), u niezwykle wysokiego odsetka biorców wystąpiły wysypki, pręgi lub inne podrażnienia skóry.

 Złożona strategia szczepień obejmuje wstrzyknięcia w ciągu kilku miesięcy różnych mRNA, kodujących różne fragmenty białka powierzchniowego wirusa HIV lub całą cząsteczkę. Celem jest stopniowe pobudzenie limfocytów B układu odpornościowego do wytwarzania tak zwanych przeciwciał szeroko neutralizujących (bnAb), zdolnych do powstrzymania wielu różnych wariantów wirusa AIDS .

Osoby zakażone wirusem HIV w rzadkich przypadkach ostatecznie wytwarzają bnAbs. Do tej pory nie udało się zrobić tego żadnej szczepionce, aż do rozwoju i popularyzacji technologii mRNA. Różne wersje tej szczepionki przeciwko wirusowi HIV przeszły już trzy badania I fazy, ale łącznie wzięło w nich udział mniej niż 200 uczestników. Biorcy odpowiedzieli imponującymi przeciwciałami, które zmierzały w kierunku bnAbs, dając nadzieje skuteczności popularnej szczepionki. U 97% z 36 osób, które otrzymały szczepionkę, rozwinęły się mutacje genu przeciwciał przeciwko komórkom B niezbędne do osiągnięcia postępu w kierunku szerokiej neutralizacji wirusa.

Strategia szczepień wykorzystuje fakt, że limfocyty B zaczynają jako komórki linii zarodkowej, a następnie podczas infekcji przechodzą serię mutacji, które w efekcie udoskonalają zdolność wytwarzanych przez nie przeciwciał do wiązania się z określonymi częściami wirusów i „neutralizowania” ich zdolność do infekowania komórek.

Jednak w badaniu klinicznym przeprowadzonym na małą skalę istotnym problemem okazały się problemy skórne – w tym pokrzywka, świąd i dermatografizm (pręgi po zadrapaniu), które występowały na zauważalnie wysokim poziomie we wszystkich badaniach. W jednym z badań problem dotykał nawet 11 z 60 osób w nadzorze klinicznym.

Eksperymentalne szczepionki przeciwko wirusowi HIV dostarczają stosunkowo dużą dawkę mRNA, co zdaniem naukowców może wyjaśnić problemy skórne. Oryginalna szczepionka mRNA przeciwko COVID-19 firmy zawierała tę samą dawkę i również została powiązana z problemami skórnymi, choć ze znacznie mniejszą częstotliwością (od 1% do 3%).

Większość tych problemów skórnych szybko ustąpiła i nie były na tyle poważne, aby przerwać jakiekolwiek badania, ale badacze nie chcą ich minimalizować. Ale jak komentują specjaliści zaangażowani w badania kliniczne, w czasach, gdy panuje duża niechęć do szczepień, niezwykle ważne jest, aby nie lekceważyć pokrzywki jako nieistotnego efektu ubocznego.