Sejmowy Zespół ds. Prewencji Suicydalnej: jak zatrzymać kryzys samotności wśród seniorów?

Zespół ds. prewencji suicydalnej poświęcił wczorajsze posiedzenie sytuacji seniorów. Ze wstępnych danych Komendy Głównej Policji wynika, że w 2025 r. liczba prób samobójczych i zgonów była niższa niż w 2024 r. Jednocześnie osoby 60+ odpowiadają za ok. 32 proc. wszystkich prób, a ich udział w zgonach pozostaje wysoki szacunkowo na poziomie 52-60 proc. Warunkiem skuteczności prewencji jest ściślejsza integracja działań lokalnych i centralnych.

Podczas otwarcia posiedzenia insp. Robert Kumor, dyrektor Biura Prewencji KGP, zastrzegł, że roczne statystyki zostaną zamknięte z końcem stycznia. Ze wstępnych podsumowań wynika jednak, że liczba usiłowań samobójczych w 2025 r. była niższa niż w 2024 r. poniżej 15 tys., a zgonów w wyniku zamachów samobójczych poniżej 5 tys. W grupie 60+ widać podobny spadek, ale udział zgonów jest wyższy niż w młodszych grupach wiekowych, co wskazuje na większą determinację i mniejszą widoczność kryzysu przed próbą samobójczą.

Wystąpienie Danuty Sowińskiej, suicydolożki, doktorantki Uniwersytetu Gdańskiego i prezeski Fundacji DiversityPL, miało na celu przedstawienie gotowego do wdrożenia modelu, niewymagającego zmian ustawowych i opartego na współpracy jednostek samorządu terytorialnego (JST), organizacji pozarządowych (NGO) i podstawowej opieki zdrowotnej (POZ).

Pierwszy filar zakłada wpisanie wolontariatu sąsiedzkiego do lokalnych strategii polityki senioralnej i zdrowia psychicznego. Chodzi o stały, imienny kontakt z osobami starszymi, zwłaszcza tzw. więźniami czwartego piętra, systematyczne monitorowanie ich dobrostanu oraz prostą ścieżkę zgłaszania niepokojących sygnałów.

Drugi filar to edukacja i informacja kierowana do osób 50+. Proponowane są wkładki do korespondencji urzędowej (np. decyzji podatkowych) z mapą lokalnych klubów seniora, Uniwersytetów Trzeciego Wieku (UTW), punktów wsparcia zdrowia psychicznego oraz kontaktów do służb.

Trzeci filar przewiduje szkolenia z programu WHO mhGAP dla lekarzy POZ. Algorytmy wczesnego wykrywania depresji, zaburzeń lękowych i ryzyka samobójczego oraz jasne kryteria kierowania do psychiatry lub psychologa mają zintegrować opiekę nad zdrowiem psychicznym z podstawową opieką zdrowotną i są możliwe do wdrożenia bez zmian prawa.

Czwarty filar zakłada tworzenie krótkoterminowych punktów interwencyjnych w bibliotekach, domach kultury i klubach seniora. To miejsca pierwszego kontaktu, obniżające próg wejścia do rozmowy, oferujące szybkie wsparcie psychologiczne i kierowanie do dalszej pomocy. Najczęstszym problemem nie jest rozpoznana choroba, lecz poczucie bycia niepotrzebnym, lokalne punkty mogą temu przeciwdziałać.

Piąty filar obejmuje wsparcie po stracie współmałżonka lub bliskiej osoby. Proponowane są dyżury i grupy wsparcia w miejscach, gdzie seniorzy już bywają.

Szósty filar to szkolenia antyageistyczne oraz z empatycznej komunikacji dla pracowników ochrony zdrowia, pomocy społecznej i służb mundurowych. Zmiana jakości kontaktu instytucjonalnego zwiększa gotowość seniorów do proszenia o pomoc i ułatwia wychwytywanie sygnałów kryzysu.

Marta Nogat, naczelnik w Departamencie Polityki Senioralnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (KPRM), przedstawiła założenia rządowego programu ASY na lata 2026 - 2030. Wśród pięciu priorytetów ważne dla prewencji są m.in. edukacja i aktywność społeczna, partycypacja i przeciwdziałanie osamotnieniu oraz rozwój dziennych form wsparcia, także w obszarze chorób otępiennych. 

Wskazano orientacyjne budżety: 

• Priorytet 2 (edukacja, UTW, wolontariat) - 75 mln zł, czyli 15 mln rocznie; 
• Priorytet 3 (partycypacja, wsparcie osób osamotnionych) - 50 mln zł, czyli 10 mln rocznie; 
• Priorytet 5 (dzienne formy wsparcia, działania wobec chorób otępiennych) - 410 mln zł łącznie. 

Program jest procedowany w KPRM, a konkursy mają być kierowane do JST i organizacji pozarządowych.

Zespół uzgodnił kierunek działań łączący niskokosztowe interwencje lokalne: wolontariat sąsiedzki, punkty wsparcia, szkolenia mhGAP i informację 50+, z centralnym finansowaniem aktywizacji i usług dziennych w ramach programu ASY.

Priorytetem pozostaje dotarcie do niewidocznych dla systemu samotnych seniorów, wzmocnienie informacji lokalnych i trwała współpraca na linii Policja - POZ - MOPS - JST.

Jeśli jesteś w kryzysie lub martwisz się o kogoś bliskiego, skorzystaj z pomocy:

• 116 123 - Kryzysowy Telefon Zaufania
• 22 635 09 54 - Telefon zaufania dla osób starszych
• 800 70 22 22 - Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym
• 800 120 002 - Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie
• numer alarmowy 112 - w sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia

Skontaktuj się z psychologiem, lekarzem, fundacją lub zaufaną osobą.