Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży a uzależnienie od nowych technologii. Sejmowa debata o skali zagrożeń

Podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej do spraw zdrowia psychicznego przedstawiciele czterech resortów – zdrowia, edukacji, cyfryzacji oraz spraw wewnętrznych i administracji – zaprezentowali informacje dotyczące problemów zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży związanych z uzależnieniem od nowych technologii cyfrowych. W centrum debaty znalazły się algorytmy, media społecznościowe, nadmierna ekspozycja na ekrany oraz systemowe możliwości przeciwdziałania narastającemu kryzysowi.

W imieniu Ministerstwa Zdrowia głos zabrał Jakub Sękowski zastępca dyrektora Departamentu Zdrowia Publicznego. Jak podkreślił, skala zjawiska przestaje być marginalna.

Jak wskazał, niemal co ósmy nastolatek w Polsce spełnia kryteria problematycznego używania internetu, a kolejne kilkanaście procent częściowo spełnia medyczne kryteria diagnozy. Jedna trzecia uczniów szkół podstawowych znajduje się w grupie ryzyka nadmiernego korzystania z nowych technologii, a u około siedmiu procent obserwowane są już objawy psychologiczne związane z uzależnieniem.

Sękowski zwrócił uwagę, że szczególnie narażoną grupą są młode dziewczęta w szkołach ponadpodstawowych, u których częstotliwość i intensywność korzystania z mediów społecznościowych przekłada się na wyraźnie wyższe wskaźniki problemów psychicznych.

Przedstawiciel resortu zdrowia podkreślił, że konsekwencje nadmiernego korzystania z internetu obejmują wzrost objawów depresyjnych i lękowych, zaburzenia snu, pogorszenie koncentracji oraz problemy w nauce.

Jak zaznaczył, to właśnie obniżone wyniki szkolne bywają pierwszym sygnałem ostrzegawczym, choć rzadko są łączone z rzeczywistą przyczyną – nadmierną aktywnością online. Wiele objawów psychicznych pozostaje niezauważonych, dopóki nie przełożą się na funkcjonowanie szkolne.

Sękowski zwrócił również uwagę na aspekt relacyjny. Czas spędzony w sieci odbywa się kosztem relacji rówieśniczych i rodzinnych, a wzorce korzystania z technologii są często powielane przez dzieci na podstawie zachowań dorosłych.

W trakcie posiedzenia podkreślono, że problem zaczyna się coraz wcześniej. Telefon w ręku dziecka nie jest już cechą nastolatka – urządzenia ekranowe towarzyszą dzieciom od najmłodszych lat, często jako narzędzie „zajęcia” lub uspokojenia.

Jak wskazywał przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia, obecnie obserwujemy skutki ekspozycji sprzed kilku–kilkunastu lat, natomiast pełne konsekwencje obecnej skali zjawiska dopiero przed nami. W jego ocenie należy spodziewać się dalszego nasilenia problemu.

Kuba Sękowski podkreślił, że system ochrony zdrowia może reagować, lepiej diagnozować i zapewniać wsparcie, jednak nie jest w stanie samodzielnie wyeliminować źródeł zjawiska.

W tym kontekście wskazał na konieczność wzmacniania kompetencji medialnych i krytycznego myślenia – tzw. media literacy – jako elementu profilaktyki. Problemem są bowiem nie tylko godziny spędzane online, lecz także treści, z którymi młodzi ludzie mają kontakt, w tym materiały promujące zaburzenia odżywiania czy zachowania autodestrukcyjne.

Stanowisko Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom przedstawił Artur Malczewski, zastępca dyrektora instytucji. Podkreślił on, że uzależnienia behawioralne – w tym nadużywanie internetu i mediów społecznościowych – stanowią dziś istotny obszar działań centrum.

Malczewski przypomniał, że już 15 lat temu, wraz z utworzeniem Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, rozpoczęto budowę systemu profilaktyki opartego na dowodach naukowych. Efektem jest baza 30 rekomendowanych programów profilaktycznych, posiadających akceptację Ministra Zdrowia i Ministra Edukacji.

Wśród nich znajduje się m.in. program „Wspólne Kroki w Cyberświecie”, koncentrujący się na bezpiecznym korzystaniu z internetu oraz wzmacnianiu kompetencji dzieci i rodziców.

Jak podkreślono, od 2022 roku samorządy mogą przeznaczać środki z gminnych programów profilaktycznych także na uzależnienia behawioralne, a ponad tysiąc gmin wdraża przynajmniej jeden rekomendowany program.

W imieniu Ministerstwa Edukacji Narodowej wystąpiła Paulina Piechna-Więckiewicz, podsekretarz stanu. Wskazała, że profilaktyka zdrowia psychicznego, bezpieczeństwo w sieci oraz promowanie higieny cyfrowej zostały wpisane do kierunków polityki oświatowej państwa.

Podkreśliła, że dokumentem systemowym jest przyjęta 12 września 2024 r. polityka cyfrowej transformacji edukacji, obejmująca m.in. edukację medialną, cyberbezpieczeństwo oraz opracowanie ram kompetencji uczniów w zakresie bezpiecznego korzystania z technologii.

Resort realizuje program szkoleń dla 100 tys. nauczycieli w zakresie kompetencji cyfrowych, a nowe podstawy programowe – wdrażane etapowo od przedszkoli po szkoły ponadpodstawowe – obejmują edukację medialną i elementy profilaktyki zdrowia psychicznego.

Paulina Piechna-Więckiewicz zwróciła uwagę, że problem nie ogranicza się do psychiki. Nadmierna ekspozycja na ekrany wpływa także na wzrok – rośnie skala krótkowzroczności wśród dzieci – oraz na rozwój neurologiczny.

Wskazała również na niepokojące zjawisko coraz wcześniejszej ekspozycji na urządzenia ekranowe, obejmującej nawet niemowlęta. W ocenie resortu szkoły powinny opóźniać moment kontaktu z ekranem i minimalizować jego wykorzystanie do niezbędnego minimum, adekwatnego do wieku i etapu rozwoju dziecka.

Przedstawicielka MEN podkreśliła, że kluczowe znaczenie ma świadomość rodziców. Dzieci socjalizują się przede wszystkim w domu, a wzorce korzystania z technologii są przez nie powielane.

Resort prowadzi działania informacyjne skierowane do rodziców, obejmujące zagrożenia zdrowotne, przestępstwa w sieci oraz kwestie weryfikacji wieku użytkowników. Współpraca z Policją i instytucjami zajmującymi się cyberprzestępczością ma wzmacniać bezpieczeństwo dzieci zarówno w szkołach, jak i poza nimi.

W imieniu Ministerstwa Cyfryzacji głos zabrała Marzena Sawicka, dyrektor Departamentu Telekomunikacji. Jak podkreśliła, problematyczne korzystanie z internetu ma kilka wymiarów – czasowy, treściowy oraz algorytmiczny.

Z badań „Internet Dzieci i Nastolatki 3.0” wynika, że młodzi ludzie spędzają w sieci średnio 4,5–5 godzin dziennie. Najintensywniejsze korzystanie przypada na godziny poranne – zanim rodzice wyjdą do pracy – oraz popołudniowe, między 16.00 a 18.00. Co istotne, w czasie lekcji aktywność ta jest ograniczona, co – jak zaznaczono – pokazuje, że szkoła potrafi wprowadzać skuteczne regulacje.

Kluczowym problemem pozostają jednak media społecznościowe i mechanizmy algorytmiczne. Sawicka zwróciła uwagę na zjawisko „króliczej nory” – użytkownik otrzymuje coraz bardziej sprofilowane treści, co sprzyja dezinformacji i radykalizacji przekonań. Uzależniający mechanizm krótkich filmów i tzw. „uderzeń dopaminowych” dotyczy nie tylko dzieci, ale wszystkich użytkowników.

W tym kontekście przywołano działania Komisji Europejskiej w ramach Digital Services Act, obejmujące postępowania wobec największych platform, w tym TikToka i X (dawniej Twittera), w zakresie ochrony użytkowników przed uzależniającymi algorytmami.

Przedstawicielka resortu cyfryzacji przytoczyła głosy samych młodych użytkowników. Do ministerstwa piszą nawet trzynastolatkowie, którzy deklarują, że czują się w sieci zagrożeni, ale jednocześnie nie chcą całkowitego odcięcia od internetu.

Jak podkreśliła Marzena Sawicka, wyzwaniem państwa nie jest zakaz, lecz stworzenie bezpiecznego środowiska cyfrowego, bo cyfryzacja przenika dziś edukację, pracę i codzienne funkcjonowanie.

Jednym z najważniejszych zapowiedzianych działań jest projekt ustawy ograniczającej dostęp małoletnich do treści pornograficznych. Ministerstwo Cyfryzacji zakończyło drugie konsultacje projektu i planuje skierować go pod obrady rządu.

Założenie jest jednoznaczne: platformy oferujące treści pornograficzne będą musiały stosować skuteczne mechanizmy weryfikacji wieku. Powstać ma rejestr stron naruszających przepisy, a dostawcy internetu będą zobowiązani do ich blokowania – analogicznie do rejestru stron hazardowych.

Jak wskazano podczas posiedzenia, pierwszy kontakt z pornografią następuje dziś średnio około 11. roku życia, a zdarzają się przypadki już u dziewięciolatków. Skala zjawiska przekłada się na wczesne uzależnienia i zaburzenia rozwoju psychoseksualnego.

Ewa Domańska z NASK zwróciła uwagę na kluczową rolę rodziców w systemie profilaktyki uzależnień cyfrowych. Jak podkreśliła, kilka lat temu na spotkania dotyczące uzależnień od gier przychodziło nawet 150–200 rodziców. Dziś frekwencja jest znacznie niższa.

Zmienił się również charakter zagrożeń – ciężar przesunął się z gier online na media społecznościowe. Jednocześnie rodzice często nie nadążają za rozwojem technologii, co utrudnia im skuteczne reagowanie.

Domańska podkreśliła, że brak reakcji nie wynika ze złej woli, lecz z braku świadomości i czasu. Dlatego działania edukacyjne powinny obejmować nie tylko dzieci, ale również dorosłych i – jak zaznaczono – nawet dziadków, którzy nieświadomie kupują dzieciom gry nieadekwatne do wieku.

W imieniu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpił Robert Wojtasik, zastępca komendanta Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC). Podkreślił, że działania prowadzone są równolegle w obszarze profilaktyki i zwalczania przestępczości.

Z kolei CBZC w 2025 roku przeprowadziło – w ramach dwóch akcji – 3 300 przeszukań, zatrzymało blisko 200 osób, zabezpieczyło ponad 3 400 urządzeń i ponad milion plików zawierających materiały związane z seksualnym wykorzystywaniem małoletnich. W 2,6 tys. przypadków reagowano także na sygnały dotyczące prób samobójczych zgłaszanych w internecie – 838 osób trafiło do szpitali.

Aneta Sudał z MSWiA przypomniała, że przeciwdziałanie cyberzagrożeniom wpisano do rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem Bezpieczniej”. W 2025 roku dofinansowano 22 lokalne projekty dotyczące m.in. cyberprzemocy, uzależnień od internetu i edukacji cyfrowej.

Program zakłada wsparcie oddolnych inicjatyw gmin i organizacji pozarządowych, które najlepiej znają lokalne potrzeby.

Podczas posiedzenia poseł Janusz Cieszyński zapytał o realny stopień wdrożenia lekcji dotyczących higieny cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci w szkołach.

W odpowiedzi Paulina Piechna-Więckiewicz zapowiedziała przedstawienie szczegółowych danych na piśmie oraz podkreśliła, że pełna ewaluacja przedmiotu edukacja zdrowotna będzie możliwa po zakończeniu roku szkolnego. Zwróciła uwagę na prowadzone studia podyplomowe i system kaskadowych szkoleń nauczycieli.

Druga część sejmowej debaty pokazała, że uzależnienie od nowych technologii cyfrowych to problem wielowymiarowy – od algorytmów i patotreści, przez pornografię i cyberprzemoc, po próby samobójcze sygnalizowane w sieci.

Resort cyfryzacji zapowiada regulacje prawne, Policja – intensywne działania operacyjne i profilaktyczne, MSWiA – wsparcie samorządów, a NASK – wzmocnienie edukacji rodziców.

Jednocześnie wybrzmiał wyraźny przekaz: młodzi ludzie nie oczekują odcięcia od internetu, lecz bezpiecznego internetu. A jego zapewnienie wymaga nie tylko ustaw i blokad, ale także świadomych, zaangażowanych dorosłych.