Wyrok ws. Pszczyny. Rzecznik NIL: „Potrzebny system analizy błędów medycznych, nie tylko więzienie dla lekarzy”

Wyrok bezwzględnego więzienia dla trzech lekarzy w sprawie śmierci ciężarnej pacjentki w Pszczynie wywołał poruszenie w całym środowisku medycznym. Rzecznik Naczelnej Izby Lekarskiej Jakub Kosikowski przekonuje, że zamiast skupiać się wyłącznie na karach, państwo powinno stworzyć system analizy błędów medycznych na wzór lotnictwa – tak, by realnie zapobiegać podobnym tragediom w przyszłości.

Sąd Okręgowy w Katowicach orzekł wobec trzech lekarzy kary od roku do półtora roku bezwzględnego pozbawienia wolności oraz kilkuletnie zakazy wykonywania zawodu. Sprawa dotyczy śmierci ciężarnej pacjentki w 2021 roku w szpitalu w Pszczynie. Wyrok ws. Pszczyny stał się jednym z najgłośniejszych orzeczeń dotyczących odpowiedzialności karnej lekarzy w Polsce.

Do sprawy odniósł się rzecznik Naczelnej Izby Lekarskiej Jakub Kosikowski. W rozmowie z PAP nie krył, że dla środowiska medycznego jest to moment szczególnie trudny.

Mamy więc dwa dramaty: nieodwracalną stratę rodziny pacjentki oraz konsekwencje karne wobec lekarzy, którzy – jak podkreśla rzecznik NIL – nie działali z zamiarem wyrządzenia szkody.

Kosikowski wyraźnie zaznaczył ograniczenia własnej oceny:

W opinii rzecznika NIL publiczna debata po wyroku ws. Pszczyny koncentruje się niemal wyłącznie na wymiarze kary. Tymczasem – jak przekonuje – kluczowe powinno być stworzenie systemu analizy błędów medycznych, który pozwoli ograniczyć ryzyko podobnych zdarzeń w przyszłości.

Wszyscy rozmawiamy o tym, na ile lat skazano lekarzy. Tymczasem powinniśmy rozmawiać na temat tego, co zrobić, żeby nigdy więcej taka sytuacja się nie powtórzyła – zaznaczył.

Proponowane rozwiązanie odwołuje się do modelu znanego z lotnictwa, gdzie każdy incydent jest szczegółowo badany nie po to, by wskazać winnego, lecz by wyciągnąć wnioski systemowe. Jak wyjaśnił Kosikowski:

Z perspektywy popularnonaukowej oznacza to przejście od modelu represyjnego do modelu uczącego się systemu ochrony zdrowia, w którym błędy medyczne są analizowane w kontekście organizacyjnym, proceduralnym i komunikacyjnym, a nie wyłącznie w kategoriach indywidualnej winy.

Rzecznik NIL zwrócił uwagę, że groźba bezwzględnego pozbawienia wolności wpływa bezpośrednio na praktykę kliniczną. Odpowiedzialność karna lekarzy – w jego ocenie – prowadzi do zjawiska określanego jako defensywna medycyna.

Defensywna medycyna oznacza podejmowanie decyzji nie tyle w oparciu o najlepszą wiedzę kliniczną, ile z myślą o ewentualnym postępowaniu prokuratorskim. Kosikowski zwrócił uwagę na napięcie między wiedzą medyczną a oceną prawną, przywołując własne doświadczenia z postępowań: zdarzyło mu się odpowiadać na pytania, dlaczego podczas infekcji wirusowej nie wdrożono antybiotyków.

W tym kontekście padły słowa szczególnie mocne:

W kontekście wyroku ws. Pszczyny rzecznik NIL opowiedział się również za rozwinięciem w Polsce systemu szybkiej, pozasądowej ścieżki kompensacyjnej. Taki mechanizm miałby umożliwiać rodzinom pacjentów uzyskanie odszkodowania bez wieloletnich procesów karnych.

Chodzi o rozwiązanie podobne do funkcjonującego przy Rzeczniku Praw Pacjenta, które pozwala szybciej wypłacić środki finansowe w sytuacjach, gdy pieniądze mogą jeszcze realnie pomóc w opiece nad pacjentem lub jego rodziną.

Z perspektywy systemowej oznacza to rozdzielenie dwóch porządków: odpowiedzialności karnej lekarzy oraz kompensacji szkody. W modelu postulowanym przez Naczelną Izbę Lekarską priorytetem byłoby naprawienie szkody i poprawa procedur, a nie wyłącznie sankcja karna.

Sprawa śmierci pacjentki w Pszczynie miała – jak zaznaczył Kosikowski – szeroki kontekst społeczny i była powiązana z debatą wokół przepisów dotyczących przerywania ciąży.

Po tragedii w Pszczynie Naczelna Izba Lekarska rozesłała do oddziałów ginekologiczno-położniczych w całym kraju wytyczne opracowane przez konsultanta krajowego. Była to próba szybkiej reakcji środowiskowej i uporządkowania praktyki klinicznej w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia ciężarnych pacjentek.

Rzecznik NIL podsumował działania w sposób jednoznaczny:

Spór o to, czy kara więzienia poprawi bezpieczeństwo pacjentów, pozostaje otwarty. Rzecznik NIL stawia jednak tezę, że bez reform strukturalnych podobne tragedie mogą się powtarzać, a samo zaostrzenie odpowiedzialności karnej lekarzy nie zastąpi systemu, który potrafi uczyć się na własnych błędach.