Rejestr zawodów medycznych: zmiany w ustawie po interwencji RPO

Centralny Rejestr Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego ujawnia informacje o utracie prawa jego wykonywania przez daną osobę. A są to dane wrażliwe, dotyczące np. zdrowia psychicznego, nałogów, wyroków karnych i dyscyplinarnych. Rodzi to ryzyko stygmatyzacji, a także naraża te osoby na utrudnienia rozwoju ich ścieżki zawodowej. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Ministerstwa Zdrowia o rozważenie niezbędnych zmian legislacyjnych, MZ zapowiedział zmiany.

Resort po interwencji RPO zapowiada zmiany ustawy, polegające na wyłączeniu z Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego informacji o zawieszeniu uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego i daty utraty uprawnienia do jego wykonywania wraz z podaniem przyczyny oraz informacji o tymczasowym zawieszeniu uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego albo o ograniczeniu zakresu czynności.

Po analizie ustawy o niektórych zawodach medycznych RPO podjął działania zmierzające do ochrony prawa do prywatności i ochrony danych osobowych osób podlegających tym regulacjom i wystąpił do MZ o zmianę prawa.

Ustawa przewiduje m.in. utworzenie Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego. Wpis do niego jest warunkiem dopuszczenia do wykonywania zawodu medycznego, jak: asystentka stomatologiczna, elektroradiolog, higienistka stomatologiczna, instruktor terapii uzależnień, opiekun medyczny, optometrysta, ortoptystka, podiatra, profilaktyk, protetyk słuchu, technik farmaceutyczny, technik masażysta, technik ortopeda, technik sterylizacji medycznej, terapeuta zajęciowy.

Już na etapie prac legislacyjnych zgłaszano uwagi co do niekonstytucyjności niektórych przepisów. Poprawki Senatu zostały odrzucone przez Sejm. Ustawa weszła w życie 26 marca 2024 r.  

Dostrzegając zastrzeżenia, prezydent złożył - w trybie kontroli następczej - wniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zbadania zgodności z konstytucją jej niektórych regulacji. Rzecznik Praw Obywatelskich przystąpił do tego postępowania trybunału i zgodził się z prezydentem, że regulacje ws. ujawnienia danych osobowych w rejestrze naruszają konstytucyjne prawo do prywatności i ochrony danych osobowych. 

Z analizy ustawy i wniosku prezydenta wynika, że istnieją poważne wątpliwości co do konstytucyjności nie tylko zakwestionowanych już przepisów, ale także innych regulacji co do przetwarzania danych osobowych w rejestrze. Chodzi zarówno o zakres danych podlegających ujawnieniu w jawnym rejestrze, jak i kwestię przechowywania i usuwania z niego danych.

Rejestr obejmuje datę utraty uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego wraz z podaniem przyczyny. RPO zgodził się z prezydentem, że ujawnienie w rejestrze informacji, które odnoszą się do danych dotyczących zdrowia, orzeczeń karnych czy dyscyplinarnych nieograniczonej liczbie osób, stanowi nieproporcjonalne ograniczenie prawa do prywatności i ochrony danych osobowych. Zakwestionowane regulacje stoją także w sprzeczności z przepisami rozporządzenia RODO.

Zdaniem RPO już sama informacja o utracie uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego powoduje pośrednio ujawnienie informacji o przyczynach utraty prawa do wykonywania zawodu medycznego. Przyczyny utraty uprawnień są bowiem ograniczone do czterech wymienionych sytuacji - z których każda należy do tej sfery życia prywatnego podlegającej szczególnej ochronie. Informacje te nie podlegają usunięciu z rejestru (będą archiwizowane) – co pogłębia ingerencję w sferę życia prywatnego osób z rejestru.

W ocenie RPO sposób ukształtowania przepisu, który przewiduje możliwość wykreślenia z rejestru jedynie w przypadku zaistnienia negatywnych okoliczności, bez możliwości złożenia wniosku o wykreślenie z rejestru czy zrzeczenia się prawa do wykonywania zawodu medycznego, oznacza "nieuzasadnione zaniechanie ustawodawcze".

Udostępnienie informacji w rejestrze ma służyć możliwości weryfikacji osób wykonujących zawody medyczne przez pracodawców i pacjentów. Brak wpisu do rejestru uniemożliwia wykonywanie zawodu medycznego. A za nieuprawnione posługiwanie się tytułem zawodowym przewidziana jest odpowiedzialność karna.

Zdaniem rzecznika: biorąc więc pod uwagę, że ustawa przewiduje, iż jedynie osoby wpisane do rejestru mogą wykonywać zawód medyczny, a osoba pozbawiona prawa wykonywania zawodu medycznego zostaje z niego usunięta, informacja o wpisie do rejestru wydaje się przesłanką wystarczającą do potwierdzenia tożsamości osoby wykonującej zawód medyczny. Ujawnienie dodatkowych informacji odnoszących się do przyczyn utraty tego prawa, które należą do szczególnie chronionej sfery życia tych osób, wykracza więc poza zakres niezbędnych informacji, które mogą być udostępniane przez władze publiczne.

Ustawodawca nie przewidział żadnych gwarancji ochrony danych, takich jak np. ograniczony dostęp do danych, ograniczony czas ich przetwarzania. Udostępnienie informacji przy użyciu internetu powoduje zaś dodatkowo, że informacje te podlegają udostępnieniu nieograniczonej liczbie osób, co wiąże się jednocześnie z ryzykiem posłużenia się tymi danymi w innych celach niż związanych z interesem ogólnym. Rejestr ujawnia bowiem zarówno dane identyfikujące daną osobę, miejsce wykonywania zawodu medycznego, a także przyczyny utraty wykonywania tego prawa.

Ustawodawca w sposób nieproporcjonalny ograniczył prawo do prywatności osób wykonujących zawód medyczny, przewidując zbyt szeroki zakres ujawnionych w rejestrze publicznym informacji o osobach wykonujących zawód zaufania publicznego.

Rzecznik zwrócił się do minister Izabeli Leszczyny z prośbą o ustosunkowanie się do tych uwag oraz o rozważenie podjęcia działań w celu przeprowadzenia niezbędnych zmian legislacyjnych, tak aby opisany stan prawny dostosować do standardów wynikających z konstytucji.

Po zapoznaniu się z zastrzeżeniami RPO, ministerstwo poinformowało, że podjęło działania, aby zmienić przepisy. Proponowane zmiany polegają na wyłączeniu z katalogu danych i informacji gromadzonych w Centralnym Rejestrze Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego, które są jawne:

• informacji o zawieszeniu uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego,
• daty utraty uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego wraz z podaniem przyczyny,
• informacji o tymczasowym zawieszeniu uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego albo o ograniczeniu zakresu czynności w jego wykonywaniu.

Te zmiany zostały zawarte w obecnie procedowanym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego oraz niektórych innych ustaw, który jest aktualnie na etapie uzgodnień i konsultacji publicznych

Jak sprawdzić, czy ktoś jest w rejestrze zawodów medycznych?

Centralny Rejestr Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego jest publiczny i dostępny online. Wystarczy wpisać dane osoby, aby potwierdzić, czy posiada ona uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego.

Kto musi się wpisać do rejestru zawodów medycznych?

Wpis jest obowiązkowy dla wszystkich osób wykonujących zawody medyczne objęte ustawą, m.in.: asystentka stomatologiczna, higienistka stomatologiczna, opiekun medyczny, technik farmaceutyczny, technik sterylizacji medycznej, terapeuta zajęciowy, optometrysta, podiatra, instruktor terapii uzależnień czy technik ortopeda.

Co grozi za brak wpisu do rejestru zawodów medycznych?

Brak wpisu oznacza zakaz wykonywania zawodu. Osoba, która posługuje się tytułem zawodowym bez wpisu do rejestru, podlega odpowiedzialności karnej.

Kogo zaliczamy do zawodów medycznych?

Do zawodów medycznych zalicza się osoby wykonujące profesje związane z ochroną zdrowia, m.in.: elektroradiologów, techników masażystów, protetyków słuchu, profilaktyków zdrowotnych czy ortoptystów. Pełny katalog określa ustawa i obejmuje kilkanaście profesji wymagających wpisu do rejestru.

Jakie dane budzą wątpliwości w rejestrze zawodów medycznych?

Pierwotnie rejestr ujawniał m.in. informacje o utracie uprawnień, wraz z przyczyną (np. problemy zdrowotne, nałogi, wyroki karne). To zostało uznane za naruszenie prawa do prywatności i RODO, dlatego Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało zmiany.

Jakie zmiany w rejestrze zapowiedziało Ministerstwo Zdrowia?

Resort zdrowia chce usunąć z katalogu jawnych danych informacje o:

• zawieszeniu prawa do wykonywania zawodu,
• przyczynach utraty uprawnień,
• ograniczeniu zakresu czynności zawodowych.

Dlaczego rejestr budzi kontrowersje konstytucyjne?

Ujawnianie informacji o zdrowiu psychicznym, uzależnieniach czy wyrokach karnych narusza konstytucyjne prawo do prywatności i stoi w sprzeczności z przepisami RODO. Rzecznik Praw Obywatelskich oraz prezydent wskazali, że przepisy wymagają zmian, aby chronić dane osobowe osób wykonujących zawody medyczne.