Ratunkowy dostęp do leków na nowych zasadach przyspiesza

Ratunkowy dostęp do technologii lekowych to często jedyna szansa dla pacjentów, aby uzyskać leczenie poza systemem refundacji. Ustawa o Funduszu Medycznym z listopada ubiegłego roku uprościła zasady występowania o RDTL, ale nowe zapisy wzbudziły też obawy części lekarzy i placówek. Po kilku miesiącach widać, że skala występowania o finansowanie leków w tym trybie nabiera tempa.

Ratunkowy dostęp do technologii lekowych (RDTL) to system wydawania indywidualnych zgód na leczenie pacjentów, dla których wyczerpano wszystkie dostępne opcje terapeutyczne finansowane ze środków publicznych. Leki finansowane w ramach RDTL są dostępne bezpłatnie dla pacjentów, a ich koszt pokrywa Narodowy Fundusz Zdrowia.

W listopadzie 2020 r. weszła w życie ustawa o Funduszu Medycznym. Wprowadziła ona szereg zmian, w tym w programie ratunkowego dostępu do technologii lekowych (RDTL). Wcześniejsze zasady, jak skarżyli się pacjenci i klinicyści, były czasochłonne i wymagały uzyskania opinii AOTMiT oraz zgody ministra zdrowia. Część pacjentów nie miała czasu, aby czekać niekiedy kilka tygodni na przejście tych procedur, bo choroba rozwijała się w szybkim tempie zwłaszcza bez dostępu do odpowiedniej terapii.

Nowe zasady skracają ścieżkę uzyskania finansowania terapii w ramach RDTL, jednak szpitale i lekarze potrzebowali kilku miesięcy, aby rozwiać wszelkie wątpliwości związane z nową ścieżką, zwłaszcza wątpliwości dotyczące gwarancji finansowania.

Kto może wnioskować i o jakie leki?

Wniosek o sfinansowanie leczenia w RDTL może złożyć wyłącznie ośrodek prowadzący leczenie danego pacjenta. Ośrodek taki musi spełniać kilka warunków; mieć zawartą umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, być szpitalem III stopnia, szpitalem onkologicznym lub pulmonologicznym, szpitalem pediatrycznym lub szpitalem ogólnopolskim.

Ośrodek, gdy uzyska pozytywną opinię konsultanta, może sfinansować lek i rozlicza się z Oddziałem Wojewódzkim NFZ na podstawie rachunku lub faktury dokumentującej zakup leku.  

W ramach RDTL można objąć finansowaniem leki, których zasadność stosowania w danym przypadku potwierdził konsultant krajowy lub wojewódzki w danej dziedzinie medycyny. Wniosek o opinię do konsultanta składa ośrodek, który zabiega o sfinansowanie leku u konkretnego chorego. 

Listy leków, które mogą być finansowane w tym trybie nie ma, jednak resort zdrowia publikuje co jakiś czas listę terapii, dla których  RDTL nie ma zastosowania.

Chodzi o leki leki, dla których w konkretnych wskazaniach wydano negatywną decyzję w ramach postępowania o objęcie refundacją, wydano negatywną rekomendację Prezesa AOTMiT w ramach postępowania o objęcie refundacją lub firma farmaceutyczna nie złożyła wniosku o objęcie refundacją lub postępowanie zostało umorzone, po tym jak Ministerstwo Zdrowia wezwało daną firmę do złożenia wniosku refundacyjnego.

Budżet na RDTL

O ile wcześniej ośrodek mając zgodę ministra zdrowia czuł się pewnie, że na tej podstawie finansowanie otrzyma, to nowe prostsze zasady - jednak bez oficjalnej "podkładki" w postaci decyzji MZ - budziły obawy wielu ośrodków i spowodowały początkowo mniejsze zainteresowanie tą procedurą. 

Zgodnie z komunikatem Ministerstwa Zdrowia łączna roczna suma wydatków na RDTL na terenie całego kraju nie może przekroczyć 3 proc. sumy przekazywanej na finansowanie programów lekowych oraz katalogu chemioterapii.

W 2021 r. będzie to do 150 mln zł.

Jak podkreśla w rozmowie z Polityką Zdrowotną Wojtek Wiśniewski, prezes Public Policy, to kwota znacznie wyższa niż wykorzystywano na RDTL w poprzednich latach. Konkretne kwoty na RDTL były jednak w poprzednich latach trudne do wyliczenia, ponieważ włączane były do lecznictwa szpitalnego. Wiceminister zdrowia Sławomir Gadomski w rozmowie z Polityką Zdrowotną wyliczał, że od 2018 do września 2020 r.  rząd wydał ponad 108 mln zł na RDTL.

Właśnie na podstawie szacunków za ubiegłe lata, oddziały wojewódzkie NFZ zabezpieczyły w planach finansowych na ten rok środki na rozliczenie RDTL na nowych zasadach.  Z kolei w przypadku, gdy w trakcie roku świadczeniodawca przekroczy kwotę zobowiązania określoną w umowie dla zakresu dot. RDTL, Dyrektor OW NFZ podejmuje decyzję o zwiększeniu kwoty zobowiązania w powyższym zakresie do wysokości środków finansowych określonych w planie finansowym OW NFZ.

Wydatki w tym roku

Senator Krzysztof Brejza zapytał ostatnio resort zdrowia o wydatki z Funduszu Medycznego, w tym na RDTL. Z opublikowanej przez niego odpowiedzi MZ wynika, że od 1 stycznia do 30 czerwca br. przeznaczono na RDTL blisko 11 mln zł (10 956 549,44 zł), a MZ nie posiada jeszcze danych za lipiec br. RDTL sfinansowano 38 dzieciom, czyli pacjentom poniżej 18.roku życia.

Z kolei ze sprawozdania NFZ o wykonaniu budżetu refundacyjnego wynika, że zaplanowany budżet na RDTL na ten rok to ponad 84 mln zł (84 172 tys. zł), zaś wykonanie za pierwsze pół roku to ponad 22 mln zł (22 162,77 tys. zł).

Dynamika wydatków na RDTL przyspiesza

Komunikaty NFZ z kolejnych miesięcy pokazują, że dynamika wydatków na RDTL przyspieszyła od początku roku. O ile w lutym było to ponad 3,3 mln zł, to w marcu było to już blisko 5,7 mln zł, w kwietniu - ponad 9,1 mln zł, a w maju blisko 7,2 mln zł. Ośrodki z każdym miesiącem korzystały więc z tego rozwiązania w coraz większym stopniu.

- Na pewno zawiodła komunikacja przy wprowadzaniu RDTL na nowych zasadach i wielu lekarzy, wiele ośrodków nie wiedziało jak to robić - ocenia W. Wiśniewski. Stąd przygotowany we współpracy z kancelarią DZP poradnik o RDTL. 

- Obecnie RDTL przyspiesza - podkreśla i ocenia, że działa dużo lepiej niż kilka miesięcy temu, bo ludzie się uczą korzystać z nowych narzędzi. 

W. Wiśniewski przypomniał, że w Centrali NFZ powołano nawet specjalny zespół ds. RDTL, który ma m.in. analizować wydatki w tym zakresie i ryzyko wynikające z ewentualnych przekroczeń.

Na razie - a mamy już sierpień i dane z  połowy roku - mimo rosnącej dynamiki, według sprawozdań NFZ do limitu 150 mln zł wciąż jeszcze daleko.