Ratownik o hipotermii: „Organizm po prostu się wyłącza”

Hipotermia to jedna z najbardziej podstępnych form zagrożenia życia. Proces wychładzania organizmu przebiega stopniowo i często niemal niezauważalnie — aż do momentu, gdy na ratunek jest za późno. O tym, jak rozwija się hipotermia i jak jej zapobiegać, mówi w rozmowie z PAP dyrektor Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, dr n. o zdrowiu Marcin Podgórski.

Hipotermia szczególnie zagraża osobom bezdomnym, starszym i nietrzeźwym, ale również turystom oraz wszystkim aktywnym w terenie zimą. Od początku sezonu zimowego z powodu wychłodzenia zmarło w Polsce 41 osób (według danych policji z poniedziałku).

Na początku ciało próbuje się bronić. Pojawiają się dreszcze — naturalny mechanizm wytwarzania ciepła poprzez drżenie mięśni. Jednocześnie organizm centralizuje krążenie.

Krew odpływa z rąk i nóg, by ogrzać najważniejsze narządy: mózg, serce i płuca. Dlatego to właśnie palce marzną najszybciej i są najbardziej narażone na odmrożenia.

Mechanizmy obronne działają tylko przez pewien czas. Gdy rezerwy energetyczne się wyczerpią, dreszcze ustają, a temperatura ciała dalej spada.

Pojawiają się zaburzenia świadomości, dezorientacja i halucynacje. Czasem dochodzi do tzw. paradoksalnego rozbierania się — choremu wydaje się, że jest mu gorąco.

To szczególnie niebezpieczny moment. Osoba w hipotermii traci zdolność racjonalnej oceny sytuacji i nie jest już w stanie skutecznie sobie pomóc.

Wraz z dalszym spadkiem temperatury zwalnia praca serca i oddech. Do tkanek trafia coraz mniej tlenu.

Pacjent w takim stanie jest bardzo wrażliwy na gwałtowne ruchy. Nieumiejętne przenoszenie może samo w sobie doprowadzić do zatrzymania krążenia.

Często pojawia się pytanie, dlaczego u ludzi wychłodzenie kończy się śmiercią, podczas gdy niektóre zwierzęta hibernują.

Paradoksalnie jednak niska temperatura może czasem chronić mózg. Istnieją udokumentowane przypadki, gdy pacjenci z głęboką hipotermią, po zastosowaniu zaawansowanych procedur medycznych, wracali do pełnej sprawności neurologicznej.

Kluczowe są trzy czynniki: kontakt z zimnym podłożem, wiatr i wilgoć.

Ważny jest również odpowiedni ubiór.

Osłona głowy, ochrona przed wiatrem i wilgocią oraz schronienie się za przeszkodą terenową lub wykopanie jamy w śniegu mogą znacząco zwiększyć szanse przeżycia.

Pierwszym krokiem jest odizolowanie poszkodowanego od zimna, sprawdzenie oddechu (nawet przez minutę, ponieważ może być bardzo wolny) oraz jak najszybsze wezwanie pomocy. W razie wątpliwości warto korzystać z instrukcji dyspozytora medycznego.

Czasem konieczne jest zabezpieczenie poszkodowanego przed utratą ciepła i samodzielne udanie się po pomoc. To bywa jedyna szansa na przeżycie.

Dlatego kluczowe znaczenie mają wiedza, czujność i szybka reakcja.