Rak szyjki macicy a HPV: naukowcy wyznaczają realną drogę do eliminacji choroby

Rak szyjki macicy pozostaje jednym z najczęstszych nowotworów u kobiet na świecie, powodując niemal 350 tys. zgonów rocznie. Nowe badanie naukowców z Uniwersytetu Maryland pokazuje, że dzięki odpowiednio zaplanowanym szczepieniom przeciw HPV oraz polityce zdrowia publicznego możliwa jest jego eliminacja. Autorzy wykorzystali model matematyczny HPV, aby sprawdzić, jakie strategie szczepień naprawdę działają.

Rak szyjki macicy jest czwartym najczęściej występującym nowotworem u kobiet. Każdego roku diagnozuje się ponad 660 000 nowych przypadków, a niemal 350 000 kobiet umiera z jego powodu. 

Pod względem zachorowalności i umieralności rak szyjki macicy plasuje się mniej więcej na ósmym miejscu wśród nowotworów występujących u kobiet w Polsce. Około 2,4–2,5 tys. kobiet rocznie zachorowuje na raka szyjki macicy, a około 1,6 tys. z powodu choroby umiera.

Prawie wszystkie przypadki choroby są związane z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), który jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową na świecie. Choć w około 90% przypadków HPV ustępuje samoistnie w ciągu dwóch lat, przewlekłe zakażenie może prowadzić do rozwoju nowotworu.

Szczepienia przeciw HPV są obecnie rekomendowane i stosowane w 147 krajach. To jeden z nielicznych przykładów nowotworu, któremu można skutecznie zapobiegać dzięki szczepieniom.

Jak podkreśla główna autorka badania, Soyoung Park,

Naukowcy z Uniwersytetu Maryland (UMD) opracowali nowy model matematyczny, który pozwala ocenić, czy obecne programy szczepień są wystarczające, by chorobę wyeliminować, a nie tylko ograniczyć.

Badanie opublikowane w czasopiśmie Bulletin of Mathematical Biology wykorzystuje zaawansowany model matematyczny HPV, uwzględniający dane demograficzne i epidemiologiczne. Model analizuje m.in. płeć, status szczepienia, zakażenie HPV oraz progresję raka.

Kalibracja została przeprowadzona na danych z Korei Południowej z lat 1999–2020, co pozwoliło na realistyczne symulacje długoterminowych efektów różnych strategii szczepień. Jak podkreśla starszy autor badania, Abba Gumel,

W Korei Południowej od 2016 roku działa Narodowy Program Szczepień Ochronnych (NIP). Obecnie około 80% dziewcząt w wieku 12–17 lat jest szczepionych przeciw HPV, a dodatkowo 30 tys. kobiet w wieku 18–26 lat rocznie otrzymuje szczepienia uzupełniające.

Program obejmuje także badania cytologiczne (Pap test), z których korzysta około 61% kobiet powyżej 20. roku życia. Symulacje wykazały jednak, że choć działania te zmniejszają liczbę zachorowań, nie prowadzą do eliminacji HPV.

Jak mówi Abba Gumel:

Naukowcy przeanalizowali dwa scenariusze, które mogłyby doprowadzić do eliminacji nowotworów związanych z HPV. Pierwszy zakłada zwiększenie wyszczepialności kobiet do 99%. Drugi - utrzymanie obecnych 80% u dziewcząt przy jednoczesnym zaszczepieniu 65% chłopców w wieku 12–17 lat.

Model pokazał, że oba warianty mogłyby doprowadzić do eliminacji choroby w perspektywie 60–70 lat.

Zwiększenie zasięgu szczepień prowadzi do uzyskania odporności zbiorowej, która chroni również osoby niezaszczepione – np. z powodów zdrowotnych. Jak obrazowo ujął to Gumel: „Aby ich chronić, trzeba ich otoczyć morzem odporności”.

Autorzy badania zauważają także, że samo rozszerzenie badań przesiewowych przynosi ograniczone efekty, natomiast bezpieczniejsze praktyki seksualne, w tym stosowanie prezerwatyw, mogą dodatkowo zmniejszać obciążenie HPV w populacji.

Zespół badawczy podkreśla, że opracowany model matematyczny HPV może być wykorzystany również w innych krajach, w tym w USA. Soyoung Park zaznacza:

Według Gumela, przy 95-procentowej skuteczności szczepionki Gardasil-9, nawet 70-procentowy poziom wyszczepialności mógłby wystarczyć do osiągnięcia odporności zbiorowej.