Wsparcie psychologiczne dla chorych na nowotwory - kluczowe znaczenie i rola psychoonkologii

Eksperci szacują, że aby zapewnić optymalną opiekę psychologiczną dla pacjentów onkologicznych, powinno pracować w Polsce około 3-5 tys. psychoonkologów. Tymczasem liczba specjalistów w tej dziedzinie wynosi obecnie poniżej 1 tys., co oznacza ogromną lukę kadrową - pisze dla politykazdrowotna.com Joanna Szyman, prezeska zarządu Grupy NEO Hospital, prezeska Grupy Centrum CBT, członkini Rady Naczelnej Polskiej Federacji Szpitali.

Potrzeba wsparcia psychologicznego dla chorych na nowotwory i rozwój psychoonkologii

Współczesna medycyna onkologiczna dynamicznie się rozwija, oferując pacjentom coraz skuteczniejsze metody leczenia. Jednak wciąż jednym z kluczowych wyzwań pozostaje kompleksowa opieka nad osobami chorymi na nowotwory, która wykracza poza samą terapię farmakologiczną i chirurgiczną. Choroby nowotworowe stanowią poważny problem zdrowotny i społeczny, co odzwierciedlają alarmujące statystyki. W 2022 roku do Krajowego Rejestru Nowotworów wpłynęły informacje o niemal 181,3 tys. nowych zachorowań oraz 96 tys. zgonów spowodowanych nowotworami. W obliczu tych wyzwań konieczne staje się wprowadzenie kompleksowego podejścia do leczenia, obejmującego również wsparcie psychologiczne dla pacjentów i ich rodzin.

Rozwój chorób onkologicznych – prognozy na przyszłość

Nowotwory złośliwe stanowią obecnie drugą najczęstszą przyczynę zgonów w Polsce, jednak prognozy wskazują, że w najbliższych latach mogą stać się pierwszą przyczyną zgonów, wyprzedzając choroby układu krążenia. Zjawisko to wynika przede wszystkim ze starzenia się społeczeństwa oraz rosnącej ekspozycji na czynniki rakotwórcze, takie jak zanieczyszczenie powietrza, niewłaściwa dieta i brak aktywności fizycznej.

Według Świataowej Organizacji Zdrowia (WHO), liczba nowych zachorowań na raka w Polsce może wzrosnąć o 25-30% do 2040 roku. Oznacza to, że system opieki zdrowotnej będzie musiał zmierzyć się z coraz większym zapotrzebowaniem na usługi onkologiczne, w tym również na wsparcie psychologiczne.

W Polsce nowotwory złośliwe stanowią drugą najczęstszą przyczynę zgonów. Jak podaje Krajowy Rejestr Nowotworów wśród mężczyzn najczęściej diagnozowanym nowotworem jest rak prostaty (23,3% wszystkich zachorowań), który wykazuje rosnącą tendencję zachorowalności. Drugim najczęstszym nowotworem u mężczyzn jest rak płuca (13,7%), który jednocześnie pozostaje główną przyczyną zgonów nowotworowych. Na trzecim miejscu znajduje się rak jelita grubego (11,7%), z rosnącą liczbą przypadków.

U kobiet dominującym nowotworem pozostaje rak piersi, który od lat wykazuje rosnącą zachorowalność. Niestety, rak płuca stał się najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych u kobiet (17,9%), wyprzedzając raka piersi (14,9%). Trzecim najczęstszym nowotworem wśród kobiet jest rak jelita grubego (11,8%), który wciąż stanowi poważne zagrożenie zdrowotne.

Regionalnie najwyższą zachorowalność na nowotwory odnotowuje się w województwach wielkopolskim, śląskim i kujawsko-pomorskim, co może być związane z czynnikami środowiskowymi oraz stylem życia. Natomiast najmniej przypadków odnotowuje się w województwach podkarpackim i lubelskim, gdzie obserwuje się niższą ekspozycję na czynniki rakotwórcze.

W krajach Europy Zachodniej oraz w Stanach Zjednoczonych psychoonkologia jest integralnym elementem systemu opieki zdrowotnej. W wielu krajach pacjenci onkologiczni mają zapewniony dostęp do psychologa od momentu diagnozy, aż po zakończenie leczenia i rehabilitację. W USA funkcjonują specjalne centra onkologiczne, w których pacjenci otrzymują nie tylko leczenie medyczne, ale także wsparcie psychologiczne, dietetyczne i rehabilitacyjne.

W Niemczech psychoonkologia jest standardem w opiece onkologicznej, a każdy pacjent ma możliwość skorzystania z pomocy psychologa lub terapeuty. We Francji istnieje sieć ośrodków wsparcia psychoonkologicznego, wspieranych przez państwo. W krajach skandynawskich, takich jak Szwecja i Norwegia, psychoonkologowie są integralną częścią zespołów medycznych w każdym szpitalu onkologicznym.

Wzorem tych rozwiązań Polska powinna dążyć do wdrożenia modelu kompleksowej opieki psychoonkologicznej, który zapewni wsparcie pacjentom na każdym etapie choroby. Kluczowym wyzwaniem pozostaje jednak brak odpowiedniej liczby specjalistów oraz ograniczone środki finansowe na rozwój tej dziedziny.

Diagnoza choroby nowotworowej jest momentem, który wywołuje ogromny stres, lęk i poczucie zagrożenia. Pacjenci często borykają się z depresją, stanami lękowymi, a także problemami w relacjach z najbliższymi. Leczenie onkologiczne jest długotrwałym procesem, który wymaga nie tylko fizycznej, ale i psychicznej siły do zmierzenia się z chorobą. Odpowiednie wsparcie psychologiczne może poprawić jakość życia pacjentów, a także wpłynąć na skuteczność terapii.

Psychoonkologia, jako interdyscyplinarna dziedzina nauki, skupia się na psychologicznych aspektach chorób nowotworowych. Obejmuje ona zarówno wsparcie dla pacjentów, jak i dla ich rodzin oraz zespołów medycznych. Dzięki właściwej opiece psychologicznej pacjenci lepiej radzą sobie ze stresem, mają większą motywację do leczenia oraz skuteczniej adaptują się do nowych warunków życia.

Konieczność przygotowania nowych kadr w zakresie psychoonkologii

Rosnąca liczba zachorowań na nowotwory, a także zwiększona świadomość znaczenia wsparcia psychologicznego, sprawiają, że konieczne staje się kształcenie nowych specjalistów w dziedzinie psychoonkologii.

Obecnie w Polsce brakuje wystarczającej liczby psychoonkologów. Eksperci szacują, że aby zapewnić optymalną opiekę psychologiczną dla pacjentów onkologicznych, powinno pracować około 3-5 tys. psychoonkologów. Tymczasem liczba specjalistów w tej dziedzinie wynosi obecnie poniżej 1 tys., co oznacza ogromną lukę kadrową.

Jednym z kroków w tym kierunku jest nowy kurs psychoonkologii organizowany przez Centrum CBT EDU we współpracy z NEO Hospital. Szkolenie to ma na celu przygotowanie profesjonalistów do pracy z osobami chorymi na nowotwory, wyposażając ich w niezbędne umiejętności i narzędzia do prowadzenia terapii psychologicznej w kontekście onkologii.

Program szkolenia obejmuje:

• psychologiczne aspekty diagnozy i leczenia nowotworów,
• strategie radzenia sobie ze stresem i lękiem,
• komunikację z pacjentami i ich rodzinami,
• rolę wsparcia emocjonalnego w procesie leczenia,
• zagadnienia etyczne w psychoonkologii.

Uczestnicy zdobędą praktyczne umiejętności, które pozwolą im skutecznie wspierać chorych oraz ich bliskich. Nauczą się budowania relacji terapeutycznej, pomagania pacjentom w adaptacji do nowej rzeczywistości oraz minimalizowania negatywnych skutków emocjonalnych związanych z leczeniem. Program szkolenia uwzględnia także metody interwencji kryzysowej oraz sposoby współpracy z zespołem medycznym w celu poprawy jakości opieki nad pacjentem.

Wsparcie psychoonkologiczne w strategii zdrowotnej UE

Choroby nowotworowe należą do priorytetowych wyzwań zdrowotnych w Unii Europejskiej. W ramach Europejskiego Planu Walki z Rakiem Komisja Europejska podejmuje szereg inicjatyw mających na celu poprawę profilaktyki, diagnostyki i leczenia nowotworów. Jednym z istotnych aspektów tej strategii jest również wsparcie psychologiczne pacjentów, które ma kluczowe znaczenie dla poprawy wyników terapii i jakości życia chorych.

Choroba nowotworowa to nie tylko wyzwanie medyczne, ale również psychologiczne. Wsparcie emocjonalne może znacząco poprawić jakość życia pacjentów, pomóc im lepiej radzić sobie ze stresem i zwiększyć skuteczność leczenia. W obliczu rosnącej liczby zachorowań i zmian demograficznych kluczowe staje się kształcenie nowych specjalistów w zakresie psychoonkologii. Inicjatywy takie jak kurs organizowany przez Centrum CBT są krokiem w stronę holistycznej opieki nad pacjentami onkologicznymi, uwzględniającej nie tylko ich potrzeby fizyczne, ale i psychiczne.