Prof. Kozieł: „System wykorzystuje tylko część kompetencji położnych”. Jakie są uprawnienia położnej w Polsce?

CMKP uruchamia kurs uzupełniający dla położnych zagrożonych utratą pracy w związku z drastycznym spadkiem liczby urodzeń. Jak podkreśla prof. Dorota Kozieł, system ochrony zdrowia musi nauczyć się pełniej wykorzystywać kompetencje położnych oraz na nowo zdefiniować role zawodów medycznych, aby odpowiadać na potrzeby demograficznie starzejącego się społeczeństwa.

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego uruchomiło kurs uzupełniający z zakresu pielęgniarstwa dla położnych, które straciły lub mogą stracić pracę. Jak tłumaczy prof. Dorota Kozieł, zastępca dyrektora CMKP, jest to rozwiązanie pomostowe, które ma pomóc wykorzystać kwalifikacje położnych także na innych oddziałach niż ginekologiczno-położnicze i noworodkowe.

Po ukończeniu kursu organizowanego przez okręgowe izby pielęgniarek i położnych uczestniczki zyskają nowe kompetencje zawodowe, umożliwiające im podjęcie pracy w szpitalach o innym profilu. To reakcja na sytuację, w której część placówek ogranicza działalność oddziałów położniczych z powodu zmniejszającej się liczby porodów.

Prof. Kozieł przypomina, że położne dysponują bardzo solidnym wykształceniem przeddyplomowym i podyplomowym. Posiadają uprawnienia znacznie szersze, niż powszechnie się przyjmuje, jednak system ochrony zdrowia wykorzystuje tylko część z nich. Jedną z barier są przepisy wymagające doprecyzowania - zwłaszcza w zakresie preskrypcji leków, którą położne mogą realizować od kilku lat, ale w praktyce rzadko to robią z powodu braku regulacji dotyczących rozliczeń oraz braku poczucia przygotowania.

Drugim problemem jest niewystarczająca współpraca interdyscyplinarna. Położne, pielęgniarki, lekarze i farmaceuci często nie znają pełnego zakresu swoich kompetencji, co utrudnia przekazywanie części zadań i budowanie efektywnych zespołów. Zdaniem prof. Kozieł rozwiązaniem mogłoby być wprowadzenie wspólnych zajęć w programach kształcenia podyplomowego, aby różne zawody medyczne lepiej rozumiały swoje role.

1. Samodzielne udzielanie świadczeń zdrowotnych
Położna ma prawo samodzielnie udzielać świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych w określonym zakresie, zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami i umiejętnościami zawodowymi.

2. Realizacja zleceń lekarskich
Położna wykonuje zlecenia lekarskie odnotowane w dokumentacji medycznej pacjenta. 

3. Opieka położniczo‑ginekologiczna
Obejmuje opiekę nad kobietą w ciąży, przy porodzie, w okresie połogu oraz nad noworodkiem – zarówno w warunkach szpitalnych, jak i ambulatoryjnych czy środowiskowych. 

4. Prowadzenie opieki nad kobietą w ciąży fizjologicznej
Położna może prowadzić fizjologiczną ciążę (opieka prenatalna), monitorować rozwój ciąży, edukować i przygotowywać do porodu i rodzicielstwa.

5. Wizyty patronażowe
Po porodzie położna wykonuje wizyty patronażowe w domu pacjentki (np. w ramach podstawowej opieki zdrowotnej), ocenia stan kobiety i dziecka, wspiera karmienie piersią, ocenia czynniki ryzyka i promuje zdrowie. 

6. Edukacja zdrowotna i promocja zdrowia
Położna prowadzi działania edukacyjne: przygotowanie do życia w rodzinie, planowania rodziny, higieny, żywienia, karmienia piersią i rodzicielstwa. 

7. Rozpoznawanie nieprawidłowości
Położna identyfikuje objawy nieprawidłowości u matki lub noworodka i kieruje do lekarza, jeśli zachodzi taka potrzeba. 

8. Prowadzenie działań profilaktycznych
Położna prowadzi profilaktykę chorób kobiecych i patologii położniczych oraz realizuje działania zapobiegawcze wynikające z aktualnej wiedzy medycznej. 

9. Samodzielne ordynowanie leków i wyrobów medycznych
Po ukończeniu określonych kursów lub posiadając dyplom wyższego stopnia (wg ustawy), położna może samodzielnie ordynować określone leki oraz wyroby medyczne w zakresie przewidzianym przez przepisy.

10. Prawo wglądu do dokumentacji medycznej i uzyskiwania informacji
Położna ma prawo wglądu do dokumentacji medycznej pacjenta oraz informacji o stanie zdrowia niezbędnej do prowadzenia opieki. 

11. Działalność edukacyjna i naukowa
Położna może prowadzić działalność dydaktyczną, szkoleniową i naukowo‑badawczą w zakresie położnictwa i opieki nad kobietą i rodziną. 

12. Udział w zespołach opieki zdrowotnej
Położna współpracuje z innymi specjalistami (np. lekarzami ginekologami, pielęgniarkami, specjalistami POZ) w systemie ochrony zdrowia.

13. Prowadzenie świadczeń w różnych środowiskach
Położna wykonuje swoje zadania zarówno w przychodniach, gabinetach, jak i w domu pacjentki (np. opieka środowiskowa). 

Równolegle prowadzone są prace nad gruntowną reformą specjalizacji pielęgniarskich i położniczych. CMKP powołało zespoły ekspertów, które przygotowują nowe programy w takich dziedzinach jak pielęgniarstwo ratunkowe, rodzinne, anestezjologiczne i intensywnej opieki oraz psychiatryczne.

Nowe programy mają uwzględniać wszystkie kompetencje wynikające z ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej. Celem jest lepsze wykorzystanie potencjału personelu medycznego i odciążenie systemu ochrony zdrowia, który boryka się z niedoborami kadrowymi w wielu obszarach.

Tłem dla zmian jest rekordowy spadek liczby urodzeń, który bezpośrednio wpływa na sytuację zawodową położnych. Według danych GUS w 2024 roku urodziło się jedynie 252 tys. dzieci, czyli o 20 tys. mniej niż rok wcześniej. To prawie trzykrotnie mniej niż podczas wyżu demograficznego sprzed 40 lat.

Trend spadkowy utrzymuje się również w 2025 roku - w pierwszych trzech kwartałach na świat przyszło około 181 tys. dzieci, o 11 tys. mniej niż w analogicznym okresie roku poprzedniego. W efekcie część oddziałów położniczych ogranicza działalność, co przekłada się na ryzyko redukcji etatów wśród położnych.

Prof. Kozieł ocenia, że obecna sytuacja wymaga przedefiniowania ról zawodów medycznych, a nie ich całkowitej zmiany. Kluczowe jest umożliwienie położnym pełnego wykorzystywania kompetencji, które już posiadają. Podkreśla, że otwartość systemu ochrony zdrowia na interdyscyplinarną współpracę oraz lepsze doprecyzowanie przepisów mogą nie tylko uchronić położne przed utratą pracy, ale też wzmocnić cały system.

W obliczu starzenia się społeczeństwa i rosnącego zapotrzebowania na opiekę długoterminową, personel medyczny musi być elastycznie wykorzystywany. Kurs uzupełniający dla położnych jest pierwszym krokiem, ale nie zastąpi kompleksowych zmian, które jak wskazuje CMKP, są już w przygotowaniu.