Potencjał medycyny pracy w Polsce nie jest dobrze wykorzystywany

Medycyna pracy od lat jest gałęzią zaniedbywaną. Nie wykorzystuje się jej potencjału, który pozwoliłby na wzmocnienie zdrowia publicznego. Środowisko medyczne apeluje o zmiany w jej funkcjonowaniu. Niestety - bezskutecznie.

Badania medycyny pracy muszą wykonywać wszystkie osoby zatrudnione na umowę o pracę, niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy. Lekarz medycyny pracy będzie jednak wymagał wykonania różnych badań od pracowników, w zależności od tego, na jakie ryzyka zdrowotne są narażeni w czasie wykonywania swoich obowiązków zawodowych. Dlatego też pracownik biurowy zostanie skierowany tylko na badania ogólne, a jeśli pracuje przy komputerze, również na konsultację okulistyczną. Z kolei osoby zatrudnione jako kierowcy oraz pracujące w służbach mundurowych muszą dodatkowo przejść np. badania psychologiczne. 

Cały czas jednak badania medycyny pracy traktowane są jak “zadanie do odklepania”. Wielu pracowników nie przykłada do nich większej wagi, a często nawet potrafi kłamać, żeby tylko uzyskać od lekarza zaświadczenie o zdolności do wykonywania swoich obowiązków. Taka postawa szkodzi wszystkim - pracownikom, pracodawcom oraz systemowi ochrony zdrowia. Najbardziej jednak uderza w zdrowie publiczne.

O tym, że badania okresowe wykonywane w ramach medycyny pracy mogłyby wzmocnić opiekę profilaktyczną mówi się od kilku lat. Kwestia ta była również podnoszona podczas spotkań w ramach “Wspólnie dla zdrowia”, czyli ogólnopolskiej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. 

Receptą na rozwiązanie tego problemu mogłoby być rozszerzenie zakresu badań medycyny pracy o różne badania profilaktyczne - np. te pod kątem wykrycia nowotworów czy chorób cywilizacyjnych (m.in. cukrzycy, nadciśnienia tętniczego). W ramach medycyny pracy mógłby być realizowany również program “Profilaktyka 40+”, który dotychczas, pod egidą NFZ, nie odnosi spektakularnych sukcesów.

Medycyna pracy nie może zastępować POZ, ale mogłaby współdziałać z nią. Taki pomysł padł ze strony społecznej podczas jednej z debat w ramach “Wspólnie dla zdrowia”. Niestety, nie udało się wtedy określić obustronnych ram współpracy. 

Polacy mają to do siebie, że raczej nie odwiedzają zbyt często gabinetów lekarskich. Na wizytę udają się dopiero wtedy, kiedy ich stan jest poważny. Z jednej strony można taką postawę pochwalić, ponieważ do lekarza powinno odwiedzać się tylko wtedy, kiedy faktycznie jest taka potrzeba medyczna. Z drugiej strony jednak, przez taką postawę ograniczają sobie możliwość do bieżącego monitorowania stanu zdrowia. Gdyby badania profilaktyczne były wykonywane przy okazji badań medycyny pracy, które wykonuje się cyklicznie, łatwiej byłoby zadbać o zdrowie pracowników.

Rozszerzenie koszyka badań medycyny pracy wiązałoby się jednak z dłuższym czasem potrzebnym na ich realizację. Obecnie na czas wykonania niezbędnych do dalszej pracy badań, pracownik nie otrzymuje dnia wolnego, tylko kilka godzin wolnych (chyba, że trwają one wyjątkowo długo). 

Miałby on polegać na tym, że każdy pracownik, ustawowo, otrzymuje dzień wolny, w czasie którego wykonuje wszystkie niezbędne badania do pracy na swoim stanowisku oraz badania profilaktyczne w kierunku chorób cywilizacyjnych. Takie rozwiązanie pozwoliłoby kompleksowo zadbać o zdrowie pracownika, zagwarantować pracodawcy, że osoba, którą zatrudnia, jest zdolna do pracy, ale także wpłynęłoby pozytywnie na zdrowie populacyjne. 

Rozszerzenie koszyka badań medycyny pracy niesie ze sobą inne zobowiązania, poza dodatkowym czasem na ich wykonanie - większe koszty. Nie wszyscy pracodawcy będą zdolni do ich poniesienie lub też zwyczajnie chętnie. 

O tym, że należałoby rozważyć pewne ulgi podatkowe dla pracodawców od ich wydatków na opiekę zdrowotną nad pracownikami, mówiono już podczas konferencji “Wspólnie dla zdrowia”. Takie rozwiązanie popierają przedstawicielki Instytutu Medycyny Pracy im prof. Nofera. 

Od wielu lat w debacie publicznej podkreśla się potrzebę reformy medycyny pracy. Jedną z ważnych przesłanek do zmian są problemy kadrowe. 

Problematyczne jest również to, że medycyna pracy funkcjonuje poza systemem ochrony zdrowia. Dopóki nie zostanie do niego włączona, trudno będzie wprowadzić większe zmiany w zakresie współdziałania z innymi opiekami czy rozszerzyć liczbę badań wykonanych w ramach badań pracowniczych. 

Również przez to, że medycyna pracy pozostaje niejako poza ogólnym systemem, nie podlega cyfryzacji, która od pandemii bardzo się rozwinęła w polskiej ochronie zdrowia. 

Od przyszłego roku planowane są pewne zmiany w medycynie pracy, jednak dotyczą one przepisów kodeksu pracy, a nie rozporządzenia ws. przeprowadzania badań lekarskich pracowników. Nowelizacja kodeksu zakłada, że lekarz przeprowadzający wstępne, okresowe lub kontrolne badanie lekarskie, może skierować pracownika do udziału w programie zdrowotnym lub programie polityki zdrowotnej, jeśli wyrazi on taką chęć. Jeśli pracownik zgodzi się na to, wykonane badania będą sfinansowane ze środków publicznych. 

Są to zmiany idące w kierunku, o którym mówią specjaliście z zakresu zdrowia publicznego i medycyny pracy. Niestety, nie zaspakajają potrze tej gałęzi, która przez lata była zaniedbywana.