Polacy nadal ostrożni wobec genetyki

Nie rozumiemy istoty badań genetycznych, boimy się wizyty w laboratorium oraz uważamy, że nie stać nas na poznanie swojego DNA – wynika z badania opinii " Stosunek Polaków do genetyki"  przeprowadzonego w ramach kampanii edukacyjnej „Genetyka Ratuje Życie". Zaledwie co 20 Polak utożsamia genetykę ze zdrowiem, czyli prewencją czy możliwością optymalnego leczenia.

Mimo, że badania genetyczne stają się coraz bardziej istotnym narzędziem wykorzystywanym w medycynie, które pozwala na profilaktykę lub w przypadku choroby - dobór najbardziej optymalnego i skutecznego leczenia, Polacy wciąż z obawą podchodzą do tej gałęzi nauki. Nadal badania genetyczne nie kojarzą się większości Polaków ze zdrowiem i prewencją.

P ojęcie „genetyka” na ogół kojarzone jest z dziedziczeniem (33 proc. wskazań), z nauką i biologią (20 proc.)  oraz z samym DNA (19 proc.) .

Polacy właściwie nie uznają genetyki za gałąź medycyny – tylko 5 proc. wskazało, że badanie genetyczne kojarzy im się bezpośrednio ze zdrowiem.

Jakie są tego powody? Jest to głównie brak przystępnych i zrozumiałych źródeł informacji o tej gałęzi medycyny.

- Niska świadomość społeczna na temat badań genetycznych wynika przede wszystkim z błędnych informacji, które krążą wokół tej dziedziny oraz braku przystępnych, zrozumiałych źródeł. Wiele osób postrzega genetykę jako skomplikowaną i przez to zarezerwowaną dla naukowców. To wszystko nie pozwala nam dostrzec, że zdobycze tej gałęzi medycyny już dziś zmieniają na korzyść nasze życie i wynikają z naturalnego rozwoju nauki. Sami nieświadomie rezygnujemy z jednego z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki zdrowotnej – mówi dr Juliusz Unrug, Analityk Genetyka, organizator kampanii „Genetyka Ratuje Życie” .

Barierą strach

Jeśli myślimy o badaniach, to z reguły o USG, badaniu moczu, morfologii, RTG, ale nie o badaniach genetycznych.

Co trzeci Polak  (33 proc. respondentów) przyznaje, że odczuwa strach przed tego typu badaniem.

Wynika on głównie z braku świadomości na temat tego, jak przebiega takie badanie, a przede wszystkim - do czego mogą posłużyć jego wyniki. 

-  Skojarzenia genetyki z chorobą są dwukrotnie częstsze niż ze zdrowiem, zaś 2/3 respondentów wyznaje genetyczny fatalizm – przekonanie, że wykrycie choroby genetycznej oznacza wyrok bez odwołania. W efekcie wielu potencjalnych pacjentów nie postrzega badań genetycznych jako szansy na zwiększenie kontroli nad własnym życiem, lecz przeciwnie, jako zagrożenie dla własnej podmiotowości i sprawczości -  mówi  dr Adam Ostolski, Wydział Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego .

Jak dodaje, duga bariera dotyczy dostępności do badań genetycznych, które jako badanie specjalistyczne kojarzy się z takim, na które  trzeba długo czekać, albo sporo za nie zapłacić. 

Korzyści z badań genetycznych

Tymczasem b adanie genetyczne jest w pełni bezpieczne, a przeprowadzone raz - nie traci ważności przez całe życie. Wykonywane jest w laboratorium, do którego należy się udać na pobranie krwi lub wymazu  z wewnętrznej strony policzka (zebranie próbki komórek nabłonka policzka). Niektóre z pracowni oferują też badania bez wychodzenia z domu – na życzenie wysyłają zestaw dostosowany  do zamawianego badania. Na wyniki trzeba poczekać od kilku dni do paru tygodni.

Dzięki właściwej interpretacji wyników można dowiedzieć się czy mamy predyspozycje i podwyższone ryzyko wystąpienia zarówno chorób nowotworowych, jak i nienowotworowych, np. serca i układu krążenia: zawału, zakrzepicy, miażdżycy czy udaru. Pozwala to na podjęcie odpowiednich działań prewencyjnych, aby zminimalizować ryzyko choroby. Badania mogą również wyjaśnić przyczynę poronień samoistnych lub niepłodności, a także określić ryzyko wystąpienia choroby uwarunkowanej genetycznie u potomstwa.

- Wiedza pozwala na uniknięcie choroby lub jej diagnozę na wczesnym etapie poprzez podjęcie działań profilaktycznych i prewencyjnych. Częstsze badania genetyczne to także skuteczniejsze leczenie nowotworów. Chorzy onkologicznie, dzięki prawidłowo przeprowadzonej ścieżce diagnostycznej, mają możliwość otrzymywania terapii ukierunkowanej molekularnie, która znacząco wpływa na jakość
i długość ich życia. Ulepszenie modelu organizacji diagnostyki molekularnej, będzie miało istotny wpływ na przyszłość leczenia personalizowanego, czyli nakierowanego na konkretnego pacjenta właśnie m.in. w onkologii – mówi dr n. med. Andrzej Tysarowski, kierownik pracowni diagnostyki genetycznej i molekularnej nowotworów Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie .

Z troski o portfel

Kolejną barierą jest przeświadczenie o tym, że testy genetyczne są drogie. Baddanie pokazało, że  61 proc.  Polaków uważa, testy genetyczne są bardzo drogie . Wraz z upowszechnianiem się tego rodzaju badań, ich cena obniża się i obecnie  waha się od ok. 200 zł do kilku tysięcy, w zależności od tego, ile badamy genów.

Ponadto część badań genetycznych jest też już finansowania w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia po skierowaniu przez lekarza.

Badanie przeprowadzone przez ARC Rynek i Opinia we wrześniu 2021 r. na reprezentatywnej grupie respondentów.